Restaurant Panorama
Pano reizenkant.jpg
Restaurant Panorama gezien vanaf het Carnaval Festivalplein
Locatie Reizenrijk
Type zelfbediening en à-la-carte
Assortiment alles
Bouwer fa. Jongen-Heerkens
Ontwerp Cornelis Perquin
Geopend 1953
Terras ja
Horeca

Restaurant Panorama is een restaurantcomplex in het Reizenrijk, gelegen aan het Reizenrijkplein en de oever van de Siervijver. Het werd geopend in 1953 als het Café-Restaurant en stond van 2001 tot 2011 bekend onder de naam De Ballonvaarder.

Het herbergt een zelfbedieningsrestaurant: Panorama self-service; een à la carte-restaurant: Panorama à la carte; en een evenementenzaal genaamd Panoramazaal. Ook zijn er twee toiletblokken.

Omschrijving

Exterieur

Panorama self service met terras

Panorama is gelegen aan de noordrand van de Siervijver. Het gebouw is markant, omdat het anders dan wat gebruikelijk is in het Efteling-park een strakke architectuur heeft en is opgetrokken uit bakstenen die spierwit zijn geschilderd. Het is een fors gebouw met, ook bijzonder voor de Efteling, een volwaardige tweede verdieping, die een naar achter schuin aflopend plat dak heeft.

De hoofdingang tot het gebouw

De begane grond heeft de hoofdingang aan het Reizenrijkplein, feitelijk de zijkant van het gebouw. In deze gevel zijn enkele kleine ramen aangebracht, waarvan sommige rond zijn. Rechts hiervan en in een bocht om de hoek naar de voorzijde is een serre van kunststof aangebracht die langs de hele voorgevel doorloopt; aan de serres zijn zonneschermen aangebracht. In en achter deze serres zijn twee restaurants gevestigd. Ervoor liggen verhoogde terrassen; het terras aan de Reizenrijkzijde is omgeven met glazen windschermen met een afbeelding van Jokie erop, die aan de voorzijde richten zich meer op de Siervijver. Aan de rechterkant van de voorgevel vinden we nog wat aanbouwtjes waarin toiletblokken te vinden zijn. Het terras op het zuiden loopt hier over in speeltuin Kleuterhof.

De eerste verdieping is ten opzichte van de begane grond een stuk naar achter gezet en bestaat uit twee bouwdelen: een kleiner deel boven de hoofdingang. Daarnaast een hoger en iets meer naar voren gelegen gedeelte langs het grootste deel van de voorgevel, met daarin aan de voorzijde grote ramen die uitkijken op de Siervijver. Over de volledige lengte ligt een breed balkonterras met daarvoor een hekwerk en vlaggenmasten.

Interieur

De hal

De muur rechts in de hal met een oude Efteling-plattegrond

Het is mogelijk het gebouw te betreden door directe ingangen in de serres van de twee restaurants, en via het toiletblok aan de kant van de speeltuin, maar de hoofdingang ligt aan het Reizenrijkplein. Als je hier binnenstapt kun je naar rechts naar het bedieningsrestaurant, of rechtdoor naar de entreehal. Deze strak geschilderde hal is twee verdiepingen hoog en bevat links een trap naar de eerste verdieping en boven overlopen die via balustrades met de hal in verbinding staan. Rechts hangt een oude parkplattegrond aan de muur. Rechtdoor betreed je het zelfbedieningsrestaurant.

De trap

Ga je in de hal naar boven dan vind je bovenaan de trap links een overloop met een toiletgroep, en daarachter kantoorruimte voor personeel. Sla je rechtsaf dan zie je aan je linkerhand een dubbele deur die voorheen toegang gaf aan de Bodega, maar nu alleen voor personeel toegankelijk is. Helemaal rechts vind je naar nog enkele treden naar boven een dubbele deur die toegang geeft tot de Panoramazaal.

Panoramazaal

De Panoramazaal

De Panoramazaal is de grote zaal voor evenementen op de eerste verdieping en beslaat de volledige lengte van het grotere bouwdeel van de bovenverdieping. Hier staan tafels en stoelen opgesteld in rijen; in het midden is ruimte voor buffetten. Aan de lange achterzijde van de zaal zijn deuren richting de personeelsruimtes en helemaal links bevindt zich een vaste bar. De zaal biedt toegang tot het terras waar ook tafels en stoelen staan opgesteld.

Panorama à la carte

Weer terug op de benedenverdieping vinden we nog voor de entreehal de ingang naar Panorama à la carte. Je betreedt dit restaurant via een brede gang langs de open keuken, die zich nog in het hoofdgebouw bevindt. De zitgelegenheid daarentegen is opgesteld in de de aan twee kanten aangebouwde serres, die aangekleed zijn met lichte thematisering naar een Engelse tuin. Je wordt hier en op het bijbehorende terras bediend met eetcafé-achtige gerechten.

Panorama self-service

De ingang vanuit de hal naar het zelfbedieningsrestaurant

Ook weer terug via de entreehal kom je rechtdoor in het zelfbedieningsgedeelte Panorama self-service. In het zogeheten free-flow-deel kun je met een dienblad zelf een keuze maken uit belegde broodjes en dranken aan de rechterzijde, of de warme gerechten die voor je opgeschept worden aan de linkerkant. Achter deze counter is de grote keuken gevestigd waar dit alles bereid wordt. Via de kassa's kom je in het ruime zitgedeelte, waar je kunt kiezen uit hoge bartafels of lage eettafels. De meeste bevinden zich in de serre. Je kunt ook terecht op het grote terras ervoor, of juist links achterin waar nog meer tafels en stoelen staan op een verhoogd gedeelte, de voormalige Opkamer. Hiernaast bevindt zich ook de speciale Pardoes-afruimband. Aan de oostzijde van de eetzaal is een deur die toegang biedt tot het toiletblok, via waar je ook buiten bij de speeltuin uit kunt komen.

Geschiedenis

Overzicht van benamingen

Jaar Pand Begane grond Eerste verdieping
voorin achterin opkamer vijverzijde achterzijde
1953 Café-Restaurant "De Efteling" cafézaal à la carte / Vijverzaal Brabantse koffiekamer Panoramazaal Bodega
1981 Café-Restaurant Bistro
1988 Mr Bongo & Co. De Veranda
1990 De Cameleon
1997 De Cameleon / Fam. Vermeer De Veranda / Vermeerrestaurant Café Havenzicht Vermeer Dinershow
2000 De Cameleon De Veranda / Vermeerrestaurant / Vogel Rokrestaurant
2001 De Ballonvaarder De Florant De Globetrotter De Wolkenvaarder
2007 Welkom De Globetrotter
2016 Panorama P'a à la carte P'a self service Panoramazaal

1953-1983: Café-Restaurant "De Efteling"

Het Café-Restaurant wordt gebouwd
Ontwerptekening zuid- en noordgevels

Het Café-Restaurant was samen met het Zwembad één van de eerste plannen waar over gesproken werd nadat Natuurpark de Efteling was geopend op 11 mei 1951. Tijdens de vergadering van 2 april 1951 werd door het stichtingsbestuur gesproken over beide investeringen. Op niet meer dan een handgeschreven A4 in de notulen wordt de beslissing goedgekeurd. De Waalrese architect C.J.G. Perquin wordt gevraagd een schetsontwerp met prijsopgave te maken voor het realiseren van een restaurant in twee etages aan de noordzijde van de nieuwe vijver. Perquin is de zwager van Van der Heijden en specialist op dat gebied.[1]

In 1952 start de bouw van het restaurant door aannemer firma Jongen-Heerkens; de totale bouwkosten worden op ƒ 250 duizend geschat. Het restaurant opent, net als het Zwembad, in 1953. De ontwikkeling en opening van het Sprookjesbos werd bliksemsnel in de tussentijd gerealiseerd.

Op 11 juli 1953 opende Professor Dr. J. E. de Quay, toen commissaris van de koningin in Noord-Brabant, het restaurant dat ten tijde van de opening één van de allergrootste restaurants van Nederland was. De eerste bedrijfsleider was dhr Van Ravestein, voorheen restaurateur van Blijdorp.

Het Café-Restaurant in de beginjaren

Het witte gebouw met de kenmerkende architectuur uit de vroege jaren vijftig, werd zo in het landschap geplaatst, dat alle ramen, balkons en terrassen gericht zijn op het zuiden. Daardoor kan men genieten van het uitzicht op de Siervijver en in het zonnetje zitten zonder in de schaduw van het gebouw te komen. Komend door de hoofdingang was links de garderobe en rechts de restaurantzaal te vinden. Er was een tweede ingang aan de noordkant van het gebouw. Er waren vier keukens; de warme-, de koude-, de groenten- en de afwaskeuken, die voorzien waren van moderne hygiënische apparatuur met een diepvries- en koelinstallatie, afwasmachines en gekoelde werkbanken.[2] Onder het gebouw bevindt zich een flinke wijn-, bier- en stookkelder van 230 m².

Het restaurant stond binnen korte tijd in binnen- en buitenland goed bekend en genoot een zekere status. Je kwam het restaurant ook niet zomaar binnen. Tot in de jaren zeventig was het niet toegestaan het met korte broek te betreden.[3] Het restaurant-à-la-carte bood plaats aan 100 personen, de grote cafézaal daarachter 500 personen. Op de bovenverdieping bevinden zich de grote panoramazaal voor 500 personen de kleinere Bodega voor evenementen. Op de buitenterrassen aan de Siervijver en het balkonterras was plaats voor 700 gasten. Linksachter in de hoek was een Brabantse koffiekamer ingericht. In de eerste jaren werkten er 125 mensen in het restaurant.[2]

Het menu van de Brabantse koffietafel
Exterieur in de jaren zeventig

Een specialiteit van het restaurant was d'aauwerwetse Braobantse koffietaofel, die geserveerd werd met een Brabants servies, maar zonder vorken of servetten. De reconstructie van deze authentieke streekmaaltijd kwam tot stand met behulp van oude Brabantse receptenboeken, gesprekken met oude streekbewoners en gegevens van het Bureau voor Volkenkunde. Het maal bestond uit boerenmik, roggebrood, rozijnenmik, bestellen, mikkemannen, peperkoek, goeie bôter, vette kêes, éijer, gekôkte ham, raauwe ham, boere metworst, vlees van 't kalf ('n bietje zurig en meê dril), stroop, honing, jam, kaauw spekvet, koffie, warme melk en kandijkluntjes. Dit alles voor een prijs van ƒ 3,75 (in 1962) en inclusief brandewijn met suiker ƒ 4,-. Jaarlijks werden er meer dan 100.000 Brabantse koffietafels geserveerd.[2]

In enkele jaren was het restaurant ook in de wintermaanden geopend voor tentoonstellingen of diners; een groot voordeel van de locatie van het restaurant was dat het makkelijk te bereiken was zonder het park te hoeven betreden. In 1955 kon er op de Siervijver geschaatst worden en in 1969 vond er in de winter een ledershow plaats.

In 1964 wordt de tweede ingang aan de noordzijde omgebouwd tot leveranciers- en dienstingang. Vanaf nu is uitsluitend de hoofdingang aan westzijde nog voor gasten toegankelijk. Rond 1967 wordt het ronde plein voor de hoofdingang van het restaurant voorzien van de Pelikaanfontein. Een jaar later wordt Station Noord gebouwd aan de andere zijde van het restaurant. Om de toegangswegen begaanbaar te houden wordt het terras verkleind. Het laagste deel aan de oever wordt verwijderd om plaats te maken voor een geasfalteerd pad langs de zuidzijde van de Siervijver, die van elkaar gescheiden zijn met een laag bakstenen muurtje. Het restaurantdeel, dat ook wel Vijverzaal genoemd wordt, wordt enigszins verbouwd om een permanent buffet te creëren grenzend aan de keuken.

Zowel interieur als exterieur worden bij de tijd gehouden. In de jaren zeventig zijn groen en oranje de hoofdkleuren van de bekleding van de stoelen, muren en gordijnen. De grote ramen van de begane grond worden voorzien van oranje luifels, later krijgen ook de parasols op het terras deze felle kleur en weer later wordt er zonwering aangebracht op de eerste verdieping, ook in oranje.

In 1976 komt in de Siervijver een grote fontein, pal voor het restaurant. In 1980 wordt er het een en ander verbouwd.[4] De keukens worden opnieuw ingericht, en er worden twee aanbouwtjes aan de oostzijde toegevoegd. In de voorste aanbouw komt een hele nieuwe toiletgroep voor parkbezoekers (Toiletten Ballonvaarder Achterin), en in het andere deel aan de achterzijde een hoogspanningruimte, biercel en medewerkerssanitair. De toegang tot de nog altijd aanwezige kelder via de achterzijde wordt verruimd voor leveringen.

Wanneer de eerste zomeravondopenstellingen worden georganiseerd begin jaren tachtig, zijn de optredens op een podium in de Siervijver en het vuurwerk achteraf te bezichtigen vanaf (de terrassen van) het Café-Restaurant.

1984-1987: Carnaval Festival

Het Café-Restaurant in midden jaren tachtig

Wanneer Carnaval Festival in 1984 zijn intrek doet in deze hoek van het park, krijgt de omgeving van het plein en het restaurant een metamorfose. De uitgang van Carnaval Festival wordt verbonden aan het restaurant door middel van een kleine gaanderij, die overdekt is met een lange geel-wit gestreepte luifel. Ook alle parasols worden geel-wit gestreept. Boven de hoofdingang wordt in cursieve zwarte tekst de naam Café Restaurant aangebracht met een afbeelding van een roodgeneusde kok met een worstje aan een spies.

Zicht op het terras aan de westzijde in 1985, compleet in Carnaval Festival-stijl
De hoofdingang van het Café-Restaurant in 1984

Om het alle gasten gemakkelijk te maken splitst het restaurant in twee delen, waarbij een gedeelte zelfbediening wordt, en het ander blijft à-la-carte serveren (onder de naam De Bistro). Het terras onder het balkon wordt bij de zaal van de Bistro betrokken doordat deze wordt gedicht met glazen puien, de muur er achter wordt uitgebroken. Het terras wordt vergroot aan de westzijde met een ronde uitsparing voorzien van een glazen omheining met Jokie-gezichtjes. Op het terras staat een kleine kiosk met om het dak Jokie-hoofdjes. De lantaarns op het balkon worden vervangen door vlaggenmasten. Tijdens de periode dat het restaurant verbouwt, wordt een tijdelijke eetgelegenheid aangelegd in het Victoriaans Theater.[5]

1988-1996: Veranda en Cameleon

De Veranda in 1988

In 1988 wordt het restaurant alweer flink verbouwd en dat brengt veel veranderingen met zich mee. Er komt een glazen aanbouw aan de noord- en westzijden van het gebouw, waarmee de capaciteit omhoog gaat. Het grote groepsrestaurant in het complex heet voortaan De Veranda. In de noordwesthoek, grotendeels onder de nieuwe serre, komt hamburgerrestaurant Mr. Bongo & Co..[6] De Efteling komt met deze verbouwingen (die in totaal ƒ 2,2 miljoen kosten) in de problemen doordat ze begonnen is zonder de juiste procedures te hebben doorlopen. De werkzaamheden worden daarom enige tijd stilgelegd.

Monsieur Cannibale geeft vanaf dit jaar een exotische sfeer aan het plein. De klanken van het welbekende liedje galmen, tot de komst van het dak op de attractie in 2002, over het plein en het terras van het restaurant.

Interieur van de Cameleon in 1991

Mr. Bongo & Co. wordt in 1990 vervangen door De Cameleon. Het restaurant zou deze naam tot en met 2000 behouden en de naam eer aan doen door het thema te baseren op het jaarthema dat de Efteling in de jaren negentig ieder seizoen aanpast. Deze thema's komen naar voren in de aankleding van de zaal, de menukaarten, de gerechten, de kleding van de obers en serveersters en live-entertainment. Achtereenvolgens zijn de thema's Rusland (1990), fifties rock-'n-roll (1991-1992), Hongarije (1993) en circus (1994-1996). Het laatstgenoemde thema is geen jaarthema voor het park, maar lijkt gekozen door de nieuwe speeltuin Kleuterhof die aan het terras van het restaurant grenst. De naam op de entreeoverkapping is hierop aangepast en binnen is een aantal circusattributen geplaatst.

Het Veranda-restaurant wordt in 1988 nog aangekondigd als een 'free-flow restaurant' (zelfbediening met buffetten), maar is van 1990 tot en met het 1997 exclusief voor groepen, feesten en partijen. In de folders worden de groepsarrangementen aangeboden voor wie met 20 of meer personen naar het park komt. Er kan onder andere gekozen worden voor het Pardoes- en Anton Pieck-arrangement, maar ook de Brabantse Koffietafel kan nog steeds genuttigd worden.

1997-2000: Vermeer en Vogel Rok

De ingang tot het Vermeerrestaurant in 1997

In 1997 komt de Familie Vermeer, een dinershow die een seizoen eerder in een spiegeltent op het Dwarrelplein stond, naar het Café-Restaurant. De gang van het restaurant is hierop aangepast en de Panoramazaal (de zaal op de eerste verdieping) verbouwd en ingericht voor het Gastvrije Familie Vermeer Feest, dat geboekt kan worden door groepen. Het amusementsdiner is ook te bezoeken voor individuele bezoekers in de Cameleon. Het themarestaurant wordt ingericht in de stijl van de kermisfamilie, het diner gepresenteerd en opgediend door de familie zelf. Het live-entertainment komt en passant bij de mensen aan tafel zitten om familieverhalen te vertellen.[7]

In de voormalige Opkamer wordt een café gebouwd speciaal voor bedrijfsfeesten en andere evenementen. Het krijgt een nautisch thema en heet Café Havenzicht. Ook krijgt het gebouw dit jaar nieuwe dakbedekking.[4]

De Familie Vermeer

Ook in 1998 is de Cameleon het Vermeerrestaurant, maar dit keer zonder het live-entertainment. De poort voor de hoofdingang is verwijderd. De Veranda is nu het zelfbedieningsrestaurant Vermeer, niet langer exclusief voor groepen. In de Panoramazaal wordt het amusementsdiner gegeven voor groepen op woensdag tot en met zondag om 18.00 uur.[8] Een jaar later is het diner op vrijdag, zaterdag, zondag en op feestdagen.[9] In 2000 vertrekt de familie Vermeer uit de Efteling, maar de Cameleon blijft in dezelfde stijl en het zelfbedieningsrestaurant wordt in de parkinformatiebrochure nog aangeduid als 'Vermeerrestaurant'. In het park zelf staat het kort bekend als het 'Vogel Rokrestaurant'.

De attractie Vogel Rok wordt in 1998 geopend achter het Café-Restaurant. De uitgang van Carnaval Festival is daarmee niet langer verbonden met het restaurant en de naam en koksfiguurtje boven de hoofdentree zijn iets verplaatst. De leveranciersingang aan de achterzijde komt in een hoek te liggen met het Rekwisietenmagazijn aan de overzijde.

2001-2015: De Ballonvaarder

Restaurant "De Ballonvaarder" in 2002

In 2001 krijgt het hele restaurant een renovatie, waarbij alle ruimtes een nieuwe uitstraling krijgen met nieuw interieur en aangepaste menukaarten. Het hele complex heet voortaan De Ballonvaarder. Sinds 1999 ligt het restaurant in het areaal Reizenrijk, een thema dat al eerder naar voren werd gebracht met de souvenirwinkel Het Valies. Robert-Jaap Jansen heeft het thema nu ook naar het restaurant gebracht.

De hal in De Ballonvaarder in 2002

In de hal na de hoofdingang van het complex is een grote luchtballon, compleet met een flinke rieten mand, neergekomen 'door het dak'. De luchtzak van de ballon zelf hangt, half leeggelopen, ook nog in de hal. Eromheen zijn allerlei exotische attributen te vinden, waaronder een groot Afrikaans beeld, oude foto's in houten lijsten en stevige antieke koffers. De muren van de hal zijn geschilderd in de kleur van oude zeekaarten, inclusief barokke krullen gevatte kaarttitel, meridianen, coördinaten en de letters van windrichtingen.

Op verschillende plaatsen in de entreehal van de Ballonvaarder vinden we enorme kunststof logboeken, waarin we het relaas van de reizigers uit de luchtballon kunnen lezen. Chronologisch begint het logboek vlak bij de toegangshekjes naar de Globetrotter:

7-12-1890: Uitgekookt!
...Vies waren we niet maar we moesten volgens de stam wel in bad. Het water borrelde. Kokende hitte. We smolten zowat... En de medicijnman met zijn parelwitte tanden bleef ons maar vriendelijk toelachen vanaf zijn troon. Wat een vreemd en lang bad. Het werd heter en heter... Toen plots een windvlaag! En als bij een wonder tilde het ballonanker ons op uit de kookpot...

Dicht bij de mand van de ballon vinden we het volgende logboekfragment, dat zestig jaren later is geschreven:

22-1-1950: Van de Wal op de Vis - 61/40 N, 64/0 O
Brrrr... Koud hier! We landen op een mysterieus groen eiland. Het stinkt hier naar vis! Na zes dagen verkenning, voelden we ineens vreemde aardschokken, die steeds heftiger werden. Een aardbeving? Snel de de ballonmand in! Plotsklaps schoot onze ballon met waterkracht omhoog! Veilig vanuit de lucht sloegen we gade; per abuis waren we geland op een monsterlijke walvis!...

Vlak bij de entree van het Ballonvaarder-complex vinden we het slot, dit keer ruim een halve eeuw later gedateerd:

2-5-2000: Gestrand! - 51/39 N, 5/10 O
...plotseling,-nog niet bekomen van ons vorige avontuur - Storm! Noodweer!!! Een Woeste WestenWind voerde ons ruig mee. Het horen en zien verging. De ballon tolde en draaide. Met een duizelingwekkende klap knalden we hier door het plafond! Om terecht te komen in de Efteling, een wereld vol wonderen! Een vreemde wereld... Welke avonturen liggen hier nu weer op de loer...

De Globetrotter

Zelfbedieningsrestaurant "De Globetrotter"

Het Vogel Rok/Vermeer/Verandarestaurant is omgebouwd naar De Globetrotter. Het thema van de Ballonvaarder is hier doorgevoerd. Het is nog steeds een zelfbedieningsrestaurant waar buffetten worden opgediend. Boven het warme buffet, aan de linkerkant van het pad waar men een dienblad kan volscheppen, is een enorme uit kleurige lappen genaaid doek aan het plafond gehangen. Aan het eind van het buffetgedeelte staan twee ankerpalen voor luchtballonnen als kleurige pylonen waar servies en glaswerk op staat. In vitrinekasten in het restaurant staan etnografica. Op de zuilen vinden we weergaven van klassieke beeldhouwwerken. Het plafond is druk behangen met stoffen lampenkapjes. Het glazen plafond van de uitbouw is bedekt met grote gele lappen.

Café Havenzicht blijft Café Havenzicht. De bar in de hoek blijft staan.

De Florant

Interieur van de Florant in 2002

De Cameleon is nu De Florant. Het is een bedieningsrestaurant, gethematiseerd naar een Engelse tuin. Rond de plafondconstructie slingeren zich rijkelijk bebladerde ranken met daaraan enorme gele citroenen. Ook hier is het glazen dak van de serre bedekt met grote kleurige lappen stof en stoffen lampenkapjes. Aan de muren vinden we natuurhistorische tekeningen van tropische vruchten, compleet met de correcte nomenclatuur in een prachtig schoonschrift. Vlakbij de ingang tot het restaurant, vanuit de hal van de Ballonvaarder, staat in een glazen kast een grote vleesetende plant van kunststof, zoals deze in oude sciencefictionfilms te zien is. Het menu was in thema van de Ballonvaarder, met gerechten als "Stijgvermogensoep", "Westenwind", "Luchtstroom" en "Turbulentieburger".

De Wolkenvaarder

De Panoramazaal boven heet nu De Wolkenvaarder. De ruimte werd compleet overgeschilderd in luchtige kleuren en voorzien van doeken en manden als thematische decoraties. Hoewel de zaal nog steeds voornamelijk voor feesten en partijen in groepsverband te boeken is, werd de zaal vanaf nu ook op Zomeravonden opengesteld voor de individuele Eftelingbezoeker. Op deze avonden was er een buffet, waar bij de ingang van de zaal een bedrag afgerekend kon worden, waarna er onbeperkt gegeten kon worden.

Het Noorderlicht

Het kleine hokje op het terras wordt na een aantal jaren buiten gebruik te zijn geweest weer geopend onder de naam Het Noorderlicht, een plek waar zomers schepijs wordt verkocht en in de Winter Efteling erwtensoep verkrijgbaar is.

Latere aanpassingen aan de Ballonvaarder

Ingang van de Globetrotter in 2008

In 2003 wordt restaurant de Globetrotter voorzien van een speciale afruimband, ontworpen door Henny Knoet.

De Florant krijgt in 2006 het menuconcept Kom Eten, waarbij gerechten in kommen worden geserveerd. Een jaar later verandert de naam van het restaurant naar Welkom. De inrichting wordt aangepast. Veel decoratie wordt verwijderd of vervangen, en er komt een nieuw meubilair met stoelen met een gekrulde Efteling-E. In 2008 wordt Het Noorderlicht gesloopt, het pad wordt de nieuwe hoofdingang tot Welkom. Het terras wordt nieuw aangelegd, waarbij de Jokie-omheining aan de kant van de Globetrotter nu rond doorloopt in plaats van een hoek vormt. De Carnaval Festival-kok en de naam Restaurant verdwijnen van de gevel (Café was al eerder van de muur gehaald).[10] Het menu van Welkom wordt in 2011 aangepast. Gerechten worden niet langer in een kom geserveerd, maar de naam Welkom blijft bestaan.

Enkele objecten in de hal van de Ballonvaarder worden na 2007 verwijderd. De Globetrotter krijgt een nieuwe inrichting: de kasten met etnografica verdwijnen, en veel muren worden nieuw geschilderd. De doeken aan de serre en de lampenkappen worden aangepast. Ook het buffetgedeelte wordt nieuw ingericht, waarbij de doeken aan het plafond verdwijnen. De Wolkenvaarder wordt tevens nieuw geverfd en opnieuw gethematiseerd.

De naam De Ballonvaarder verdwijnt in 2010 van de luifels en plattegrond. Het gebouw wordt aangeduid met de namen van de twee restaurants: De Globetrotter en Welkom.

2016: Panorama

In maart 2016 sluit het restaurantcomplex een paar weken voor een korte, kleine verbouwing die moet zorgen dat het complex weer vier jaar mee kan. Het heropent op 12 maart onder de overkoepelende naam Panorama. Restaurant Welkom heet nu Panorama à la carte, De Globetrotter is Panorama self-service en de bovenzaal heet Panoramazaal.

De entreehal is flink opgeknapt; de luchtballon is weg en de hal is in stijlvolle, strakke tinten geschilderd en voorzien van nieuwe bebording. Het terras van Panorama self-service is opnieuw aangelegd, de pergola ervoor verwijderd zodat er weer ruim zicht is op de Siervijver. Ook is de keuken verbouwd. Voor het overige is er echter bar weinig gebeurd: Panorama à la carte heeft nog steeds het interieur dat is overgeërfd van de Florant, op wat aangepaste foto's aan de wanden na, en ook Panorama self-service blijft een wat gedateerd restaurant.

In april 2016 kreeg het terras van selfservice een houten uitbouw inclusief een nieuw verkooppuntje waar voornamelijk dranken kunnen worden gekocht. Het nieuwe meubilair van het terras bestaat uit kleurige stoelen en witte tafels.

Verwijzingen
  1. Henk vanden Diepstraten: De Efteling/Kroniek van een Sprookje (2002), Tirion, Pagina 31
  2. 2,0 2,1 2,2 Bob Venmans: Het Sprookje van de Efteling (1962)
  3. 'Oog in Oog met Bep & Rob van Uden', Efteldingen, november 1995
  4. 4,0 4,1 Gniletfe Jaaroverzicht
  5. Interview met Marlie Laros, Efteldingen, 2009
  6. 'Snackrestaurant Mr. Bongo & Co.' op plattegronden van 1988 en 1989.
  7. Parkinformatiebrochure 1997.
  8. Parkinformatiebrochure 1998.
  9. Parkinformatiebrochure 1999.
  10. Eftelist: Trip Report 8 juni + foto's (9 juni 2008)

Externe links