Fata Morgana
Fatamorganaexterieur.jpg
Uitzicht op Fata Morgana vanaf de Vonderplas in de jaren tachtig en negentig
Locatie Anderrijk
Type Darkride
Bouwer baan Intamin, decor Efteling en Heimo
Ontwerp Ton van de Ven, Henny Knoet (kleine invullingen), Peter van Ostade (animatie, effecten), Jan Verhoeven (lay-out)
Geopend 27 maart 1986, officiële opening 18 juni 1986
Thema Sprookjes van 1001 Nacht
Muziek Ruud Bos, enkel arrangement René Merkelbach
Figuren 130 bewegende figuren
Kosten ƒ 15 miljoen
Hoogste snelheid 2 km/u
Baanlengte 285 meter
Ritduur 8 minuten
Aantal boten 14 boten
Capaciteit 1800 per uur
Attracties

Fata Morgana is een darkride in Anderrijk. In de attractie vaart men per boot, een transportsysteem dat bekend staat onder de naam Tow Boat Ride, door een kanaal langs scènes die gebaseerd zijn op de Sprookjes van 1001 Nacht. Diverse clichébeelden uit de mystieke, Arabische sprookjeswereld worden hier uitgebeeld - van bedelaars en koopmannen tot vliegende tapijten en een heuse Djinn.

De ingang tot de Verboden Stad, de alternatieve benaming voor de attractie, is te vinden aan het Fata Morganaplein, gelegen aan de Vonderplas, in het zuid-westen van het park. De buitenmuren van het rechthoekige gebouw waarin de attractie zich bevindt zijn opgetrokken als een Oosters paleis, compleet met koepels, torens, kantelen en een minaret.

De attractie werd geopend in 1986 bij het 35-jarig jubileum van de Efteling, nadat er meer dan vijf jaar aan gewerkt was. Het was het laatste project van een ambitieus meerjarenplan dat in 1978 werd ingezet met het Spookslot en met attracties als de Python en de Piraña de Efteling internationaal op de kaart moest zetten als hoogwaardig attractiepark. De basis voor het project vormden de levensgrote audio-animatronics, waar de techneuten Mari van Heumen en Henk Smulders al vanaf begin jaren tachtig aan werkten. De creatieve ontwerpen werden hoofdzakelijk gedaan door Ton van de Ven, maar ook door Henny Knoet en Peter van Ostade. Jan Verhoeven was verantwoordelijk voor het lay-out en bouwkundige vertaalslag.

De naam Fata Morgana, een ander woord voor luchtspiegeling, is afkomstig uit het Italiaans (La fata Morgana). Het is een optisch fenomeen waarbij men door grote temperatuurverschillen tussen de verschillende luchtlagen dingen voor zich kan zien die zich in werkelijkheid ergens anders bevinden. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de ingebeelde oases die dorstige woestijnreizigers soms aan de horizon ontwaren.

Omschrijving

Exterieur

Gebouw

Fata Morgana aan de Vonderplas in 2013
Fata Morgana vanuit de lucht, 2014

Het attractiegebouw waar de darkride zich in bevindt is te vinden in de zuidwesthoek van het park en is dan ook voornamelijk aan de zijdes die naar het park zijn gericht aangekleed en gedecoreerd. Het exterieur van Fata Morgana, gelegen aan de Vonderplas, weerspiegelt in het water van de vijver en bestaat uit stevige, blanke muren, tien koepels en twee torens. De muren zijn voorzien van een aantal verschillende kantelen. De koepels hebben verschillende vormen en kleuren. De meeste koepels bestaan uit een halve bol, maar enkele koepels hebben een uitgezakte ui-vorm, waaronder ook de kleinere koepels op de hoeken aan de achterzijde van het gebouw. De kenmerkende toren in het midden heeft een koepel in donkercyaan met een halve ei-vorm. Iedere koepel heeft een gouden spits met gekantelde halve maan op de top. De spitsen zijn bedekt met echt bladgoud.

Daar waar Fata Morgana aan het water grenst is een galerij te vinden, die dubbel zo groot is geworden bij de komst van Aquanura, de jubileumattractie uit 2012 op de Vonderplas die het exterieur van Fata Morgana tot achtergrond van de watershow maakte. Er zijn twee overdekte stukken, die een uitbouwsel vormen van het gebouw. Eén hiervan is bedekt met geglazuurde groene dakpannen. De rand van het wandelpad bestaat uit een muur van ongeveer een meter hoog.

Voorplein

Het plein in 1986

Zie ook Fata Morganaplein

De ingang van Fata Morgana kan bereikt worden via het voorplein, dat betreden kan worden via het pad bij het Steenbokplein. In het verleden was het ook mogelijk om er te komen via de arcade langs de Vonderplas, maar dit pad loopt dood sinds 2011.

Twee hoge pilaren met fakkels vormen de grenspost naar het themagebied van de attractie. Aan het plein liggen naast de entree tot de darkride ook de winkel de Bazaar, het horecapunt Oase, een toiletblok en het Fata Morgana Evenementencomplex.

Vanaf het plein is niets meer te zien van de rechthoekige vorm van het attractiegebouw, en is op het dak vooral een woud van koepels en ornamenten te ontdekken. Op het plein zijn een aantal bloembakken te vinden, twee grote fonteinen en exotische beplanting. De bestrating bestaat uit grove lichtbruine stenen. Het hoofdthema is al te horen uit de speakers die verstopt zijn op de daken.

De entree bevindt zich onder de vijfentwintig meter hoge minaret, een rijk gedecoreerde toren die zich aan de zuidoostzijde van het gebouw bevindt. De grote poort wordt enkel op rustige dagen gebruikt als hoofdingang, op drukke dagen moet men aanschuiven in een overdekte ruimte aan de linkerzijde van de toren, om via een zijdeur de minaret te betreden. Het kleine halletje in de voet van de toren is van boven tot onder betegeld met geometrische patronen en aan het plafond is een lamp van koperfiligraan uit Marokko te vinden.

Wachtrij en instaphal

Instaphal van Fata Morgana

Vanaf hier komt men een grote ruimte binnen waar centraal een draaischijf te vinden is. Een gaanderij, gesierd met ezelsrugbogen waardoorheen de complete hal te overzien is, volgt de muren van deze instaphal om halverwege de ruimte richting de draaischrijf te gaan. Langs het controlehok voor personeel, moet men een trap af om op de draaischijf te komen, waarna men in één van de veertien rode sloepen kan stappen.

Iedere sloep bestaat uit vier witte banken waar per bank vier à vijf bezoekers plaats kunnen nemen. Voor iedere rij is een messing stang te vinden. De rand van de boot is versierd met kruldecoraties. Met een snelheid van 2 km/u volgt de boot de rand van de draaischijf, om los te laten op het moment dat we recht op een klein beige gordijntje afstevenen. Ondertussen is op de achtergrond, net als buiten, het haremthema te horen, het hoofdthema van Fata Morgana.

De tocht door Fata Morgana

Secties

Een tocht door Fata Morgana, waarbij een afstand van 285 meter wordt afgelegd, duurt net onder de acht minuten. Tijdens de tocht door de attractie zijn 140 audio-animatronics te zien. Er wordt gebruik gemaakt van grote decors waar de boten, die onderwater aangedreven worden met kabels langs grote ronde schijven, doorheen varen. Bezoekers komen langs 14 secties waar gebruik gemaakt wordt van effecten als open vuur, lasers, wind, geur, mist en muziek; en de klanken van de filmische soundtrack van Ruud Bos.

Indeling van het gebouw

Een uitgebreide omschrijving van iedere sectie is hier te vinden:

Jungle, armenwijk en markt

Wanneer de boot zich van de draaischijf scheidt, vaart men recht op een opening af, bedekt met een beige gordijn. Wanneer dit zich opent, varen we een jungle binnen, omgeven door tropische planten en palmbomen. Voor ons is in de verte even een Oosters paleis te zien, dat ook snel weer verdwijnt - als een fata morgana. Hierna maakt de boot een scherpe bocht. Na enkele meters hangen er slangen boven ons in de bomen. In een rotswand verschijnt een tovenaar, die met zijn toverstaf een lang knallend geluid maakt en met enkele flitsen de grote deuren voor ons weet te openen. Op dit moment wordt er een actiefoto van ons gemaakt.

De Armenwijk

We varen de armenwijk binnen, waar bedelaars om geld vragen en een man zijn ezel over een kapotte brug probeert te krijgen. Na een flauwe bocht naar rechts volgt de markt. Er worden hier manden gevlochten, fruit verkocht en er is een kwakzalver die een patiënt van een rotte tand afhelpt. Een vrouw gooit vanaf haar balkon een kruik water vlak voor de boot leeg. De boot vaart dan onder een portaal door, waarachter zich de volgende scène bevindt. Hier zijn onder andere een flessenverkoper, een slangenbezweerder en een verkoper van vliegende tapijten te zien, terwijl kinderen bij het bassin achterin spelen en de silhouetten van handelaren van achter het raam te zien zijn. In een donker steegje probeert een schreeuwend en gebarend figuur ons te waarschuwen om vooral "niet verder" te gaan.

De gevangenis en haven

We varen een donkere stenen tunnel in. Aan de rechterzijde is een trappengang te zien, waar een kadaver wordt aangevreten door ratten. De boot lijkt rechtdoor te moeten, maar maakt een bocht naar rechts als aan de linkerzijde twee krokodillen hun bekken opentrekken en vaart richting een beveiligde poort. Twee wachters, één aan elke zijde van de kade, manen ons te stoppen. Een derde wachter knikt vanachter een raam, een kanon wordt afgevuurd en een groot ijzeren hek valt omlaag. Op het laatste moment stopt het hek en openen de poorten naar de gevangenis.

Het voorportaal van de gevangenis

Boven in de rotsen is een Arabier te zien die zijn geweer op ons gericht heeft. Kogels lijken links en rechts van de boot in het water in te slaan. Rechts aan de kade, in het portaal van een gebouw, staat een gesluierde buikdanseres te dansen op de muziek van een orkestje dat verderop zit. Rondom de vrouw hebben zeven wachters plaatsgenomen. Een wachter staat op en schreeuwt zodra het bootje langs vaart.

De boot vaart rustig door en maakt een bocht naar links, waar we door een lage rotsgang gaan. In een inham zit een oude cipier met een grote gier op zijn rug. Aan de rechterzijde zijn cellen te zien in de rotswand. De linkerzijde, tegenover de cellen, bestaat uit een grote inham in de rotsen, waar een groot dynamisch mechanisme in beweging is. Verschillende grote raderen, touwen en balken zijn op elkaar aangesloten en worden bewogen door twee gevangenen die in een rad rondjes lopen. In het midden van de scène staat een wachter met zweep. Aan het eind van de hangt staat een groot hakmes, dat zo nu en dan schudt alsof het ieder moment voor onze boot losgelaten kan worden. Nadat een mistgordijn voor onze neus is weggetrokken verschijnt een tweede tovenaar.

De haven

Met een flits weet ook deze tovenaar in een rotswand ons verder te helpen. De rotsen splijten open en we varen een grote scène in. Aan de linkerzijde is een prieel met een Oosterse fontein en een grote grommende tijger te zien. Rechts een haven, waar een schip is aangemeerd met daarnaast een kleinere boot met fraaie overkapte zithoek waar een aantal chique handelaars staan, die elkaar snuisterijen laten zien. Achterop de rand van de boot zit een handelaar om zich heen te kijken en op het plateau tussen de twee boten in staat een knecht met nóg meer glinsterend handelswaar. Boven op het schip staan twee Arabieren ons toe te roepen waar wij vandaan komen. Onze boot vaart verder langs de paleismuren. Aan de linkerzijde, verdekt opgesteld in een nis van een grote poort, is een wachter te zien die een tijger met teugels van ons vandaan weet te houden.

De harem, troonzaal en schatkamer

Iets verderop begint een lage kade waarop een schaars geklede vrouw op een sofa toekijkt. Achter haar, op een verhoging achter glas, zijn zo nog een viertal dames te zie die elkaars haren borstelen. Verscholen achter de plantenbakken en ballustrade op de kade zien we ook enkele mannen, die de dames toefluisteren.

Het rechterdeel van de Troonzaal

Een groot rood fluwelen gordijn opent waarachter zich de troonzaal van de Pasja bevindt. Aan de rechterzijde is een grote groep chique geklede Arabieren te zien, die, genietend van de drankjes en hapjes, druk met elkaar praten. Tussen de gasten staan én lopen enkele bedienden met dienbladen. Iets verderop zit, op een verhoging omgeven door trappen, de Pasja. Om hem heen staan zijn lijfwachten en bediening, vooraan dansen vijf buikdanseressen. De Pasja is met veel handgebaren en met luide stem zijn bediening in onverstaanbaar gebrabbel aan het commanderen.

Tegenover de Pasja, aan de linkerzijde van de boot, is een vijfkoppig orkestje te vinden. Ze spelen mee op de muziek die in de troonzaal te horen is.

De Djinn

Een bediende slaat op een grote gong. Het gordijn opent voor de enorme Djinn, die met zijn reusachtige lichaam bijna de complete scène beslaat. Djinn is een Oosters figuur gekleed in een gewaad, die woest naar beneden kijkt en zijn hoofd beweegt. In zijn handen heeft hij de pilaren die het dak en de vele plafonddoeken omhoog houden, die hij hevig heen en weer schudt. We varen onder hem door en passeren de schatten; juwelen, vazen, Eftelingdukaten, kisten vol goudwerk en een borstbeeld. Nadat we tussen de benen van Djinn door zijn komen we in een gang die leidt naar de derde tovenaar, die als Pepper's Ghost verschijnt voordat we een onverwachte bocht naar rechts maken, recht op een blinde muur af die in tweeën splijt om als nieuwe doorgang te dienen.

Het einde van de Verboden Stad

De boot vaart een verduisterde ruimte binnen waar een storm lijkt te woeden, gecreëerd door een enorme ventilator aan het plafond. Een volgende muur splijt open om een lange, smalle roodverlichte ruimte binnen te varen waarvan de wanden bedekt zijn met bogen en ornamenten. Aan de zijkanten van de ruimte zijn waterspuwers te vinden. We varen op een poort af in de vorm van een dierenkop. Uit de ogen schieten rode laserstralen, die bij het neerkomen in het water het laten spetteren. De kamer kantelt een paar graden naar links, maar door gezichtsbedrog lijkt de boot bijna te kapseizen. Eenmaal deze ruimte verlaten varen we een stukje jungle in, om na een scherpe bocht naar links deuren voor ons te zien openen en weer aan te komen in de instaphal.

Uitgang

We kunnen de boot uitstappen zodra deze de draaischijf bereikt heeft, waarbij we meestal geholpen worden door een medewerker. Via een trap aan de linkerzijde van het controlehok en een gaanderij kunnen we de hal verlaten. We passeren via een onoverdekte gang de ingang voor rolstoelgebruikers en komen via de winkel De Bazaar weer op het voorplein van de attractie uit.

Geschiedenis

Oorsprong

Eerste plannen voor een 1001-nachtshow

Illustratie voor Alle verhalen van 1001 nacht deel 1 van Anton Pieck. Zijn vele reistekeningen uit Marokko en illustraties voor 1001 nacht vormen de basis tot het idee voor een Arabische darkride.

In 1981 kijkt de Efteling een grote toekomst tegemoet. De succesattracties Spookslot en Python smaken naar meer en onder het bewind van Ten Bruggencate wordt een groot meerjarenplan gemaakt om het sprookjespark in enkele jaren, middels grote investeringen en omvangrijke projecten, om te vormen naar een attractiepark op wereldniveau. In Kroniek van een Sprookje lezen we:

Aanvankelijk wordt in 1981 gesproken over vijf grote projecten die de ‘nieuwe Efteling’ inhoud en vorm moeten geven. Dat zijn de rapid-ride, de 1001-nachtshow, de verandering van het treintraject, Gullivers Reizen en het Carcassonne-project. De laatste twee komen nooit verder dan de ideeënbus. In de tweede helft van 1981 krijgen de rapid-ride en de 1001-nachtshow wel steeds meer voet aan de grond. De voorkeur gaat ernaar uit eerst een rapid-ride te bouwen.

Die ‘1001-nachtshow’, zoals de werktitel van de Oosterse darkride luidt, is een project waarvoor binnen de Efteling dan al verschillende ontwikkelingen gaande zijn. Het idee voor een attractie met als onderwerp de Sprookjes van 1001 Nacht zwerft, mede door de grote hoeveelheid illustraties die Anton Pieck maakte van de gelijknamige sprookjesbundel, al jaren bij bestuur en directie. De techneuten Mari van Heumen en Henk Smulders werken achter de schermen dan al aan de ontwikkeling van een eigen versie van de levensgrote audio-animatonics van Disney. Ontwerpers Ton van de Ven en Jan Verhoeven gaan naar aanleiding van hun recente bezoek aan Amerika nadenken over een attractie als Pirates of the Caribbean.

Ton vertelt over deze fase:

Toen ik Pirates of the Caribbean gezien en meegemaakt had was ik onder de indruk van de mogelijkheden om een aantal zalen tegen elkaar te plakken waar verschillende dingen groots getoond konden worden. Dat moest ik op één of andere manier ook kunnen gebruiken; dan ga je natuurlijk niet ook aan piraten denken, want dat was Disney's zaak. Ik vond het fantastisch om iets te gaan doen met de sprookjes van 1001 nacht. Wat geen enkel sprookje is, maar een verzameling van sprookjes en waar de meeste mensen niet zo veel van kennen - ik kende er ook zoveel niet van. Natuurlijk, ik wist wel hoeveel banden er wel niet verluchtigd zijn met de tekeningen van Anton Pieck maar van de sprookjes zelf wist ik ook niet zo veel. Ik ging daar toch iets mee doen. Ik gebruik gewoon sprookjesachtige sferen; ga ze aan elkaar lijmen. Ik heb vervolgens de mannen waarmee ik werkte gezegd: "Jongens, kom mee, we gaan erover praten. We gaan elkaar verhaaltjes vertellen, wat zou nou grappig zijn en wat zou nou erg mooi kunnen zijn. Maar één ding moet zeker zijn: wij moeten het anders doen dan wat we elders in de wereld gezien hebben. We moeten origineel blijven".[1]

Door de magere kennis over de verhalen van Shehrazade, wordt het idee geopperd om de scènes van de attractie op te bouwen rondom beelden die bezoekers meer referentie geven dan het uitbeelden van de sprookjes en een eigen interpretatie en invulling vormen voor het thema. Onder leiding van Van de Ven werken Henk Smulders, Peter van Ostade, Henny Knoet, Joop de Bont en Mari van Heumen aan de elementen: een haven, een harem, marktplaatsen en gevangenissen die driedimensionaal verbeeld moeten worden en aaneengekoppeld worden tot een complete vaart waarin een logische opeenvolging van scènes is te herkennen. Fata Morgana werd een project waar medewerkers met een enorm enthousiasme mee aan de slag gingen.

Het eiland in de Siervijver

Geplande ligging op de Siervijver (1981)
Indeling van het gebouw op de Siervijver (1981)

Het plan was eerst om de 1001-nachtshow gestalte te geven op het eiland in de Siervijver. Het eerste concrete ontwerp, zover bekend, stamt uit de zomer van 1979 en bevat één grote koepel en minaret. Een ander vroeg alternatief ontwerp bevat juist bijzonder veel torentjes en meer sierlijke vormen.

Op 18 april 1981 worden hier de eerste bouwtekeningen voor ingeleverd bij de gemeente. Het gaat om een soortgelijk gebouw als we tegenwoordig kennen, met blanke muren, koepels en torens, maar met tevens rotsen en waarbij je in de buitenlucht instapt in de boot om via een rotsgang de attractie binnen te varen. Al in hetzelfde jaar opent de Gondoletta, waarvan het transportsysteem zou kunnen dienen voor zowel het genieten van het landschap als van de toekomstige attractie. De dakvormen kregen dus al gelijk een oosterse touch.[2]

In de praktijk bleek de Gondoletta als op zichzelf staande attractie al een groot succes te zijn, zeker bij de oudere gasten. Bovendien zou de geplande locatie te beperkt zijn om een hoogwaardige darkride te kunnen realiseren en dat een andere locatie meer mogelijkheden zou bieden. Die locatie werd snel gevonden aan de Vonderplas.

Ontwerp

Pieck reist en illustreert

In 1937 maakt Anton Pieck een zesweekse reis naar Marokko, waar hij veel tekeningen maakte van de situaties die hij tegenkwam, zo'n vijfenzeventig stuks in totaal, van het alledaagse leven, de mensen op straat en de vaak al in zeer 'Pieckse' toestand verkerende gebouwen. De reis maakt veel indruk op hem. In 1943 wordt Pieck gevraagd om de fikse bundel van de Sprookjes van 1001 Nacht van uitgeverij Parnassus te illustreren. Hierbij kan hij veel steunen op zijn reistekeningen als basis, waar hij de magische en fantastische elementen uit de sprookjes een plaats in geeft.

Ontwerpen Ton van de Ven

Ton van de Ven bij Fata Morgana (1992)

Deze twee verzamelingen oosters Pieckwerk staan aan de basis van Fata Morgana. Het is niet uit te sluiten dat hier de oorspronkelijke inspiratie voor het starten van het 1001-Nacht-project uit geput werd. De map met reistekeningen wordt door Ton van de Ven dan ook in het voorjaar van 1982 opgehaald bij Pieck en is voor hem een schat aan details ter inspiratie bij zijn ontwerpen.[3] Volgens Van de Ven is het bij inspiratie gebleven, en hebben de tekeningen echter niet direct als basis voor de ontwerpen gediend.

Niet ontwikkelde ideeën

Door het enorme enthousiasme waarmee door de Eftelingers aan de attractie gewerkt werd, slaat de euforie soms te ver door. Veel van de ideeën en ontwerpen zijn in het uiteindelijke resultaat terecht gekomen, maar sommige zaken hebben het niet gered. Zo was het oorspronkelijk de bedoeling dat de boten met bezoekers tijdens de rit zouden worden achtervolgd door paleiswachters. De silhouetten van deze wachters zouden regelmatig in diverse scènes, achter de hoge vensters, zichtbaar zijn. De vensters treft men nu nog in de attractie aan, onder andere in de ruimte voor het vallende hek en bij de muziekgroep in de scène daarna. [4]

Een ander idee dat het niet gehaald heeft was bedoeld voor achterin de scène met de krokodillen, waar een grote nis zichtbaar is. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat hier de achterkant van een bootje zichtbaar zou zijn dat net uit beeld weg zou draaien. De bezoekers die 'achterop' kwamen, zouden hierdoor de illusie krijgen dat ook hún boot tussen de krokodillen door zou moeten varen. In werkelijkheid buigen de boten voortijdig af.[4]

Bouw

Aanvankelijk is het de bedoeling om de Verboden Stad in 1984 te openen, maar het project wordt tijdens de ontwikkeling steeds ambitieuzer, en met name de robotpoppen zorgen voor vertraging van de opening. In die tijd opent het park de schipschommel De Halve Maen, de rapid-river Piraña en de Bob; attracties die weliswaar thematisch worden aangekleed door Ton van de Ven en zijn team, maar de ontwerpers tevens voldoende tijd laten om aan Fata Morgana te kunnen werken. Carnaval Festival, de attractie die in 1984 het gat van de 1001-nachtshow invult, wordt zelfs compleet extern ingekocht bij de ontwerper Joop Geesink. Het uitstel geeft de ontwerpers, decorateurs en techneuten de kans om Fata Morgana te maken tot een attractie van wereldniveau.

Op 25 mei 1983 worden nieuwe bouwtekeningen ingediend en in 1984 verrijst aan de Vonderplas, in wat dan nog een uithoek is van het park, een enorme loods waarin de attractie gebouwd wordt. Het bouwwerk ligt niet direct al aan het water. Pas wanneer fundering en gebouw klaar zijn wordt de vijver afgraven tot aan de gevel van de Verboden Stad. De verschillende ornamenten van de gevels zaagt men uit gasbetonblokken, die makkelijk te bewerken zijn.

In een vroeg stadium worden animatronics gemaakt en test men verschillende bewegingsmechanieken. Mari van Heumen en Henk Smulders vertellen daarover in de Eftelingkrant van 1986:

In 1980 zijn wij begonnen met het maken van een prototype met twintig bewegingen. Eerst de ontwikkeling van een pop, die op zuigertjes werkte. Die was erg moeilijk te controleren en sturen. Uiteindelijk zijn wij terecht gekomen bij het huidige systeem: mechanisch bestuurde en voortbewegende poppen, met hier en daar hulpmotortjes. De bouw van het prototype alleen al duurde twee jaar en de totale ontwikkelingsduur van de poppen was vier jaar.[5]
Decoreren van de scènes

Een groot aantal figuren wordt in eigen huis gebouwd en gemodelleerd. Een aantal andere animatronics wordt ingekocht bij de Duitse thematiseringsbedrijven. Heimo leverde bijvoorbeeld de man met de tijger, inclusief masker, die tot op heden zo aanwezig is en een aantal tweelingbroertjes heeft in andere parken. Hofmann maakte de cipier met de gier, maar die zijn nu vervangen door eigen vervaardigde figuren.

In 1985 begint men met de decors en in de winter worden deze opgebouwd in de werkplaatsen en in het Carrouselpaleis, dat tijdelijk tot werkplaats wordt verbouwd. Het team van decorateurs, bouwers en andere specialisten werkt van voor naar achter de vaargeul af. De eerst gebouwde scènes zijn dus ook de jungle en de arme wijk. Het laatst afgerond zijn de secties vanaf de schatkamer. In de kelders onder de scènes worden de duizenden draaischijven die de robots aansturen geplaatst en ingeregeld. Het Zwitserse Intamin plaatst het door hen gefabriceerde transportsysteem van enorme draaischijven in de vaargeul.

Op het laatste moment worden de verschillende scènes van de attractie rijkelijk gedecoreerd. Ton van de Ven reist speciaal voor het verkrijgen van de juiste authentieke voorwerpen naar Marrakesh. Containers vol met Arabische voorwerpen, waaronder koperen schalen, waterpijpen en lampen, worden naar de Efteling verzonden, waar bij aankomst het als verpakkingsmateriaal gebruikte stro nog naar kamelen ruikt. De robots worden aangekleed met door de Belgische kostuumontwerpster Jeanine Lambrechts speciaal ontworpen kleding, waarvan er 350 stuks gemaakt zijn. Er worden 720 spots afgesteld en geurverspreiders met luchtjes als ‘appel’ en ‘wierook’ geïnstalleerd. Vlak voor de opening wordt het plein nog afgewerkt, waarvan gezegd wordt dat dit in drie dagen gebeurd is.

Enkele dagen voor de eerste dag van het seizoen 1986, Witte Donderdag 27 maart, is Fata Morgana na jaren van voorbereiding, bouw en ontwikkeling eindelijk gereed voor de bezoekers.

De naam en aankondiging

Bouwbord in 1985

Tijdens de ontwikkeling staat het project bekend als de '1001-nachtshow' of 'de Arabische Show'. Een officiële naam lijkt gevonden wanneer in 1985, wanneer het exterieur zo goed als klaar is, een bouwbord geplaatst wordt: “Hier bouwt de Efteling de nieuwe attractie voor 1986: Fata Medina, de Verboden Stad.” De naam Fata Medina verandert nog voor de opening in Fata Morgana om mogelijke aanstoot over de voor moslims heilige stad Medina te voorkomen. De naam Fata Morgana werd pas gekozen na het houden van een wedstrijd onder de personeelsleden.[4] Directeur Ten Bruggencate laat zich echter daarna nog steeds publiekelijk uit over zijn voorkeur voor de naam El Medina.[6]

Op de nieuwe plattegrond van 1985, ontworpen door Henny Knoet, staat Fata Morgana al ingetekend met de tekst "Nieuw 1986". Het is voor het eerst dat een nieuwe attractie al een jaar eerder staat aangekondigd op de plattegrond.

Primeur voor Walibi

Walibi's Paleis van Ali Baba

In 1985 ontdekt de Efteling dat er in de nieuwe attractie in Walibi Wavre, 'Het Paleis van Ali Baba', scènes voorkomen die kopieën zijn van ontwerpen van Ton van de Ven. Er ontstaan geruchten over bedrijfsspionage. Later blijkt een personeelslid van de Efteling hiervan de oorzaak te zijn. Hij wordt uiteindelijk ontslagen. De Efteling zegt in een interview in het voorjaar van 1986 over de kopie: "Leuk is het natuurlijk niet, maar Fata Morgana is in elk geval veel groter van opzet en heeft veel meer geld gekost."[6] De attractie is sinds 2002 gesloten maar kan met Halloween nog bezocht worden als walkthrough.

De opening

In 1986 opent Fata Morgana als de nieuwe attractie van de Efteling, naast de tentoonstelling Interkosmos die dat jaar in het park gehouden wordt. Nog voordat de opening van start is gegaan komt de brandweer langs en laat weten dat de attractie niet in gebruik genomen mag worden vanwege problemen met de vluchtwegen bij eventuele ongevallen. Er wordt besloten in iedere scène twee personeelsleden in te zetten als Oosters figuur, die bij een ongeval rechtstreeks de mensen kunnen begeleiden naar de nooduitgangen. De attractie wordt daarna alsnog geopend.

Op 18 juni vindt de officiële opening plaats. Genodigden en journalisten stromen binnen en komen op hun route richting Fata Morgana al tientallen Oosterse figuren tegen - personeelsleden worden massaal in Marokkaanse outfits gehesen en ook de dieren uit de Veulenweide worden beladen met manden en gebruikt voor verschillende acts. Sommigen worden op hun tocht, vanaf de spoorwegovergang tot de minaret, geholpen door kamelen.


In de wachtrij van de attractie worden genodigden ontvangen en vanaf de draaischijf vertellen Ruud de Clercq en Gé Rieter over de totstandkoming van de attractie. Ruud de Clerq houdt als nieuwe algemeen directeur een speech die erg uitloopt. Hoewel zowel Marc Taminiau als Cees Kikstra De Clerq van te voren op het hart drukken het vooral kort te houden, duurt zijn praatje maar voort en voort. Na twintig minuten gaat Anton Pieck, voor de laatste keer aanwezig bij de opening van een Efteling-attractie, op de rand van de draaischijf zitten en na vijfentwintig minuten begint Joseph Luns zich te ergeren. Hij was oud-minister van Buitenlandse Zaken en oud-secretaris-generaal van de NAVO en is speciaal gekomen om, gehuld in tovenaarsmantel, de attractie te openen. Vlak voordat men verwacht dat Luns weg loopt, stopt De Clercq en krijgt Luns het woord die meent dat de Iraans geestelijk leider, Ayatollah Khomeini, afwezig is bij de opening van de Arabische stad, omdat deze het te druk heeft met het tekenen van doodvonnissen. Een politieke grap die bij sommigen in het verkeerde keelgat schiet. Nadat een orkestje op een boot de opstaphal komt binnenvaren worden de bootjes gevuld en krijgen de eerste genodigden Fata Morgana te zien. Na afloop vindt er een feest plaats in grote tenten op het attractieplein, met veel drankjes, hapjes en Oosters entertainment.

Latere aanpassingen

Winters onderhoud aan de boten in 1991

In de loop der jaren zijn er zowel buiten als binnen de attractie renovaties, schilderbeurten en aanpassingen aangebracht. Hier volgen de meest opvallende en belangrijkste aanpassingen sinds 1986:

  • Al in 1988 krijgt het geluidssysteem een update. Recorders worden vervangen door digitale opslag.
  • In 1991 verandert De Bazaar van een balieverkooppunt in een echte winkel waarbij men in het gebouw kan. Vier jaar later, in 1995, wordt de winkel verdubbeld en wordt de attractie-uitgang via een halletje direct verbonden aan de winkel waardoor men de winkel verplicht moet bezoeken.[7]
  • In 1993 wordt de buitenwachtrij overdekt. Het hoge overdekte podium in de wachtrij, waar vele zomers buikdansacts op te zien waren, wordt afgebroken en komt in een kleinere vorm terug in de huidige wachtrij.
  • In 1995 wordt aan het plein het Fata Morgana Evenementencomplex gebouwd naast het toiletblok. In plaats van het plaatsen van een grote tent op het plein, kan men nu voortaan grote bedrijfsfeesten en andere evenementen huisvesten in een vaste locatie.
  • In 1997 wordt het plein opnieuw betegeld. De kleine witte steentjes worden vervangen door grove lichtbruine stenen. Tegelijkertijd wordt het plein voorzien van permanente verlichting en worden de eerste scènes van de attractie grondig onder handen genomen.[7]
  • In 1998 wordt een grote windmachine toegevoegd aan de stormsequentie, een overblijvertje van Vogel Rok. Ook een beleidsverandering dit jaar: attracties worden voortaan ook tijdens het seizoen opgeknapt, en dus ontbreken voor het eerst voor lange tijd een aantal figuren in de attractie.
  • In augustus 2000 worden de rode lasers in de kantelkamer vervangen door felgroene.
  • In de zomer van 2001 krijgt het exterieur een grote renovatie. Het schilderwerk ziet er daarbij feller en vlakker uit dan voorheen.
  • Een grote update aan het besturingssysteem in 2004, waarbij er een alarm komt met gesproken woord.
  • In het najaar van 2009 begint de Efteling met het aanpassen van maskers van een ander materiaal. In de scène met het vallend hek en de gevangenis worden maskers veranderd. De man met de gier verdwijnt voor lange tijd en keerde later terug met een compleet nieuw masker en nieuwe gier.
  • Bij aanvang van het seizoen 2010 voegt de Efteling ratten toe in de trappengang in de krokodillentunnel en krijgt de band in de troonzaal eigen muziek in troonzaalthema. In mei krijgt de Pasja een nieuw masker en in juni, juli en augustus worden meer nieuwe maskers in gebruik genomen. Later worden ook beide krokodillen vervangen. Eind augustus worden de hardplastic beschilderde glazen in de troonzaal vervangen door glazen van glas met échte vloeistof. Tijdens de Winter Efteling 2010-2011 worden nog meer figuren vervangen door fraaiere versies.
  • In april 2011 wordt een mechaniek in het hoofd van de Djinn, dat enkele maanden na de opening in 1986 al defect was, gerepareerd. Na 25 jaar stil te hebben gestaan schudt de reus weer met het hoofd.
De grote opknapbeurt van de gevel van september 2011 tot april 2012
  • Tevens in 2011 wordt Aquanura aangelegd in de Vonderplas. Het exterieur van Fata Morgana krijgt een grote renovatie. Na de zomer wordt het exterieur stukje bij beetje in de steigers gezet. De hele gevel wordt gestript en opnieuw gestuct en geverfd. Het schilderwerk is dit maal authentieker, met meer inschaduwingen en kleurverschillen in de verschillende onderdelen van de muren van de gevel. Het kleine ui-vormige koepeltje rechts van de toren wordt overgeschilderd van wit naar cyaan.
  • In 2012 wordt de gaanderij aangepast en worden er enorme lantaarnpalen met geluidsboxen voor de gevel aan het water geplaatst voor de watershow Aquanura. Tevens worden er langs de muren nieuwe bomen geplant.
Actiefoto, sinds 2013
  • In 2013 wordt het plafonddoek in de scènes met een nachtelijke hemel vernieuwd. In de zomer wordt een actiefotomoment geplaatst in de eerste Jungle. Hiervoor wordt ook de winkel De Bazaar verbouwd.
  • Op 7 februari 2014 worden de groene lasers van de Kantelkamer weer vervangen door rode.
  • Na een korte renovatie in oktober 2014 is de miniatuur van de verboden stad aan het begin van de rit vervangen door een projectie. Ook hebben alle tovenaars een nieuw masker en een nieuw geluidseffect gekregen, en de eerste tovenaar ook een nieuw lichteffect. De tapijtverkoper moet het nu zonder hoofddeksel stellen en blijkt kaal.
  • Per 23 december 2016 zijn de muren van de buitenwachtrij aangekleed met plakkaten met dierenafbeeldingen, te weten respectievelijk ezeltjes, kamelen, apen en tijgers.

Gebeurtenissen

  • In de nacht van 18 op 19 oktober 1993 ontdekt de bewakingsdienst een man uit Gelderland zwemmend aan in Fata Morgana. De badgast meent dat hij overdag zo getroffen was door de schoonheid van de attractie dat hij haar ook bij nacht wel eens wilde ervaren. Later bekent de zwemmer dat hij het gemunt had op de oosterse snuisterijen en de geldstukken die door bezoekers in het water zijn gegooid.[8]
  • Op 26 oktober 1998 overlijdt een 68-jarige man door een hartstilstand in de wachtrij van Fata Morgana. In de Telegraaf staan enkele dagen later reacties te lezen van verontwaardigde gasten die de Efteling verwijten geen goed rampenplan te hebben omdat het een uur zou duren voordat een ambulance ter plaatse zou zijn. Bovendien zou de wachtrij te smal zijn om goed bij het slachtoffer te kunnen komen. Volgens de Efteling zouden hulpdiensten en medewerkers adequaat gereageerd hebben en het park beschuldigt de krant van sensatiejournalistiek.[9]

Techniek

Nokkenschijven

Boodschap 73x73.png

Zie Nokkenschijven voor meer details over dit systeem.

Fragment over de techniek van Fata Morgana
Techniek van de tapijtverkoper-animatronic
Een nokkenschijf, animatronic en techniekkasten

Fata Morgana is technisch gezien één van de meest interessante attracties van het park vanwege zijn hoge aantal bewegende figuren die werken volgens een eeuwenoud principe dat door de techneuten van het park gemoderniseerd is. Het systeem met geprofileerde schijven, de zogenaamde nokkenschijven, zorgt voor de aansturing van vrijwel ieder bewegend figuur in de attractie.

Verantwoordelijk voor de aandrijving van de figuren zijn Henk Smulders en Mari van Heumen, die eerder samen aan figuren voor het Spookslot werkten. Voor de preciezere afstellingen is coördinator Peter van Ostade verantwoordelijk. Ze baseerden hun uitvinding op een principe dat door Peter Reijnders in eenvoudige versie al in de jaren vijftig in de Efteling wordt gebruikt. De bewegingen van de figuren uit Fata Morgana zijn afkomstig van video-opnames die gemaakt zijn van Eftelingmedewerker Theo Hochwald. Hij heeft bijna alle figuranten één voor één voorgespeeld, waarna zijn bewegingen werden vertaald in techniek.

Buiten de nokkenschijven werken grotere figuren rechtstreeks op servomotoren.

Ruwbouw

De ruwbouw van Fata Morgana, zowel de secties als het exterieur, is opgetrokken uit gasbetonblokken. De lengte van het decor is 980 meter en de decors hebben een gemiddelde hoogte van 6 meter, bijna tot de dak van het gebouw. In de scènes wordt veel gebruik gemaakt van houten schotten met specie, voor een goede imitatie van een dikke muur. Ornamenten zijn uitgevoerd in gips en alle in de attractie voorkomende rotspartijen zijn afgietsels van echte rotsen en zijn gefabriceerd door de Duitse firma Böhm.[4]

Transportsysteem

Zie ook Tow Boat Ride

Het transportsysteem van Fata Morgana is gelijk aan dat van de Gondoletta, de attractie die het eigenlijke transportsysteem voor de geplande 1001-nachtshow op de Siervijver vormde. Geen wonder dus dat de Efteling voor Fata Morgana een gelijk systeem aankocht bij het Zwitserse Intamin AG. Net als bij de bootjes in Reizenrijk beschikt Fata Morgana over een enorme houten draaischijf als instap van de vaart. Waar de Gondoletta echter beschikt over 40 boten, kent de Fata er maar 14. De rode sloepen varen met een snelheid van twee kilometer per uur door het bijna 290 meter lange kanaal in de attractie. Op de bodem liggen 18 grote en kleine draaischijven waar de staalkabel, die de boten voorttrekt, langs geleid wordt om de bochten te maken. Op sommige plekken zijn rollers te vinden naast het traject om boten die een lichte afwijking maken recht door openingen te laten gaan.

In elke sectie is steeds één boot aanwezig; de vaartuigen zijn dan ook op gelijke afstand van elkaar aan de kabel gekoppeld. De secties zijn allemaal visueel van elkaar gescheiden, en waar het kanaal van sectie naar sectie rechtdoor loopt is dit gedaan met deuren, opensplijtende rotswanden, mistgordijnen of fluwelen gordijnen. Hierdoor wordt de illusie gewekt dat je je als enige bezoeker in de Arabische sprookjeswereld bevindt.

Nooduitgangen

Opgeblazen opblaasbare mat in Fata Morgana

Het transportsysteem is voorzien van een automatische noodstopinstallatie, waarbij iedere boot naar een bepaald punt vaart waar bezoekers kunnen uitstappen en zich richting één van de 15 nooddeuren kunnen begeven. In een aantal scènes is de ruimte tussen de boot en de kade te groot om te springen, op deze plekken liggen opblaasbare matten die bij nood zichzelf opblazen om als brug te kunnen dienen. De nooddeuren, allemaal geheel verwerkt in het thema van de scènes, sluiten bijna allemaal rechtstreeks aan op de buitenkant van het gebouw, waardoor je snel veilig bent gesteld.

Soundtrack

Muziek

Voor Fata Morgana werd een speciale soundtrack gecomponeerd door Ruud Bos. Voor Bos werd gekozen omdat hij eerder de muziek voor Carnaval Festival had gearrangeerd. Al vanaf de tekentafel werd de componist bij het project betrokken door Ton van de Ven en Lex Lemmens. De muziek is in basis westerse orkestrale muziek waaraan oosterse accenten zijn toegevoegd om het bij de sferen van de attractie te laten passen.

In de attractie horen we vijf van zijn composities:


Fragment 'The harbour'
  • 'Jungle'; te horen in de secties jungle, armenwijk, markt en tweede junglescène.
  • 'Eastern jails'; te horen in de gevangenis (martelscène).
  • 'Marketplace'; te horen in het voorportaal van de gevangenis.
  • 'The harbour'; in de havenscène speelt het eerste deel van de compositie, de tweede helft is te horen in de stormsequentie en kantelkamer.
  • 'Harem'; het hoofdthema, te horen op het plein, in de wachtruimte, opstaphal en in de troonzaal.

Fragment bandje Troonzaal

Hiernaast nog twee andere muziekstukken die in de attractie gebruikt worden:

  • De slangenbezweerder op de markt.
  • Het bandje in de troonzaal speelt een eigen arrangement van het Harem-thema. Dit arrangement van René Merkelbach werd in 2010 toegevoegd.

De muziek van Ruud Bos is terug te vinden op verschillende Efteling-albums. Op Muziek van de Efteling, Wonderlijke Muziek van de Efteling en Wonderlijke Efteling Muziek is een compilatie van bijna negen minuten te horen van de nummers 'Harem', 'The harbour' en 'Jungle'. Op Efteling CD 1 werd een korte compilatie gebracht van 'Harem' en 'Marketplace'. De cd De Mooiste Efteling Melodieën brengt de vijf nummers samen, ieder als aparte track. Betoverende Efteling Melodieën doet hetzelfde, al ontbreekt daar de track 'Marketplace'.

Als aandenken voor zijn bijdrage vroeg Ruud Bos één van de schetsen voor de Schatkamer, die hij met veel moeite uit de handen van Ton van de Ven wist te praten.[10]

Geluiden

Uit de ruim 150 speakers in Fata Morgana klinken behalve muziek ook geluidseffecten en stemmen. Er wordt nergens anders in de Efteling zo hevig gebruik gemaakt van audio om bezoekers in de sfeer mee te voeren. Voorbeelden van geluidseffecten zijn o.a.:


Tovergeluid
  • De drie tovenaars, ieder met een eigen geluid om een geblokkeerd pad vrij te maken
  • Dieren zoals slangen, een hond, een balkende ezel, krokodillen en tijgers
  • De grom van Djinn
  • Inslag van de lasers in de kantelkamer
  • Kerkergeluiden (druppend geluid met echo) en piepende ratten (sinds 2010)

Slechts een klein aantal stemacteurs van Fata Morgana is bekend bij naam. Theo Hochwald, die ook zijn stem leende aan de bekende Kinderspoor-sample verleende zijn stem onder andere aan de marktkoopman. Koos de Graaf, destijds geluidstechnicus, sprak de bedelaar in. De overige stemmen zijn eveneens van Efteling-medewerkers.


De waarschuwende man

Hoewel een aantal van de hoorbare stemmen vrij onverstaanbaar is, zijn enkele wel degelijk te herkennen als Nederlands en hebben dan ook een grote nostalgische status verkregen. Dat bleek ook toen in 2002 de euro werd ingevoerd, maar de bedelaars nog altijd om guldens vragen. Enkele van de bekendste samples:

  • Bedelaars: "Baksjies! Baksjies! Bitte, bitte Deutsche Mark. Een centje of een goelden, als-ublief! S'il vous plaît, peu d'argent! Je vous en prie. Dollars please! Baksjies! [...]"
  • Fruithandelaar: "Lekker, lekker, lekker"
  • Tapijtverkoper: "Bijzondere tapijten. Wat een prachtigst vliegend tapijt. Flying carpets! Buy now, pay later. Master of sky on flying carpet."
  • Waarschuwende Man: "Kif, kif. [...] Kif, c'est dangereux ici. Halt, gefährlich, zurück, stop, dangerous for life, kif kif, niet verder, komm zurück!"
  • Wachter: "Kif! [...] Défense de passage! Niet verder, verboden! No further! Aghlq albab! Aghlq albab! [...] Aghlq albab!"
  • Koopman: "Are you English, Deutsche, Français, Hollander? Ah, salam!"

Entertainment

Buikdanseres op het podium eind jaren tachtig

Wie in de beginjaren van Fata Morgana het plein van de Verboden Stad betrad, kon op drukke dagen in stijl geklede buikdanseressen treffen op een verhoogd podium bij de buitenwachtrij en ook enkele figuren uit de attractie liepen toen op het plein rond, waaronder de tovenaar die meestal zo gastvrij was om bezoekers te begeleiden naar de poort in de minaret. Dit entertainment was niet voor lang bij de attractie te vinden. De buikdanseressen zijn echter minstens tien jaar te zien geweest (later op een kleiner podium toen de buitenwachtrij overdekt werd). Volgens de parkinformatiebrochure was het laatste seizoen waarin de oriëntaalse buikdanseressen live on stage optraden het seizoen 1997, maar wel slechts tijdens de zomer op (extreem) drukke dagen.

Behalve licht erotiserend bewegende dames waren er ook vaak acrobaten, muzikanten en jongleurs te vinden op het plein voor het paleis van de Pasja. In 2000 was er een act te bewonderen met een kamelendrijver en een tapijtvlieger. Als uit een circus te Bagdad kwamen de steltlopers met fraaie kostuum toen het volk vermaken. In de jaren daarna was er alleen tijdens de Winter Efteling nog entertainment op het plein. In de vorm van steltlopers, acrobaten en veel muzikale bandjes waren dit achtereenvolgens het Hartverwarmend Entertainment (WE2), Oosterse Klanken (WE3), Winterse Vuuracts (WE3) en de Sultans of Sneeuw (WE4 en 5).

De laatste jaren vinden we vaker entertainment in de buurt van Fata Morgana. Tijdens de zomeravonden van het Zeven Pleinen Festijn zijn er verschillende acts, waaronder Nadir de Kwakzalver, een slangenact en kunnen bezoekers zelf op kamelen rijden. Daarnaast zijn er marktkrampjes te vinden waar men overgebleven voorraad van souvenirs kan opkopen tegen lagere en vooral te onderhandelen prijzen.

Promotie

Promotiemateriaal uit 1986

De nieuwe aanwinst van de Efteling ging niet aan het publiek voorbij. Veel kranten en (jeugd)bladen schreven over de nieuwe attractie van het park voor en na de opening. Daarna is het eigenlijk altijd wel zo gebleven dat Fata Morgana de nodige aandacht kreeg in publicaties van én over het sprookjespark. Die prominente plek in de media verschoof in 1992 meer naar Droomvlucht.

Televisie

Reclame uit 1986

Vanaf 1986 is Fata Morgana een vaak terugkerende attractie in de jaarlijkse Efteling-commercials geweest. In het eerste jaar figureerde de ride prominent in de reclame waarin ook komiek en TV-persoonlijkheid André van Duin (met zijn typetje Professor Zwakström) optrad. De versufte, warrige maar volstrekt onpartijdige en objectieve pretdeskundige uit Zweden drukte in de reclame zijn ervaringen met de nieuwste attractie in de Efteling uit in rapportcijfers. Gelukkig voor het park bleek het oordeel zeer positief.

In zo goed als alle algemene commercialseries van het park die sinds 1987 worden uitgezonden waren beelden van Fata Morgana te zien.

Te Land... in 1986

De bekende spelshow Te Land, ter Zee en in de Lucht werd in 1980 voor het eerst in de Efteling opgenomen. Na een aantal afleveringen in de toenmalige Kanovijver worden vanaf 1986 afleveringen opgenomen op de Roeivijver nabij Fata Morgana. Het exterieur van de attractie was zodoende bij iedere afdaling van de schans prominent in beeld. Het contract met het programma van de TROS werd in 1990 beëindigd.

Een andere spelshow waarbij de Verboden Stad een centrale plek had was Way of Life. In 1988 werden de dertien afleveringen van dit tv-programma opgenomen op de plek waar later het Efteling Theater zou komen, vlakbij Fata Morgana dus. Een geldbuidel uit de schatkamer van Pasha el Passief, die werd voorgesteld als de absolute heerser van Fata Morgana, was de hoofdprijs die gewonnen kon worden.

In juni 2004 drongen twee programmamakers van het SBS6-programma 6pack de Efteling binnen om daar uit de boot te springen en in het decor van de Troonzaal in Fata Morgana rond te lopen. Een stunt die vervolgens door jongeren vaak werd nagedaan.

Souvenirs

Fata Morgana stond prominent op de kaft van het fotoboekje 1986 en 1987 en mocht op de uitklappagina's staan tot 1990 (toen het Volk van Laaf opende). In de souvenirwinkels verschenen verschillende hebbedingetjes met afbeeldingen van de attractie. Er kwamen onder andere t-shirts, een pen, een poster van de troonzaal, een hele reeks van ansichtkaarten, een parkeersticker, een Fata-Morganasprookjes-LP (deel 11 in de reeks), en een Suske-en-Wiskestripalbum.

Meer dan welke andere attractie dan ook bleek Fata Morgana geschikt om allerlei aanverwante zaken aan de man te brengen, waaronder waterpijpen, olielampen, waxinelichthouders, etherische olieën, wierrookbranders, mandjes, doosjes en andere oosterse bijouterieën. Dit gebeurt al sinds het openingsjaar van de Verboden Stad in het winkeltje De Bazaar. Sinds midden jaren nul zijn veel zaken ook gebrand met Fata Morgana als merk, waaronder een huisparfum waar de echte geur uit de attractie mee thuis in de kamer gespoten kan worden.

Enkele jaren na de introductie van Pardoes als parkmascotte werd de tovernar voorzien van een aantal nieuwe outfits. Eén hiervan is zijn Fata-Morganaoutfit. De nar kreeg een tulband op en een lichtblauw jasje dat hem wat meer op de tovenaar van de Verboden Stad deed lijken. Met deze ‘Oosterse-’ of ‘Fata-‘Pardoes als nieuwe marketingtool ontwikkelde het park een lading nieuwe souvenirs, waaronder kinderkleding, mokken en sleutelhangers, die gedurende een aantal jaar verkocht werden.

Populariteit

Rick van Riel bij zijn Mini Fata (2013)

Fata Morgana is voor veel Eftelingliefhebbers de favoriete attractie. Een bijzondere hommage werd gemaakt door modelbouwer Rick van Riel. Hij bouwde een aantal Efteling-attracties in miniatuur na, maar zijn grootste project is een model van de complete Fata Morgana-attractie. Van 2008 tot 2013 werkte hij aan het model, inclusief decors, 'animatronics' en werkend transportsysteem. Tijdens zijn stage bij WitchWorld, een organisatie die zich bezighoudt met de ontwikkeling van een eigen themapark, was de maquette een jaar lang geëxposeerd op hun kantoor aan de Rabotoren in Almere. Later hielp Rick ook mee aan enkele attracties voor de Mini Efteling.[11]

Externe links


Verwijzingen
  1. Ton van de Ven fan-site: Interview met Ton van de Ven (2012)
  2. WWCW: Attracties - Fata Morgana, de Verboden Stad, zet haar poorten wijd open! - Pagina 2 (2004)
  3. 'In de Efteling komt de 1001 nacht tot leven', De waarheid, 24-02-1982
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Wikipedia: Fata Morgana, inmiddels verwijderde/herschreven toevoegingen van gebruiker 'Kabouter Krabbel' met bron 'Documentariaat Efteling'
  5. Eftelingnieuws: Robotmakerij, nummer 2 juli 1986
  6. 6,0 6,1 Nieuwe attractie in de Efteling, Limburgs Dagblad, 06-02-1986
  7. 7,0 7,1 Gniletfe, Jaartallenoverzicht
  8. Kroniek van een Sprookje pag. 171
  9. Wondere Wereld Web; nieuwsoverzicht oktober 1998
  10. Ochtend in Pretparkland: 4-14
  11. Mancave: 'Attracties in miniatuur: Efteling, Witchworld en meer'