Efteling Museum
Museumentree.jpg
De ingang van het Efteling Museum aan het Anton Pieckplein
Locatie Marerijk
Type museum
Bouwer Efteling
Ontwerp Robert-Jaap Jansen e.a.
Geopend 17 december 2003, officiële opening 1 april 2004
Verhaal Bets en Toon
Muziek fragmenten Efteling-muziek en -geluid
Opvolger van In de Bonte Harlekyn, bankwerkerij werkplaats WOD en electro
Attracties

Het Efteling Museum is een museum over de geschiedenis van de Efteling gelegen in het Marerijk aan het Anton Pieckplein. Het museum werd op 1 april 2004 geopend door de fictieve museumbeheerder Toon. Het museum bestaat uit drie expositieruimtes, waaronder het Wonder Depot met een vaste collectie en één ruimte met een jaarlijks wisselende expositie. Het Efteling Museum werd ingericht door Robert-Jaap Jansen en wordt beheerd door archivaris Gerrie van Dongen. De wisselende tentoonstellingen worden gemaakt door Karin Koppelmans, Gerrie van Dongen, Robert-Jaap Jansen en eventueel medewerkers van Eftelings eigen decoratie-afdeling.

Omschrijving

Museum aan het Pieckplein

In den Bonte Versamelingh

Wie het museum binnentreedt via de zijde aan het plein met de waterpomp staat midden in een lieflijk kleine huiskamer. Aan de linkerkant brandt een potkacheltje en staan de met etiketten beplakte potten met theezakjes en koffiebonen keurig op de planken, terwijl aan de rechterkant een televisietoestel uit vroegere tijden de aandacht opeist. Het toestel laat oude tv-fragmenten zien uit de Efteling-geschiedenis, waaronder het in publicaties vaak aangehaalde fragment van Ton van de Ven die bij Willem Duys over zijn Spookslot mag vertellen en commercials uit de jaren tachtig. Wanneer het toestel zichzelf uitschakelt, begint de radio in de hoek van de ruimte te spelen en kunnen we radio-fragmenten, speeches bij belangrijke gebeurtenissen en het aloude Efteling-lied beluisteren.

Behalve de televisie en radio zijn hier ook nog twee vitrinekasten te vinden met allerlei Efteling-knipsels en –souvenirs. Veelal beeldjes, speldjes, theelepels, tegeltjes, maar ook wat materiaal uit de kasten van het Rariteitenkabinet.

De expositieruimte in 2009

Via de klapdeurtjes door 'de bedstee van Toon en Bets' belanden we in een donkere intieme ruimte met bordeauxrode muren en een kroonlijst langs het plafond. Deze ruimte wordt gebruikt voor de verschillende tentoonstellingen die per seizoen wisselen. Aan de wanden vinden we grote panelen en informatieborden en achter in de ruimte worden door een beamer groot op de muur fragmenten geprojecteerd die in relatie staan met de expositie van dat moment, al is de beamer sinds 2009 niet meer in gebruik. Voorin treffen we nog een vitrinekast, waarin ook de attributen te zien zijn van de expositie.

De tussenruimte met vitrinekasten vol Eftelinghoreca-items

Iets wat wel altijd te bekijken valt in deze ruimte, ongeacht de tentoonstelling, is een lange jaartallenlijst langs de kolommen tegen de muren. De Efteling-geschiedenis is hier na te lezen. De lijst is ietwat beknopt, sommige zaken staan wat verwarrend omschreven en andere helemaal niet. Zo worden de verschillende stoomtreinen, de Kleuterhof en manege de Duykse Hoef wel meegenomen in de lijst, maar over de komst van de verschillende Gijzen, het nieuwe Anton Pieckplein en de Nostalgische Speeltuin wordt niks gemeld. Een dagjesbezoeker kan hier echter een aardig idee op doen van hoe de geschiedenis in elkaar steekt.

In de ruimte hiernaast zijn in lijsten aan de wanden verschillende schetsen te zien van Anton Pieck en Ton van de Ven. Kleine bordjes naast de tekeningen geven informatie over wat het moet voorstellen en wanneer het in het park is gerealiseerd en of dat überhaupt wel het geval is geweest. Vanuit het plafond schijnen kleine spotjes hun warme licht over de lijsten aan de muren.

In het midden van deze ruimte staan twee lage kasten opgesteld, met kubusvormige glazen stolpen. Hierin zijn attributen te vinden die ook om de paar maanden van collectie veranderen. Verder staan hier nog het sprookjeskabinet en de onzichtbare kleren van de keizer, beide uit het voormalige Sprookjesmuseum.

Wonder Depot

Het bord boven de ingang van het Wonder Depot
Een greep uit het 'assortiment'

Het Wonder Depot is ontworpen en ingericht door Robert-Jaap Jansen en Sander de Bruijn. Deze derde ruimte van het Efteling Museum is te bereiken bij het doorlopen van de hierboven genoemde route, of via de achterzijde van het museum, waar de naam met grote letters op een bord staat aangegeven.

In deze ruimte treffen we de spullen die Bets volgens het verhaal achter het museum zou hebben verstopt. In vitrines, in schappen aan de wanden, op kasten en planken en zelfs tegen het plafond zien we een enorme collectie van zaken die ooit dienst hebben gedaan als onderdeel van de Efteling, zoals oude borden, mallen en beelden. De inrichting heeft wel wat weg van een rariteitenkabinet.

De opzet en ook de naam zijn gebaseerd op wat in de museumwereld een open depot genoemd wordt: het tentoonstellen van objecten uit de breedte van de verzameling zonder dat daar per se een thema of veel context en uitleg bij gegeven wordt. Hiermee is de ruimte een goed contrast en een goede aanvulling op de twee eerdere, thematisch ingerichte ruimtes en biedt het de mogelijkheid om simpelweg leuke of interessante objecten neer te zetten zonder dat deze per se een onderling verband hoeven te hebben.

Automatische Informateur

De Automatische Informateur

Tegen een lege wand van het Wonder Depot staat de Automatische Informateur, een grote plattegrond, voorzien van gesproken tekst en met rood knipperende lampjes aangegeven route, die van 1961 tot 1974 gebruikt werd in het park.

Voor meer informatie, zie Automatische Informateur

Verborgen ruimte

Ontoegankelijke hoek met elektrospullen op een werkbank en een kariatide van de voormalige Smulpaap

Links achter in het Wonder Depot bevinden zich twee gesloten deuren, achter welke nog een ruimte met allerlei Eftelingprullaria bevindt. In deze voor bezoekers niet toegankelijke ruimte staan o.a. een hoop borden, een grote aansturingskast van het Spookslot, een groot audiosporen-apparaat. Het achterste gedeelte dient als restauratieatelier, waar een werkbank, verf en ander bouwmateriaal staan. De ruimte biedt ook toegang tot het gedeelte van het Efteling Museum dat alleen toegankelijk is voor het personeel van de EftelinGouwen.

Vitrines

Vitrine in het museum

In het Wonder Depot staan twee vitrines, waarvan de eerste bestaat uit een grote kast met verschillende schappen. De schappen zijn gevuld met enkele ornamenten en een aantal authentieke voorwerpen, als het melkmeisje-bordje, een kikker van de Kikkerfontein en het bord van spiegeltje-aan-de-wand uit het oude Sprookjesmuseum.

De tweede vitrine staat naast de automatische informateur en is opgebouwd uit drie kasten, waarvan twee volledig opgevuld worden door een paspop met ouderwetse personeelskleding, waaronder het bekende melkmeisje-kostuum. De middelste kast bestaat uit een aantal schappen, waarop enkele ouderwetse audiosporen en andere apparaten te zien zijn. Verder staat er onder een stolp een fraai muizenbeeld dat in 1993 een geschenk was van Euro Disney bij het winnen van de Applause Award (in 1992); het oorspronkelijke hoofd van de wolf inclusief oude techniek; de oude heks uit Hans en Grietje, de oude Kindervreugd-beelden en verschillende kleinere ornamenten. Op de vitrinekast staan nog een heel aantal authentieke beelden, in getrapte vorm opgesteld tot aan het plafond.

Beeldenwand

De schappen in het Wonder Depot

De rechter wand van het Wonder Depot bestaat uit schappen met allerlei hoofden en handen van Eftelingfiguren. Verschillende mallen en afgietsels van bekende figuren uit het park zijn hier te vinden - sommige in oude en duidelijk gebruikte staat, andere onbeschadigd om opnieuw afgemald te kunnen worden. De onderste schap loopt over in een afgezet podiumpje, waarop grotere attributen staan: een zwartbaardige Fakir, een 'blote' animatronic uit Fata Morgana, een elfje, een ouderwets schuitje, drie dieren van de dierenmolen, de originele mal van Baby Gijs, de deurkabouter uit de Kabouter in de boom en een ongeschilderde versie van Kogeloog.

Kantine in het museum

In het pand van het museum zit tevens een kleine personeelskantine en twee ontmoetingsruimtes voor de EftelinGouwen.

Binnenplaats

De museumtuin

Aan de noordzijde van het pand heeft het Efteling Museum een binnenplaats, aan twee kanten ommuurd zodat deze afgescheiden is van het Anton Pieckplein.

In 2008 was deze binnenplaats voor het eerst toegankelijk voor de reguliere bezoeker tijdens de tentoonstelling 50 jaar 'De Tuinman en de Fakir'‎ en werden hier diverse tulpensoorten geëxposeerd. Sindsdien staan op zonnige dagen in het voorjaar en de zomer de nooddeuren van het museum vaak open om toegang te bieden tot de binnenplaats, waar nog steeds veel bloemen opgesteld staan temidden van houtsnippers en een fonteinornament. Ook staan er enkele bistrotafeltjes.

Ondanks dat er duidelijk aandacht besteed wordt aan de flora op de binnenplaats, schudt deze plek zijn oorspronkelijke 'achter de schermen'-karakter niet echt af, door de aanwezigheid van nooduitgang, bergingen, grove tegels en de ongepleisterde bakstenen muren van het museumgebouw.

Geschiedenis

Bewaren van oude spullen

Al in de jaren zeventig zagen medewerkers van de afdeling Decoratie & Vormgeving met lede ogen aan hoe ongebruikte of vervangen Efteling-attributen werden vernietigd of zelfs door het eigen personeel mee naar huis werden genomen.

Het zijn met name oud-Eftelingmedewerker Theo Hochwald en zijn toenmalige chef Sjef van Puijenbroek van de eerdergenoemde decoratieafdeling geweest, die zich hebben ingespannen om het vele materiaal voor de toekomst te bewaren. Het vertrek van de heer Hochwald in 1983, wegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, alsmede het vroegtijdig overlijden van de heer Van Puijenbroek enkele jaren later, hebben ertoe geleid dat veel van het door hen verzamelde materiaal uiteindelijk buiten het park terecht is gekomen.

In 1989 berichtte het Brabants Dagblad over een particulier initiatief voor de bouw van een Efteling-museum op de voormalige locatie van de tennisbanen (tegenwoordig PandaDroom). Efteling-directeur Ruud de Clercq zag dat toen niet zitten. In een reactie op dit initiatief stelde hij dat de bezoeker liever naar nieuwe attracties komt kijken in plaats van naar een museum met oude spullen.

De aanzet tot een eigen museum

In 1992 was er voor één jaartje toch zo'n museumpje vol oude spullen; de tentoonstelling Het Rariteitenkabinet, ter ere van het 40-jarig bestaan van het park. Deze expositie van Efteling-curiosa liet de geschiedenis van het park op een manier zien die nog nooit was vertoond en die dan ook een grote indruk achter liet bij velen. Het was eigenlijk voor het eerst dat het park op een dergelijke uitgebreide manier terugblikte op haar eigen roemrijke verleden, zonder dat te doen door enkel tekeningen en ontwerpen te tonen van Anton Pieck, al was zijn werk natuurlijk nog steeds in grote mate aanwezig. Sindsdien is er de vraag gekomen naar een vaste locatie in het park voor een dergelijke expositie, net zoals het vluchtige jubileumboek Mam, een duppie voor de kip? de hoop vestigde dat het gouden jubileum vergezeld zou gaan met het uitbrengen van een dik koffietabelboek, vol foto’s, tekeningen, ontwerpen, triviakennis en natuurlijk de complete geschiedenis, ingebonden en met een harde kaft.

In januari 2001 opende op de begaande grond van het Efteling Hotel een –let wel– permanente tentoonstelling van Anton Pieck-ontwerpen, waarbij vele voor het eerst publiekelijk te zien waren. De geruchten over de opening van een echt museum voor het jubileumjaar 2002 doken daarna al snel de kop op en spraken over een gezamenlijke opening met de laatste grote attractie van Ton van de Ven. Later kwamen ook combinaties met het Efteling Theater of PandaDroom ter sprake. Uiteindelijk werd het gerucht versterkt toen er plannen kwamen om een speciaal nieuw Piecks huisje in het Marerijk te bouwen, waarin het museum zich zou huisvesten.

De realisatie van het museum is bijzonder. Niet omdat een ontwerper of (creatief-)directeur voor de komst ervan heeft gezorgd, maar de vele smeekbedes van liefhebbers uit alle lagen van de bevolking hier de oorzaak van lijken te zijn. Op 31 mei 2001 gaf parkdirecteur Olaf Vugts tijdens een interview voor Omroep Brabant-radio antwoord op de vraag naar een echt Efteling-museum. Hij bevestigde dat het gebouwd zou worden in Marerijk en thematisch aan zou sluiten bij de nostalgische sprookjessfeer van Anton Pieck en Ton van de Ven. Vugts: "Wij hebben ontzettend veel zelf in huis. Oude foto's, maar ook oude parkmaterialen. We hebben bijvoorbeeld de eerste fakir uit het Sprookjesbos bewaard en oude ornamenten en paarden van de carrousel." Vugts sprak over een speciale tentoonstelling voor het gouden jubileum, om daarna een permanent Efteling-museum te openen in een speciaal gebouw. "Mogelijk is dat gebouw volgend jaar al klaar," lichtte Vugts nader toe, "maar het moet zeker in 2003 in gebruik zijn."

Het jubileumjaar legde de aandacht meer dan ooit te voren op de parkgeschiedenis. Het dikke koffietabelboek waar liefhebbers en trouwe bezoekers om vroegen kwam uit in de vorm van de Kroniek van een Sprookje, een drie kwartier durende televisiedocumentaire toonde veel nooit vertoond beeldmateriaal en de jubileumtentoonstelling waar Olaf Vugts in het interview over sprak kwam er in In de Bonte Harlekyn, aan het oude Anton Pieckplein. De tentoonstelling was een chaotische bende van vooral veel animatronic-onderdelen, afgedankte beschadigde ornamenten en veel borden en lijsten van uitvergrote ontwerpen, foto’s, plattegronden en wegwijzers. Grootste kritiek op de tentoonstelling was dan ook de wanorde waarmee alles was neergezet en het gebrek aan medewerkers in de buurt, want meermaals werden objecten gestolen.

Het nieuwe Anton Pieckplein

Aan het einde van de Winter Efteling 2002-2003 werd er begonnen aan de bouw van het nieuwe Anton Pieckplein. Eén van de onderdelen van dit nieuwe plein moest het Efteling Museum worden, maar lange tijd is het onduidelijk geweest hoe de Efteling dit wilde gaan verwezenlijken. De ruimte van de jubileumtentoonstelling leek een optie, maar ook kon er gekozen worden om een nieuw bouwwerk te laten verrijzen in deze uithoek van het park. Ook over de invulling van het museum was niet veel duidelijk.

Dat het er zou komen, zoveel was wel zeker. De Efteling riep (oud-)medewerkers begin 2003 op om hun zolders af te struinen, op zoek naar interessante pronkstukken voor in het toekomstige museum. Het park zelf wist onder andere de oudste stroomtransformator te redden van de sloop, om zo onderdeel te worden van de collectie. In juni 2003 meldde personeelsblad Efteldingen dat het Efteling Museum, hier het Wonder Depot genoemd, waarschijnlijk open moest gaan aan het eind van het jaar.:

In het Wonder Depot komen geheimzinnige Efteling-attributen, bestaande uit tekeningen, voorwerpen en foto's, plotseling tot leven! Verder is er een tentoonstelling te zien over het verleden, heden en de toekomst van de Efteling. Het Wonder Depot wordt beheerd door conservators die de geschiedenis van het park als hun eigen broekzak kennen. Vutters en gepensioneerden hebben zich namelijk spontaan voor die taak aangemeld.

Met de ingebruikname van de werkplaatsen in het Gildehuys in 1998 werden de technische werkplaatsen van de afdeling Electro en Werktuigbouwkunde, grenzend aan In de Bonte Harlekyn, overbodig. Het deel aan de zijde van de dubbele laan werd gebruikt als kantine voor de EftelinGouwen en een repetieruimte voor leden van Shantykoor Ahoi, de rest stond tijdenlang leeg. Met de zoektocht voor uitbreiding van het museum werd besloten de werkplaatsen te gebruiken. In de 'verborgen ruimte' achterin het Wonder Depot zijn nog een aantal overblijfselen van de werkplaatsen te zien.

De opening

De opening van het Efteling Museum

Pas in december 2003 werd duidelijk hoe het museum vorm kreeg. In de laatste weken van deze maand werd de voormalige Bonte Harlekyn, waar het museum dus toch uiteindelijk gehuisvest werd, opengesteld als een soort avantpremière. Hoewel nog niet alles gereed was en men de projector nog stond af te stellen waarop achterelkaar de commercials uit de jaren 80 werden getoond, waren de tentoonstellingsruimtes van het museum al te bezoeken.

De officiële opening volgde op 1 april 2004. Op de openingsdag van een seizoen met verder weinig noemenswaardigs nieuws, was om klokslag 14.00 uur het Anton Pieckplein gevuld met vele Efteling-coryfeeën en oud-medewerkers. Na een toespraak van algemeen directeur Ronald van der Zijl, bijgestaan door Toon, een figuur uit het verhaal dat voor het museum bedacht is, werden de deuren geopend en kon men één voor één naar binnen. Binnen werd het een enorme drukke bedoening van koffiedrinkende ontwerpers, techneuten en dergelijke. Wie als Efteling-fan wel eens geperst zou willen zitten tussen een koffie drinkende Henny Knoet en Ton van de Ven had vandaag de kans.

Toon en Bets

In de traditie van het park, draagt het Efteling Museum een eigen sprookje met zich mee. Het gaat over Toon en Bets, een echtpaar dat jarenlang woonde in de Efteling. Toon werkte daarbij in het park, terwijl Bets de verzamelaar was die alle spulletjes in haar tas meenam.

Hoe klein of groot het ook was,
Het verdween allemaal in haar tas...

Haar tas was namelijk een hele bijzondere, waarin ze echt alles stiekem kon verstoppen dat ze maar vond. Dit zorgde ervoor dat er een ruimte achter de bedstee moest worden gebouwd, waar alle spullen opgeborgen konden worden. Maar Bets’ verzamelwoede nam te grote vormen aan. Zo kwam het dat op een gegeven moment Toon er niet meer tegen kon. Hij wilde alle spullen uit het zicht verbergen en bouwde daarom voor Bets het Wonderdepot, een geheime plek waar alles veilig opgeborgen lag.

Op een dag keerde Bets niet terug van haar dagelijkse wandeling door het Sprookjesbos, enkel haar handtas werd daar nog gevonden. Toon besloot daarbij om de hele collectie openbaar te maken, zodat alle Efteling-bezoekers er van zouden kunnen genieten en kunnen ondervinden hoe de jaren ook aan de Efteling zijn voorbijgegaan.

In de vitrine achter het raam links van de ingang van de Bonte Versamelingh is ‘De Wonderbaarlijke Tas van Bets’ te zien, met een korte versie van het verhaal.

Tentoonstellingen

Foto Jaar Naam Aanleiding en onderwerp Bestaat uit
Tentoonstelling2005.jpg 2005 200 jaar Hans Christian Andersen Naar aanleiding van het Hans Christian Andersen-jaar. O.a. ontwerpen voor de sprookjes van Andersen in het Sprookjesbos.
Expo2006python.jpg 2006 25 jaar Sensatie in de Efteling‎ Thrill-rides. N.a.v. het vijfentwintigjarig bestaan van de Python. O.a. ontwerpen, foto's en historisch beeldmateriaal van de Python, Halve Maen, Piraña, Bob, Pegasus en Vogel Rok.
Expo2007kast.jpg 2007 Van Poppenkast tot Theater‎ Expositie over het live-entertainment en evenementen in de Efteling. O.a. kostuums, ontwerpen, foto's, posters en historisch beeldmateriaal.
Fakir6.jpg 2008 50 jaar 'De Tuinman en de Fakir'‎ N.a.v. het vijftig jarig bestaan van de Fakir. Naast het sprookje ook aandacht voor o.a. tulpen en Indische muziek.
Exporuimte.jpg 2009 en 2010 Er heeft er één Honger Hoera Hoera N.a.v. vijftig jaar Holle Bolle Gijs. O.a. ontwerpen, foto's en informatie over alle Gijzen in en zelfs buiten de Efteling.
Pieckexpo2011.jpg 2011 Anton Pieck-tentoonstelling (2011) Simpele tentoonstelling over Anton Pieck. Enkele bekende werken en informatie over zijn bijdrage aan de Efteling.
Tentoonstelling-overzicht.jpg 2012 - 2016 60 jaar Efteling N.a.v. het diamanten jubileum van de Efteling en in lijn met de documentaire en het boek Zijn we d'r al?. Voornamelijk veel historische foto's en geluidsfragmenten.
Fabstuexpo1.jpg 2016 50 jaar... Maanlichte Nachten N.a.v. gouden jubileum De Indische Waterlelies. Vitrine vol memorabilia, geluidsmateriaal in loop, video en informatiepanelen.
2017 65 jaar Efteling N.a.v. briljanten jublieum Efteling.