Carnaval Festival
Carnavalfestivalingang.jpg
De ingang van Carnaval Festival
Locatie Reizenrijk
Type Darkride
Bouwer baan MACK Rides, decor Geesink Studio
Ontwerp Joop Geesink
Geopend 1 juni 1984
Thema carnaval, reizen
Muziek Toon Hermans, arrangement Ruud Bos
Figuren 275 poppen
Kosten ƒ 9 miljoen
Hoogste snelheid 1,8 km/h
Baanlengte 240 meter
Ritduur 8 minuten
Aantal gondels 118 gondels
Capaciteit 1600 per uur
Attracties

Carnaval Festival is een darkride in Reizenrijk. In de attractie zit men in een wagentje dat via het Omnimover-systeem bezoekers transporteert door het gebouw, waar door middel van muziek, decors en zo'n 275 poppen vrolijke scènes worden uitgebeeld van verschillende culturen over de wereld.

De ingang van Carnaval Festival is te vinden aan het Carnaval Festivalplein waar ook Vogel Rok en Monsieur Cannibale zijn te vinden. De attractie werd geopend in 1984 en was de eerste darkride van de Efteling. Al eerder had het park attracties ontwikkeld als De Indische Waterlelies en het Spookslot, waar bezoekers door middel van scènes, belichting, decors, bewegende figuren en muziek in een sprookje worden geplaatst, maar nog nooit eerder was er een transportsysteem gebruikt om bezoekers langs verschillende scènes te vervoeren.

De geestelijk vader van Carnaval Festival is Joop Geesink, die de attractie vlak voor zijn overlijden heeft bedacht en ontworpen. De attractie, in een advertentie uit 1984 door de Efteling 'een levensgrote kijkdoos' genoemd, is voornamelijk landelijk bekend door de muziek. Het herkenbare deuntje is bedacht door Toon Hermans. Ruud Bos zocht de harmonieën en noten erbij en verwerkte de hoofdmelodie tot verschillende arrangementen. Bos had daarmee zijn eerste samenwerking met de Efteling en bleef in de veertien jaar daarna de huiscomponist van het park. Carnaval Festival is de eerste keer dat het park geen bestaande muziek gebruikt, maar deze speciaal liet componeren.

Omschrijving

Gevel van attractie en winkel

De attractie is te betreden door een poort onder een groot rood doek waar de naam in sierlijke witte letters op staat. Daarboven houden een rode Jokie de Prrretneus, de feestenmeester van het Festival, en een enorm hoofd met rode neus, hoge hoed en strik het doek vast. Uit de hoge hoed komt om de zoveel tijd het paarse vogeltje Jet.

Wachtrij en station

De wachtruimte

Eenmaal de poort betreden kom je in de overdekte wachtruimte met meanderinghekken. In het midden staat een boom die door een uitsparing in het dak steekt. Aan de crèmekleurige muren hangen uitvergrote ansichtkaarten van Jokie in verschillende landen en werelddelen, met de klok mee zijn dat Nederland, Italië, Hawaï, Groot-Brittannië, China, Egypte, Oostenrijk en Afrika. Ook zijn er confettikleurige stippen aangebracht. De ruimte wordt verlicht door groepjes bollampen met twee ogen en een uitstekende rode neus eraan geplakt die van het plafond naar beneden hangen.

Aan het eind van de wachtrij staat een 'oud' televisietoestel, waar afleveringen van de Jokie-televisieserie op vertoond worden. Omdat de rij meestal vrij snel doorloopt is er niet echt tijd om dit goed te bekijken.

Na het betreden van een trap kom je in de opstaphal. Deze is rond van vorm en verlicht door grote kokervormige lampen, in de kleuren van de vlaggen van met de klok mee Zwitserland, Alaska, Frankrijk, Mexico, België, Groot-Brittannië, Japan, China, Oostenrijk en Italië. Ook hangt er een grote afbeelding van Jokie en Jet in een luchtballon. Je kunt met een trap weer afdalen naar de draaischijf waar je in één van de wagentjes kunt instappen. De karretjes zijn er in groen, blauw, paars en rood en hebben allemaal het gelaat van Jokie achterop.

De rit is opgesplitst in een twintigtal scènes, waarin vijftien landen worden uitgebeeld door middel van typische, clichématige kenmerken en veranderingen in de arrangementen van de muziek.

Nederland

De eerste scène beeldt het thuisland uit: aan de linkerkant van de baan is Harmony de Kwakers te zien. Op de achtergrond zijn vissen in het water te ontdekken en rechts hiervan een reusachtige pop met molenwieken aan zijn neus in de vorm van tulpen. Hier staat ook Jokie, met de Nederlandse driekleur met een oranje wimpel. Het wagentje maakt hier een draai naar rechts waardoor een Hollands vissersdecor is te zien, waaronder een man die er met de deegroller van langs krijgt en een breed lachend en zwaaiend figuur met een hoge hoed en een vlaggetje. Achterin een visser die met zijn netten juist een flinke vangst heeft binnengehaald.

De kar beweegt zich rond een podium waar in klederdracht gehulde paartjes rondjes zwieren en een enorm figuur in boerenkiel in het midden staat. Aan zijn lichaam zijn verschillende hoofden en muziekinstrumenten te vinden. Uit de tuba steekt af en toe Jet omhoog. Het wagentje maakt vervolgens een draai in tegenovergestelde richting. Het biedt nu uitzicht op een scène op een boerderij. Er is een enorme vogelverschrikker te zien met verschillende kleine vogeltjes met bolhoedje. Daarnaast Jokie en Jet op een oerhollandse fiets, terwijl Jokie een gieter in de hand heeft. Verderop een koe met melkbus, een varken met strohoed, een draaimolen vol groentes, een hooiberg met twee stiekemerds en een boer die voor zijn kippen graan strooit. Boven het karretje is een figuurtje te zien dat Manneken Pis parodieert.

België, Monaco en Frankrijk

Parijse pret
Zon van Monaco

Het wagentje maakt een flauwe bocht naar links. De wanden zijn bedekt met spiegels en er hangen gekleurde bollen in de lucht. Op een fontein zit Jokie met om hem heen een aantal zwevende Belgische vlaggen en zakken friet; daarvoor een aantal figuren waaronder één met borstelsnor, fototoestel en een hoed met een afbeelding van de Waalse haan. Vervolgens een kleinere scène van Monaco waar vrolijk uitgedoste figuren rondjes draaien om een grote zon. Dan komen we aan in Parijs, waar in een rood belicht decor de Moulin Rouge, schaars geklede danseressen die de Can-Can dansen en een brasserie zijn te zien. Obers snellen hier over het terras. Aan de tafels zitten de klanten geduldig te wachten. Op straat biedt een verkoper ons bloemen aan en snelt een Franse politieagent toe. Een grote schilder met kwast en palet en twee kleinere tekenaars zien we aan de linkerkant. Vanuit één van de ramen van de hoge gebouwen op de achtergrond vinden we Jokie met knipperende hartjes boven zijn hoofd; hij wisselt liefdesbrieven uit met Jet.

Groot-Brittannië, Duitsland, Zwitserland en Italië

Nadat in de vorige scène de arrangementen een Franse insteek kregen, door bijvoorbeeld het gebruik van de accordeon, horen we in Groot-Brittannië hetzelfde neutrale thema als in Nederland. Aan de muur hangen enkele Engelse taferelen en we zien Jet die van plan is de metro te nemen. Erboven hangt Jokie die als piloot in een propellervliegtuig zit dat een scheetachtig geluid maakt. Hij trekt de Union Jack voort. De wachters van de Engelse koningin bewaken tweekoppig de goudgepunte poorten van Buckingham Palace. Achter de poorten zijn vrolijk op- en neergaande toeristen te zien. In de hoektoren komen twee schildwachten te paard voorbij. Na de Engelse scène is er een kleine ruimte gereserveerd voor Schotland waar een doedelzakspeler het ta-tata-táá weet mee te blazen.

Wien, Wien, nur du allein...

In Duitsland aangekomen neemt een klarinetspeler de muziek over. Meer muzikaliteit komt van een statisch beeld van een violist ('Straus' (sic) genoemd in Jokie's Kwartet) en op een balkon zingt een koortje van vijf als matroos uitgedoste knapen; misschien zijn het de Wiener Sängerknaben, die er altijd zo bijlopen. Wellicht dat Strauß en de Knaben een kleine verwijzing zijn naar Oostenrijk, een suggestie die versterkt wordt door het onderschift 'Wien, Wien, nur du allein' dat jarenlang in de fotoboekjes te vinden was. Op de voorgrond is een feest aan de gang; Jokie komt net aan in zijn Volkswagen Kever met een Duitse vlag; de Kever balanceert vervaarlijk op een randje. Verderop dansen een paar monniken met bierpullen in de hand door grote blauwe kasteeltorens die ook wel van een biertje houden. Uiterst rechts van de scène is een mannetje te zien dat met zijn glas onder een wijnvat hangt. Dan komen we aan, nadat de wagen een halve cirkel om zijn as is gedraaid, in Zwitserland. We zien de witte bergtoppen al even vrolijk kijken als de figuurtjes die hier ronddansen. Op de hoogste bergtop vist een sneeuwman Jokie op; Jet maakt de afdaling door de Zwitserse vlag als een parachute te gebruiken.

Venetiaans carnaval

Het wagentje maakt weer een draai terug zodat we uitzicht hebben op een in roze uitgelichte scène waar we in 180 graden omheen bewegen. De Duitse variant van de muziek is veranderd in een Italiaanse, waar violen en de mandoline worden gebruikt en het bekende "O Sole Mio"-riedeltje in is te horen. Er zijn een ballonnen- en strohoedjesverkoper. Jokie zit op een scooter met Jet in het zijspan. Achterop heeft hij een picknickmandje waar vanalles uitvliegt. Iets verderop zien we een Italiaan angstig een poging doen de toren van Pisa te beletten om om te vallen. Achterin de scène zijn Venetië, met een gondelier en de Rialtobrug, en het Vaticaan met een kardinaal te bewonderen. Er staan hier verder clowns, een luitspeler, een figuur met een gestippelde kegel over z’n hoofd en twee carabinieri die het tafereel, terwijl hun voeten vrolijk de maat van de muziek mee tikken, in de gaten houden.

Japan, China en Alaska

Het wagentje rijdt door de muil van een draak en zo komen we van Europa aan in Azië. Het thema verandert naar de Aziatische versie, boven ons hangen vaandels met Japanse karakters en vlag en langs de muur zijn drie Japanse Noh-toneelmaskers te zien. Wanneer het karretje naar rechts draait verwelkomen drie Japannertjes ons met een beleefde groet, die overstemd wordt met een gong. Hierna volgen geisha's op een loopbrug en Sumo-worstelaars. Dan ontmoeten we Jokie in een riksja met Jet achterop. In het midden staat een torii met bewegende maskers.

Japan ruilen we in voor China, waar we eerst een schimmenspel zien van twee figuren, waaronder Jokie, met een vlieger. Aan de wanden zien we verschillende vliegers en vissen. In een donkere, diepe en grote scène met grote karakters op de licht gebogen achtergrond, bevindt zich een enorme draak met bewegende nek en grote lichtgevende ogen. Rondom de draak in deze rotsachtige omgeving staan Chinese carnavalvierders, compleet met spleetogen, uitstekende tandjes en borden op stokjes. Aan de zijkant zijn enkele fotograferende toeristen uit de twee toenmalige wereldmachten de VS en Rusland te zien. De Amerikaan is een duidelijke verwijzing naar de Uncle Sam-figuur.

IJspret in Alaska

De muziek is weer neutraal geworden en terwijl het wagentje zich langs de muur van het gebouw naar links beweegt krijgen we alle koude gebieden op de wereld in één scène te zien. Er zijn ijsberen, een ijsverkopende walrus, eskimo's, piraten en Jokie bestuurt een door pinguïns getrokken slee. Hij heeft de vlag van de staat Alaska bij zich. Jet heeft al vliegend een visje gevangen. Een projectie van dwarrelende sneeuwvlokken maakt het plaatje af. Daarna beweegt het karretje om zijn as en rijden zo achterstevoren een helling af, terwijl onze blikken naar het plafond worden gericht. We ontmoeten een aantal sneeuwmannetjes bungelend aan touwen, waarna we onder het ijs verdwijnen en door diezelfde figuren, en een met een worm vissende Jet, vanuit wakken worden aangekeken.

Afrika, Mexico en Hawaï

Afrika
Met tamtams en oerwoudgeluiden op de achtergrond draait het wagentje zodat we de Afrika-scène krijgen te zien. In één van de met ogen uitgeruste bomen zit Dr. Livingstone zijn krantje te lezen. Verder zijn er krijgers met speren en schilden, waaronder Jokie met de vlag van Zuid Afrika, die wegduiken als de immense gorilla zijn spin aan een touwtje laat zakken. Op de hoek steekt een beeld zijn tong naar ons uit.
Mexico

De laatste landen van het Carnaval Festival zijn Mexico en Hawaï (hoewel dit net als Alaska eigenlijk één van de Verenigde Staten is). We horen tropische klanken, want de muziek wordt nu vertolkt door maracas, trompetten en de Hawaï-gitaar en de eerste noten van "La Cuccaracha" zijn te horen. Onder een grote sombrero zitten verschillende Mexicanen op een ezel, die vrolijk het liedje op hun gitaar meespelen. Er is een totempaal met lichtgevende neuzen. Het wagentje draait om zijn as en we zien drie dames in rieten rokjes onder een rieten afdakje, en Jokie op een surfplank die de Hoeladans doet en de vlag van de staat Hawaï meedraagt. Een figuur met Polynesisch masker trommelt op de maat van de muziek mee. Jet kondigt aan dat dra de actiefoto genomen wordt.

Finale

De actiefoto wordt genomen en we zien de laatste scène van de vrolijke rit. In een grote carrousel, met in het midden een enorme figuur met meerdere gezichten, een kroontje op en een scepter in de hand, zwaaien verschillende figuren ons uit. Achter elkaar zien we een Nederlander ("Groeten aan de buren"), een stokbrood etende Fransman ("Au Revoir"), een Belg ("Tot Ziens"), een Duits meisje ("Auf Wiedersehen"), een Japanner (met faux-Japanse tekens die op ons woord "DAG" lijken), een Hawaïaans meisje ("Aloha"), een Mexicaan met een gitaar en een piraat ("Cheerio").

We komen weer aan op de instapschijf, waar we met een lichtgevend bord er op attent worden gemaakt langs welke kant we kunnen uitstappen. Via de houten trap komen we in de actiefotohal, alwaar deze te koop is, en kunnen via de uitgang weer op het Reizenrijkplein terecht komen.

Geschiedenis

Het ontwerp

Ontwerp voor Jokie de Prrretneus

Carnaval Festival is de eerste en enige attractie die compleet is ingekocht bij een externe ontwerper, zonder dat de Efteling zich met het ontwerp bemoeide. Deze ontwerper was Joop Geesink, die begin jaren tachtig tijdens een bezoek aan Walt Disney World geïnspireerd raakt door It's A Small World.[1] Hij vraagt vormgever en oud-filmcollega Bert Outmaijer de verantwoordelijkheid te nemen voor de vertaling van zijn "platte" ontwerpen tot een ruimtelijk model. Op basis van de grove schetsen van Geesink ontwikkelt Outmaijer zowel de maquette als alle losse figuren uit de attractie, en voert deze uit.[2]

Herman ten Bruggencate vertelt over de samenwerking met Geesink:

Joop kwam eigenlijk drie jaar geleden op ons verzoek bij De Efteling als adviseur. Maar dat werkte niet helemaal. We konden het goed met elkaar vinden, maar al gauw merkten wij dat Joop iemand was die zelf iets wilde maken. Aan adviezen geven had hij niet genoeg. Toen kwam het idee hem een heel groot project te laten maken. Dat werd het Carnaval Festival. Dat kon hij zelf ontwerpen en uitwerken. Op die manier was hij in zijn element. Hij tekende zelf alle poppen en ontwierp heel het gebeuren. Tien miljoen gulden was er voor beschikbaar en voor Joop was het een enorme uitdaging. "Ik heb nog nooit de gelegenheid gehad gehad zoiets groot te verwezenlijken wat helemaal van mezelf kwam." zei hij me laatst. En zo was het. We hebben hem alle vrijheid gegeven. Dat is de manier waarop een man als hij het best werkt. Hij stelde aan iedereen de allerhoogste eisen en was altijd enorm kritisch op de uitvoering van zijn ideeën. En hij zette altijd zijn zin door. Als hij het ergens niet mee eens was, wist hij de mensen op zijn eigen manier er van te overtuigen dat ze op een verkeerde weg waren. Elk detail moest worden zoals hij het wilde.[3]
Joop Geesink tussen zijn Carnaval Festival-figuren

Tijdens de zomer van 1983 bleek dat de geplande attractie voor het volgende seizoen, Fata Morgana, nog volop in de ontwikkelingsfase zat en de opening daarvan voor seizoen 1984 dus onmogelijk bleek. Er werd besloten om de attractie van Joop Geesink, die gepland stond voor een opening later in de jaren 80, dit gat in de meerjarenplanning van het park in te laten vullen.

Tijdens een directievergadering in september 1983, waar Ton van de Ven niet bij aanwezig was, werd Geesink uitgenodigd om zijn attractie uit de doeken te doen. Met behulp van een gedetailleerde maquette gaf Geesink het bestuur daar een uitleg over zijn darkride. De attractie was gebaseerd op Disney's "It's A Small World", alleen "vrolijker en kleurrijker" zoals Geesink de rit zelf omschreef. Voorzitter Gé Rieter en algemeen directeur Herman ten Bruggencate gaven daar het startsein voor de bouw.[4]

De bouw

Decorbouwers in de loods tussen verschillende papier-maché poppen
De grote bewegende dieren worden vervaardigd bij buitenlandse specialisten

Op parkeerterrein Noord worden tijdelijke werkplaatsen gemaakt voor de decorbouwers en poppenmakers van Geesink Studio. De grote dieren als de draak in China en de gorilla in Afrika worden door specialisten in het buitenland gemaakt.[5] Tegelijkertijd werd het gebouw met golfplaten wanden naast het Café-Restaurant opgetrokken, een locatie die is aangewezen door Ton van de Ven en Jan Verhoeven. Eerdere plannen om het Festival op de Speelweide of in het Zuiderpark te bouwen werden door hen van tafel geveegd. Eind 1983 verrees een kleurige bouwschutting met de tekst: "De verrassing van 1984".

Zie ook: Bert Outmaijer, voor meer informatie over de bouw van de figuren uit Carnaval Festival.

De opening

De officiële opening van de attractie in juni

Op 1 februari 1984 gaf Joop Geesink een persconferentie waarin hij over zijn spoedig openende geesteskind vertelde. De inmiddels doodzieke Geesink wist voor de opening nog een testrit te maken en bij de informele opening aan het begin van het seizoen, op 14 april, aanwezig te zijn. Ook daarna is hij ondanks zijn ziekte nog een keer gekomen om te ervaren hoe het publiek op zijn attractie reageerde.[3] Hij overleed op 13 mei 1984 in Amsterdam. Enige tijd na zijn overlijden, op 1 juni 1984, werd door zijn weduwe Irene Geesink-Mitchell, de attractie officieel geopend. Tevens werd hierbij de aanloop naar de draaischijf omgedoopt tot de Joop Geesink Promenade en opende het naastgelegen Jokie de Prrretneus Souvenirs en de Kikkerfontein verderop op het plein.

Carnaval Festival werd in een druk seizoen geopend. Niet alleen omdat er voor het eerst 2 miljoen bezoekers in een jaar door de entreepoorten kwamen, maar ook omdat het Festival niet de enige attractie was waar de Efteling mee uitpakte. In Ruigrijk openden Polka Marina en de Oude Tuffer, en vlakbij het nieuwe Carnaval Festival was de spoorlijn verlengd over de Siervijver. In het openingsjaar 1984 (en later ook in het jubileumseizoen 2002, bij de heropening met Loeki in 2005 en in het jubileumjaar 2012) werden tijdens de rit plastic rode clownsneuzen uitgedeeld in de attractie. In 1984 zelfs door Hans van der Togt, toen bekend van het AVRO-jeugdprogramma "Kinderbios".

Marc Taminiau bedacht een publiciteitsstunt voor de opening van Carnaval Festival: De neuzen werden per vrachtwagen vervoerd naar het park, maar onderweg zogenaamd 'verloren'. Hierdoor was de weg bezaaid met plastic clownsneuzen, waardoor de Efteling gratis publiciteit voor de nieuwe attractie kreeg.[6]

Latere aanpassingen

1984-2004

De ingang van Carnaval Festival in 1984
De wachtrij met smalle trap in 1996

De Kikkerfontein verdween om in 1988 vervangen te worden door Monsieur Cannibale. Eind 1997, tijdens de bouw van Vogel Rok, kregen zowel het plein als de souvenirwinkel een metamorfose. De ingang van Carnaval Festival moest zelfs compleet wijken voor de entree van de nieuwe achtbaan door het donker. Het voorheen geasfalteerde plein werd een keurig betegelde vlakte. Jokie de Prrretneus Souvenirs veranderde in Het Valies, waarbij de geveldecoraties werden behouden. De nieuwe entree werd gerealiseerd tussen de toiletten en de nieuwe attractie Vogel Rok, precies op de plek waar jarenlang Ingang Noord was gesitueerd. Het theaterdoek met de circusdirecteur bleef behouden, maar werd hoger geplaatst, waardoor een deel van de techniek van de directeur opeens zichtbaar werd. Dit werd verholpen door een overhemdsboord van beschilderd spaanplaat. Met deze veranderingen verdwenen de Joop Geesink Promenade en Café de Feestneus. Op 9 april 1998 was de nieuwe situatie voor het eerst voor bezoekers toegankelijk.

De nieuwe wachtruimte werd een jaar later, in 1999, gedecoreerd met witte bollampen met ogen en rode neuzen aan het plafond en grote witte silhouetten, dezelfde als in de finale van de darkride, tegen de muren.

2005: Loeki de Leeuw

Tussen Winter Efteling 2004-2005 en het seizoen 2005 werd Carnaval Festival van binnen danig aangepakt. TeamProjects Lighting and Sound had de belichting van de scènes aangepast, maar bovenal waren her en der in de attractie figuren van Loeki de Leeuw en Guusje gestopt. Op 16 maart kwam in het nieuws dat Loeki de Leeuw gestolen zou zijn uit Hilversum. Op 17 maart, een dag later dus, volgde de Efteling met het volgende persbericht:

De heropening van Carnaval Festival door Olaf Vugts en Louise Geesink
Loeki de Leeuw heeft een nieuwe verblijfplaats gevonden. Vanaf vrijdag 25 maart a.s. is hij één van de nieuwkomers van het Efteling-seizoen 2005. Op de openingsdag van het kersverse seizoen van het Kaatsheuvels attractiepark zal de bekende STER-leeuw te zien zijn in de attractie Carnaval Festival. Gisteren ´verdween´ Loeki nog spoorloos uit het kantoor van de STER in Hilversum. Naar verluidt om zich elders te gaan vestigen. De Efteling zal zich de komende jaren ontfermen over deze aardige leeuw, die tot eind 2004 op de Nederlandse televisie te zien was.

Op 25 maart 2005, om 11.11 uur, werd het Carnaval Festival officieel heropend. De opening werd bijgestaan met een ballonnenwedstrijd en een speciaal optreden van de Rode Neuzen Reis. Parkdirecteur Olaf Vugts en Geesinkdochter Louise hielden vanuit een hoogwerker boven de attractie-entree een toespraak, waarna met tien kloppen op de hoed van de circusdirecteur boven de ingang de eerste Loeki te voorschijn kam. Voorheen piepte hier een geel vogeltje uit. Het lint dat de attractieingang afsloot werd plechtig doorgeknipt en alle aanwezigen konden aanschuiven om de vernieuwde attractie te bezoeken.

Loeki en Guusje in Alaska
Loeki zwaait ons uit.

De Loeki's vond je op de volgende plaatsen:

  • Nederland: in de tuba zit de eerste Loeki. Op de boerderij zien we Loeki uitgedost met boerenkiel, hij draagt een zak waaruit graankorrels lekken. Vogels maken hier dankbaar gebruik van.
  • België: op de fontein waar nu Jokie zit, zat eerst Loeki.
  • Frankrijk: ook hier zat Loeki op de plek van de tegenwoordige Jokie, dromerig-verliefd uit een raam hangend.
  • Engeland: Loeki met bolhoed nam de trap naar beneden de metro in. Precies boven hem hing een donkere regenwolk.
  • Duitsland: Bovenop het wijnvat aan het eind van de scène zat de eerste Guusje van de rit.
  • Alpen: Op de hoogste bergtop viste de sneeuwman Loeki en Guusje op. Loeki sprak hier af en toe zijn bekende "asjemenou" uit.
  • Italië: voorbij de toren van Pisa bewonderde Guusje, getooid met een krans van laurierbladeren, een standbeeld van 'Lucci XIII' (spreek uit: Loeki de dertiende).
  • Japan: Loeki in samurai-kostuum en Guusje in karate-pak stonden op een keurig aangeharkt Zen-tuintje voor de torii.
  • China: Loeki stond tussen de bordendraaiers, maar hem wilde het niet zo lukken: hij was omringd met scherven.
  • Poolcirkel: Loeki zat bibberend in de iglo terwijl Guusje een enorme ijsco bekeek. Ook keek Guusje op ons neer door een wak, op de plek waar nu Jet aan het vissen is.
  • Afrika: Midden door het decor zwaaide Loek in Tarzan-pakje aan een enorme slang.
  • Hawaii: Op de plek waar nu Jokie surft, stonden Loeki en Guusje de Hoeladans te doen.
  • Finale: In de eindcarrousel stak Loeki laag tussen de figuren door en groette ons.

Later dat seizoen werden de witte silhouetten in de wachtruimte vervangen door enorme ansichtkaarten waar Loeki de "Groeten uit..." bijna alle landen die in Carnaval Festival te bezoeken zijn doet. In 2009 plaatste Omroep Brabant een televisietoestel in deze ruimte, waar op het beeldscherm Efteling-nieuwtjes werden gemeld en achterin het toestel een animatie van Festival-figuurtjes te bekijken is.

2012: Rrrentree Jokie

Jokie en Jet worden gepresenteerd.

In november 2011 werd bekend gemaakt dat Loeki zal verdwijnen en Jokie weer duidelijk het hoofdfiguur wordt van de attractie. De aanleiding is dat de merchandiseverkopen van Loeki toch tegenvallen en het de licentiekosten niet waard is. Er wordt niet zomaar teruggekeerd naar de oude situatie: er wordt een heel 'merk' rond Jokie gebouwd gericht op kinderen van 0 tot 3 jaar, met merchandise, boekjes en een tv-serie. Jokie krijgt ook een nieuw vriendje: het paarse vogeltje Jet.

In oktober verdwijnen alle resterende 'oude' Jokies uit de scènes en worden de Loeki's verwijderd. Op 14 december werd de eerste nieuwe Jokie geplaatst, als schim in een nieuw schimmenspel in de scène van China. Gedurende de winter worden er steeds meer nieuwe Jokies bijgeplaatst. Groot verschil met voorheen is dat Jokie nu een prominent figuur in de scène is, zoals Loeki dat ook al was. Ook Jet maakt haar debuut. De meeste Jokies gebruiken een vervoersmiddel en hebben de vlag van het betreffende land bij zich.

Op 11 februari 2012 wordt de attractie feestelijk heropend met Jokie erin. De winkel Het Valies wordt omgebouwd tot Jokies Wereld en opent kort daarna.

Muziek

Toon Hermans

Bladmuziek van het thema

Fragment van Carnaval Festival

Carnaval Festival is het keerpunt in de muziekgeschiedenis van het park. Voor het eerst neemt men geen genoegen met bestaande klanken, maar laat men iets op maat maken. Een stap verder in de richting van uniciteit; een begrip dat later, als onderdeel van de "totaalbeleving", een grote rol zal spelen. Tegenwoordig is het bijna ondenkbaar dat voor een gethematiseerde attractie geen speciale muziek wordt gecomponeerd; zelfs lanen en pleinen worden vandaag de dag voorzien van sfeerbepalende muziek en achtergrondgeluiden, in sommige gevallen draagt de muziek hier zelfs sterker bij aan de sfeer dan datgene wat er eigenlijk te zien is. Bij het Carnaval Festival is er sprake van absolute balans: de muziek is de attractie, en de attractie is de muziek.

Niet alleen is de muziek dé attractie te noemen. Zonder twijfel valt namelijk te stellen dat de muziek van Carnaval Festival het heeft weten te schoppen tot meest bekende Efteling-melodie, waarschijnlijk door de eenvoud van de vrolijke melodie. De muziek is ontstaan uit een bijzondere samenwerking. De herkenbare carnavalstonen zijn in basis door Toon Hermans bedacht. Hoewel Kroniek van een Sprookje meldt dat de Efteling Toon benaderde voor het schrijven van een originele muzikale omlijsting voor de attractie, is het waarschijnlijker dat Joop Geesink de opdracht eerder had gegeven. Bij de presentatie van de maquette voor de attractie, voor het nemen van een directiebesluit, neuriede Geesink namelijk al de melodie. Eigenlijk is het dus Geesink die de Efteling ertoe zette om voortaan speciale composities te laten maken voor haar grote attracties.

De keuze van Geesink voor Toon Hermans is niet verwonderlijk: Hermans was in de vroege jaren tachtig enorm populair onder het Nederlandse volk, mede door het aantal (feest)nummers van zijn hand. De bekendste is waarschijnlijk "Mien, waar is m'n feestneus?". Hermans kon echter geen noten lezen of muziekinstrumenten bespelen, maar de componist Ruud Bos, die samen met Toon in de theaters stond, kon dat wel. Zo ontstond een samenwerking met Ruud Bos en de Efteling. Nadat Toon Hermans nadacht over een vrolijke melodie na het zien van Geesinks ideeën voor de attractie, floot hij deze uiteindelijk voor Ruud Bos die er er de noten bij zocht, en speelde het net zo vaak op de piano tot het precies was wat Toon Hermans bedoelde. De arrangementen werden door Ruus Bos bewerkt, na aanwijzingen van Lex Lemmens. Ruud Bos bleef gedurende veertien jaar erop de huiscomponist van het park.

Ruud Bos' arrangementen

Revox-recorder met 8 sporen waarop de muziek in de beginjaren loopt

Fragment van Italië

Fragment van Azië

De hoofdmelodie mag dan hét element van het Carnaval Festival zijn dat de attractie tot een onvergetelijk succes heeft gemaakt, wie een rit maakt merkt op dat er bij bijna elke scène een eigen variatie te horen is. Voor deze arrangementen tekende, zoals hierboven al beschreven is, Ruud Bos. Hij schreef, zonder angst voor het gebruik van muzikaal-etnografische clichés, de verschillende “landenthema’s”.

Op een door de hele attractie exact synchroon lopend ritme varieerde Bos er met een keur aan instrumenten op los. Zo horen we o.a. strijkers en mandoline in Italië, doedelzak in Schotland en een gong in Azië. Toen de attractie in 1984 opende werd de muziek, gemonteerd met een in die tijd hypermodern Mac Protoolssysteem, nog gespeeld vanaf een geavanceerde Revox-bandrecorder. Tegenwoordig is het geluid, zoals eigenlijk overal in het park, natuurlijk volledig digitaal opgeslagen. Technisch is er met deze synchrone meersporige soundtrack leentjebuur gespeeld bij Disneys “It’s a Small World”, waar al vanaf de jaren zestig in verschillende talen, maar steeds precies gelijk op, de herkenningsmelodie van de Sherman Brothers klinkt. De variaties in de uitwerking van Bos zijn echter heel anders; bij hem is niet de taal van de gezongen tekst het stereotiepe element per land, maar zijn het de muziek en haar instrumentatie zelf die ons van cultuur naar cultuur voeren op de golven van de muziek.

In Kroniek van een Sprookje zegt Bos er zelf over:

Die clichés heb je nodig omdat je rekening moet houden met de consument. Het is immers muziek die je voor een publieksoor maakt en die moet beantwoorden aan het auditieve voorstellingsvermogen van een grote groep mensen. Niet te moeilijk dus, vrolijk en gezellig, maar wel op een manier die blijft hangen. In Carnaval Festival is dat Toon en mij gelukt. De muziek is een echte ‘oorwurm’. Een klassieker, want iedereen die door Carnaval Festival reist, komt buiten met dat deuntje tussen de oren.

Techniek

Transport

Achterkant van een wagentje met het gelaat van Jokie

Het transportsysteem dat gebruikt wordt in het Festival is gebaseerd op de 'Omnimovers' die debuteerden in de attractie "Adventure Thru Inner Space" die in 1967 opende in Disneyland, California. Het ritsysteem is door Bob Gurr zo ontwikkeld, dat de wagentjes niet alleen rijden (movement) maar ook de kijkrichting van de bezoekers bepalen (omni). Disney paste het systeem toe in meerdere attracties, waarvan spookhuis "The Haunted Mansion" het bekendste voorbeeld is. Het prototype in "Adventure Thru Inner Space" bleef in gebruik tot 1986.

Voor Carnaval Festival koos de Efteling voor het Duitse Mack Rides GmbH als leverancier, die een Omnimover-systeem heeft dat eenvoudiger is dan het door WED Enterprises ontworpen systeem. Tevens koos de Efteling voor een draaischijf in plaats van een instapband. De 118 wagentjes, in de kleuren blauw, rood, groen en paars en met ieder het gezicht van Jokie op de achterzijde, rijden 1,8 kilometer per uur en doen acht minuten over de 240 meter lange rit. De attractiecapaciteit is 1600 bezoekers per uur. De aandrijving van het hele parcours bevindt zich onder het traject. Een meerijdende compressor tussen wagentje 118 en 1 houdt het circuit op druk dat de beugels tijdens de rit dichtdrukt. Bij calamiteiten valt de druk weg en openen de beugels zich direct. In de loop der jaren is echter gebleken dat het ritsysteem van het Carnaval Festival één van de meest betrouwbare van het hele park is. Een storing bij Carnaval Festival is zeldzaam.

Omdat de baan voortdurend draait, is er voor bezoekers maar een beperkte tijd om in te stappen. Veel karretjes blijven daarom regelmatig leeg. Voor bezoekers die slecht ter been zijn, moet de baan vaak even worden stilgezet. Vervolgens klinkt het volgende tweetalige omroepbericht, met de stem van Fred Meijer:

Opgepast! De gondels gaan even stilstaan. Careful everybody! We're about to stop the coaches.

Even later, wanneer de baan weer gaat draaien, klinkt:

Opgepast! De gondels gaan weer bewegen. Goede reis! Careful everybody! Here we go again. Have fun!

In Carnaval Festival hangen geen camera's. Het is voor personeelsleden in het station dus niet te controleren wat er in de rest van de attractie gebeurt. Wanneer medewerkers vermoeden dat brutale bezoekers, vaak opgeschoten pubers, van plan zijn om uit te stappen tijdens de rit, kunnen zij uit voorzorg het volgende omroepbericht draaien:

Opgepast! Blijft u tijdens de reis zitten alstublieft. Attention everyone! Please remain seated during the ride.

Decors

De belichting werd in 2005 aangepast

De decors zijn grotendeels opgetrokken uit hout, piepschuim en papier-maché en bedekt met kleurige verf. De figuren in het Festival zijn hoofdzakelijk van papier-maché op een piepschuim basisvorm. Beide volgen geen getimed programma als in Fata Morgana, maar bewegen continu, zelfs wanneer de baan wordt stilgezet.

In de darkride wordt alles belicht met 160 Fresnel-schijnwerpers, 88 stuks Menuette Profile, 72 maal de Plano Convex (500 watt per stuk), 46 Floodlights van 1000 watt elk, 50 puntspots aan de wanden en 40 meter aan lichtslangen. Daarnaast zijn er speciale lichteffecten: 15 TL’s met black-light, 10 Strobe eggs, 5 Neon-effects en 2 RS Sneeuwprojectors (in de Alaska-scène) die samen 4000 watt verbruiken. Al deze belichting werd in 2005 aangepast door TeamProjects Lighting and Sound.

Wetenswaardigheden

Sint in Carnaval Festival
  • Rond de Sinterklaasperiode verschijnt er in het Nederlandse deel van Carnaval Festival een Sinterklaasfiguur.
  • In 1998, tijdens de bouw van Vogel Rok, waren er plannen om alle Jokies in de attractie te vervangen door Pardoes. Uiteindelijk is van dit plan afgeweken en heeft men zeven jaar later Loeki de Leeuw geplaatst. De Jokiefiguurtjes verdwenen niet met de komst van Loeki, maar pas met de komst van 'nieuwe Jokie' in 2012.
  • Alle poppen hebben vier vingers behalve één: Voor de Moulin Rouge, in het Parijse gedeelte, staat een figuurtje met een hartje met vijf vingers aan elke hand.
  • Het actiefotomoment in Carnaval Festival zat in de eerste jaren aan het begin van de rit. Je foto werd genomen door het groene luik naast de man die er met de deegroller van langs krijgt.
  • De gorilla in de Afrika-scène heeft twee verschillende voeten. Zijn linkervoet heeft dezelfde kleur als zijn twee handen, maar zijn rechtervoet is donkerbruin en is heel anders van vorm.
Nina en Oelie
  • In 2010 is er een preview gemaakt voor een animatieserie, Nina en Oelie, gebaseerd op Carnaval Festival. Die serie kwam er uiteindelijk niet. Wel kreeg mascotte Jokie in 2012 zijn eigen tv-serie.

Externe links


Verwijzingen
  1. Persoonlijk gesprek met Bert Outmaijer, november 2013
  2. 'Nog één keer aan de slag als poppenmaker', Weekblad Waalwijk, 07-02-2013
  3. 3,0 3,1 'Zelfs op zijn ziekbed bleef Joop Geesink tekenen...', De Telegraaf 15-05-1984
  4. Marc Taminiau: 'Op weg naar Ooit' (1998)
  5. Efteling op YouTube: 'De Magische Klok - deel 9'
  6. Henk vanden Diepstraten: 'De Efteling/Kroniek van een Sprookje' (2002), Tirion, pag. 154