Villa Volta
Villavoltahuis.jpg
Villa Volta
Locatie Marerijk
Type Madhouse
Bouwer Vekoma
Ontwerp Ton van de Ven
Geopend 4 april 1996
Thema Victoriaans
Muziek Ruud Bos en Belgisch Kamer Orkest
Figuren 1
Kosten ƒ 10 miljoen
Ritduur ±10 minuten
Capaciteit 1200 per uur
Attracties

Villa Volta is een madhouse in het thema van de Bokkenrijders-legende gelegen aan het Ton van de Venplein in het Marerijk. De attractie werd geopend in 1996 naar ontwerp van Ton van de Ven, die het concept al jaren eerder bedacht en ontwikkeld had.

De attractie is gethematiseerd als het statige landhuis van Hugo van den Loonsche Duynen, een vervloekte leider van roversbende de Bokkenrijders. In de attractie, die tegen de Europalaan aan ligt, tussen Raveleijn en Kindervreugd in, beleven bezoekers de illusie van een betoverde woonkamer, waarin de bezoekers met banken en al over de kop lijken te gaan.

Het vergde een investering van ƒ 10 miljoen. In 1997 ontving de Efteling een THEA for Outstanding Achievement voor de attractie.

De ingang is te vinden aan de rechterzijde van het gebouw gezien vanaf het Ton van de Venplein. Villa Volta bestaat uit drie ruimten: twee preshows waarin bezoekers kennis maken met respectievelijk de Bokkenrijders en de hoofdfiguur Hugo, die in een proloog zijn eigen verhaal vertelt. De derde ruimte is de hoofdshow, de vervloekte woonkamer van Hugo, waarin men de vloek meemaakt. De hoofdshow duurt ongeveer 160 seconden, maar de complete attractie inclusief voorshows kan minstens een kwartier innemen. De capaciteit is 1200 bezoekers per uur. Het huis is 11,5 meter hoog, 12,3 meter lang en 10,8 meter breed. De hele attractie is voorzien van muziek van Ruud Bos.

Omschrijving

De dame op de gevel

Het lichtgekleurde gebouw met de Engelse tuin straalt een mysterieuze sfeer uit, zonder dat dit al te nadrukkelijk is. Er zijn ornamenten van bokkenkoppen te vinden op de muren, de meest opvallende boven de hoofdingang. Daarboven bevindt zich een bordes met een dubbele deur waar de naam "Villa Volta" in het Anton Pieck-lettertype staat. Bovenop het dak staat het beeld van een vrouw die haar armen wiegt. Door de ramen is niet naar binnen te kijken. De attractie is niet te betreden via de voordeur, maar via de overkapte meandering aan de rechterzijde van het gebouw. De meandering eindigt bij een dubbele tourniquet voor een dubbele deur, waarvoor je moet wachten totdat een personeelslid de tourniquet ontgrendelt.

De eerste voorshow

Voor meer informatie, zie Eerste voorshow (Villa Volta)

Het satanische teken in de eerste voorshow

Een groep van maximaal 80 personen kan om de vier minuten de eerste voorshow betreden die gethematiseerd is als de schuur van Hugo, waar goederen zijn opgeslagen op houten schappen aan de wand. We zien hier ook een deel van de oude toegangspoorten van Ingang West. Wanneer iedereen binnen is en de lichten dimmen, begint er een hoorspel, waarin men verschillende Brabantse boeren hoort praten over Hugo en zijn bende en maakt men kennis met de legende van de Bokkenrijders. Tijdens de introductie van de Bokkenrijders valt in de linkerhoek van de ruimte een doek naar beneden waardoor een uithangbord met daarop het teken van de Bokkenrijders zichtbaar wordt en dramatisch heen en weer schudt. Aan het eind van het verhaal dat een aantal minuten duurt, wordt Hugo geïntroduceerd.

De tweede voorshow

Voor meer informatie, zie Tweede voorshow (Villa Volta)

Hugo van den Loonsche Duijnen

Vervolgens openen de deuren naar de volgende ruimte. We staan in een voorkamer, een soortgelijke ruimte maar ditmaal met schappen met duurdere voorwerpen. In de linkerhoek zit, op een verhoging tussen rijkdommen, de animatronic van Hugo van den Loonsche Duynen. Na een korte muzikale inleiding begint hij aan zijn monoloog, waarin hij vertelt over de avond dat hij de Abdij van Postel beroofde en hij vervloekt werd door een geestvertoning. Hugo laat weten dat zijn ban pas gebroken zal worden als zijn huis betreden wordt door iemand met een reine ziel als van een pasgeboren kind. Na een waarschuwing over de deuren die in onze richting openen, kunnen we via een kleine hal met geblokte tegels, barokbehang en een luxe spiegel, naar de hoofdshow: de huiskamer van Hugo.

Hugo's huiskamer

Hugo's huiskamer
De kamer in gebruik

De woonkamer bestaat uit een grote, als chique huiskamer gedecoreerde ruimte met geornamenteerde kasten en veel schilderijen aan de muur. Twee rijen banken staan recht tegenover elkaar. De banken zijn onder een enigszins schuine hoek geplaatst en beschikken over heupbeugels. Bezoekers kunnen plaatsnemen en nadat je door een personeelslid bent geattendeerd op het zakken van de beugels, sluiten aan beide zijden van de kamer de deuren. Je voelt het vloerplateau loskomen van de ruimte en op dat moment start de muziek. In je maag voel je een lichte tinteling, maar niks in de ruimte lijkt te bewegen. De ruimte wiegt eerst rustig, maar opeens lijken banken en muren van elkaar los te komen. Naarmate de rit vordert wordt de beweging steeds heftiger, tot het bereiken van een climax met strijkers en episch koorgezang. Wanneer de kamer over de kop gaat zijn in de vloer twee geestverschijningen van Hugo te zien. Meteen na het bereiken van een tweede climax draaien de banken weer in de beginpositie, openen de deuren aan de overzijde en kan men via een kleine hal de villa weer verlaten.

Invalidenruimte

Voor meer informatie, zie Invalidenshow

De invalidenruimte

Aan de linkerachterzijde van de villa is voor lichamelijk gehandicapte gasten een speciale filmruimte ingericht waar men een video van de attractie kan bekijken, omdat de eigenlijke attractie voor hen niet toegankelijk is. De ruimte is bereikbaar via een deur in de tweede voorshow en is in eenzelfde stijl als de hoofdshow van de attractie gethematiseerd, met geblokte tegelvloer, barokbehang en verschillende schilderijen tegen de muur. Aan de linkerzijde van de langwerpige ruimte zijn banken te vinden en middenin is plek om een rolstoel te parkeren. Aan de korte zijde van de ruimte wordt op een projectiescherm voor een gordijn de film geprojecteerd. Na de voorstelling kan men de ruimte verlaten via een deur aan de achterzijde, die uitkomt nabij de reguliere uitgang van de attractie.

Geschiedenis

De eerste plannen

Projectbord nabij de bouwplaats

De eerste ideeën voor een madhouse komen in 1974.[1] Een team brengt dat jaar een bezoek aan het Luisenpark in Duitsland om daar een eerste versie van de Gondoletta te bekijken. In dat park staat ook een draaiend huis. Ton van de Ven raakt geïnspireerd en werkt met collega's een idee uit voor Efteling-versie.[2]

Tot uitwerking komt het dan nog niet. Het plan wordt pas in 1983 uit de ijskast gehaald en aangeboden als het alternatief voor Carnaval Festival van Joop Geesink. De plannen worden daarna weer even op de plank gelegd om in 1988 weer serieus als attractie ontwikkeld te worden. Het project heeft dan de naam Villa Vola gekregen, maar ook nu worden de ideeën nog even in de ijskast gezet. Er wordt de voorkeur gegeven aan Het Volk van Laaf en Droomvlucht om te kunnen concurreren met het dan binnenkort te openen Disney-park bij Parijs.

Voor het seizoen 1996 wil men dan aanvankelijk een indoor-achtbaan bouwen, maar een eigen ontwerp van de Efteling strandt, waardoor er wordt gekozen om een kopie van de Eurosat in Europa-Park naar de Efteling te halen. De firma Mack maakt een offerte, maar al snel wordt duidelijk dat de baan nooit op tijd afgeleverd kan worden. Lex Lemmens vertelt over de oplossing:

Ton herinnerde ons op dat moment aan zijn idee voor een groot draaiend huis. De volgende avond zaten we al bij Paul Beck thuis aan tafel om de aanpak van Villa Volta door te spreken.[3]

Ontwerp

Bestektekening exterieur door Ton van de Ven

Ton van de Ven maakt voor Villa Volta ruim zeventig ontwerpen.[4] Aanvankelijk wordt ingezet op het thema van een ridderzaal. Als dat idee echter te zwaar blijkt te zijn voor een draaiende constructie, komt het verhaal van de Bokkenrijders naar voren.[2] Het verhaal wordt gebruikt als een thematische achtergrond, een statig Victoriaanse landhuis uit de late 18e eeuw. Het verhaal van de attractie gaat in op hoe een man zich aansluit bij het roversgilde en op een avond de Postelse Abdij berooft. Daar verschijnt de geest van een jonge vrouw die de man en zijn woning vervloekt.

Het exterieur is een statige Victoriaanse patriciërswoning, met veel pilaren en het gebruik van veel ornamenten. Beide voorshows zijn gethematiseerd als voorraadkamers, met aan de wand veel rommelig opgeslagen goederen als tonnen en kratjes, maar ook met zichtbaar kostbare goederen als gietijzer en goudwerk. Het staat in groot contrast met de fraaie kroonluchters aan het plafond en bevestigt de rijkdom van Hugo als leider van de roversbende.

De huiskamer van Hugo wordt ontworpen in een stijlvolle Victoriaanse en classicistische stijl met protserige sierlijke buffetkasten, grote spiegels, donkerhouten banken, met bloemenpatroon gedecoreerde gordijnen en veel ornamenten langs ramen en plafond.

Hugo ondergaat tijdens het ontwerpproces verschillende naamswijzigingen. In Kroniek van een Sprookje is een ontwerpschets te zien van 'Lodewyk van den Loonschen Duijnen' waarbij de naam Lodewyk staat doorgekrast en vervangen is door de naam Hugo. Bij de aankondiging van de attractie in 1995 zou Hugo van Cetsheuvel hoofdpersoon worden.[5]

Eftelings eigen afdeling Decoratie en Vormgeving is verantwoordelijk voor de aankleding van het huis en de ruimten. Verschillende meubels en ornamenten in het gebouw komen rechtstreeks uit de catalogus, maar het zijn de meer opvallende figuren die als zeer Eftelings beschouwd kunnen worden, zoals de wandarmaturen in de hoofdshow of de bokkenkop boven de vooringang van het pand. De Efteling was zelf verantwoordelijk voor de techniek van Hugo, na de Trollenkoning die in samenwerking met TNO werd gemaakt, de meest gecompliceerde animatronic in het park. Karel Willemen, destijds vormgever, zegt over het masker:

Als je een figuur als deze maakt, moet je proberen zo dicht mogelijk bij het ontwerp te blijven. De techniek is de motor, het hart van Hugo. Wij geven hem het uiterlijk dat het thema van Villa Volta helemaal benadrukt. Dat geldt overigens ook voor alle andere attributen die wij hier maken.[4]

De naam

Tijdens het ontwerpproces worden er verschillende namen bedacht voor de attractie, waaronder "Hugo's nachtmerrie" en "Villa Huiverstein".[2] Eind jaren tachtig lijkt de naam "Villa Vola" definitief, maar wanneer de attractie definitief vorm krijgt in de jaren negentig wordt er gekozen voor "Villa Volta". Volta komt van het Italiaanse woord voor draaien: voltare.

Bouw

Het project wordt uitgewerkt en in september 1994 wordt de vergunningaanvraag ingediend. Aanvankelijk dacht projectleider Leo Pulles het makkelijk in dertien maanden te kunnen doen, maar omdat het project zo lang in de ijskast had gelegen waren er zoveel veranderingen nodig dat het project toch nog onder tijdsdruk kwam.[4] Niettemin wordt de planning gehaald. De eerste spade gaat in maart 1995 de grond in, in april ligt de bouwput er en in november is de attractie glas- en wachterdicht gemaakt. In februari 1996 begint men met testen en in maart kunnen de eerste proefritten al gehouden worden.

Tijdens de bouw wordt er een Onderhouds Overleggroep (OOG) ingesteld, waarin vier medewerkers de plannen bekijken om mogelijke knelpunten in het ontwerp die lastig zouden worden bij de ingebruikname voor te zijn. De groep bestaande uit Jos van Schijndel, Henny Mols (beide operationele zaken), René Brekelmans (technische dienst) en Karel Willemen (vormgeving) keek naar zaken zoals aparte personeelsingang, draairichting van de deuren in de voorshows en bergruimte voor schoonmaakmiddelen.

Opening

Villa Volta voor de opening op 4 april 1996
Villa Volta op de voorkant van parkfolder 1996

Op 4 april 1996, terwijl de laatste schilderwerken nog moeten worden afgerond, opent de attractie voor publiek. Aan de vooravond van de opening laat directeur Paul Beck weten het bedrijf per direct te verlaten om op zoek te gaan naar een nieuw avontuur.

De attractie weet al snel populair te worden en een eigen schare aan fans op te bouwen.

Latere ontwikkelingen

1996-2003

Bezoekers worden bij de opening van Villa Volta tijdens het hele verloop, vanaf de meandering, gescheiden gehouden door middel van lage hekken. Na een aantal weken wordt de scheiding, waarschijnlijk om praktische redenen, weer verwijderd; de attractie behoudt wel de dubbele toegangswegen tussen iedere ruimte.

In 1997 ontvangt de Efteling voor Villa Volta de THEA Award of Outstanding Achievement. De prijs wordt uitgereikt in het Beverly Hills Hotel in Hollywood. De attractie krijgt de prijs voor het concept en omdat de technische uitvoering vernieuwend is.[1]

In 1998 wordt de eerste aanpassing gedaan aan de hoofdshow: de programmering wordt aangepast zodat vanaf de linkerbanken niet meer lang richting het plafond wordt gekeken en de trommel voortaan twee maal om zijn as draait in plaats van één keer. In 1999 wordt het vreemde klappertandeffect van Hugo, waarbij hij vreemd bleef trillen met zijn kaken na zijn verhaal, verwijderd. Dat jaar wordt de hoofdshow overigens nogmaals iets aangepast.[6]

Ton plaatst zijn schilderij in de voorshow

Begin 2003, wanneer het park afscheid neemt van creatief directeur en tevens Villa Volta-ontwerper Ton van de Ven, wordt zijn portret in de attractie verwerkt. Het vervangt het portret van een jonge Hugo, dat naast de animatronic in de tweede voorshow staat tussen zijn ander gestolen goed. Het is, samen met de naam van het Ton van de Venplein, de enige plek in het park waar Van de Ven zo duidelijk aanwezig is.

2004-heden

Fragment "Val der Opstandige Engelen" in de eerste voorshow.

In 2005 wordt er een extra informatiebord toegevoegd aan de attractie. In januari 2006 wordt er een voice-over toegevoegd aan de hoofdshow met instructies, die voorheen door het personeel gegeven werden:

Dames en heren, jongens en meisjes. Wilt u uw bagage achter uw voeten plaatsen, kinderen niet op schoot nemen, en past u bij het sluiten van de beugels goed op uw handen. Be careful for your hands while the bars are closing.

Diezelfde maand worden er extra beveiligingscamera's aan de attractie toegevoegd zodat personeel voortaan ook in beide voorshows kan meekijken. In juli wordt het raam van het controlehok vanwaar achter personeel toekijkt op de eerste voorshow bedekt met een fragment van het schilderij "Val der opstandige engelen" van Pieter Breughel de Oude. In september volgt de volgende aanpassing: naast de banken in de hoofdshow worden blokken hout geplaatst zodat de beugels op de banken niet te strak komen te zitten. In december wordt de tekst die eerder dat jaar wordt toegevoegd ingekort en tevens vertaald in het Engels.

Hevige drukte voor Villa Volta in 1997

In januari 2007 wordt de buitenmeandering verwijderd om plaats te maken voor de nostalgische speeltuin Kindervreugd. Eind december wordt het masker van Hugo vervangen door een exemplaar dat aanzienlijk minder realistisch is dan het vorige. In 2009 wordt het masker vervangen voor een versie die iets realistischer is, maar nog steeds niet van dezelfde kwaliteit is als het origineel.

In maart 2010 werd Villa Volta gesloten voor een onderhoudsbeurt die aanvankelijk tot april dat jaar zou moeten duren. Er zou een motor vervangen moeten worden die speciaal voor de attractie gemaakt moest worden. Uiteindelijk opende de attractie met anderhalve maand vertraging op 21 mei met nieuwe motor én met een aangepaste programmering van de voorshow.

Nieuw masker voor Hugo

Oktober 2011 sluit Villa Volta nogmaals voor een onderhoudsbeurt. Na een jaar van voorbereiding wordt eindelijk een nieuw masker van Hugo in de attractie geplaatst en een golf van positieve reacties overheerst dagen lang de Eftelingcommunity's. Het nieuwe masker oogt in materiaal veel realistischer maar is ook veel gedetailleerder en beter afgewerkt dan de voorgaande maskers.

Glazen randen in de hoofdshow

Op de achterste banken in de hoofdshow worden in januari 2014 opstaande glazen randen van ongeveer 30 cm hoog geplaatst. Dit zou bezoekers moeten verhinderen om zichzelf of objecten klem te krijgen tussen de banken en de trommel.[7]

De meandering buiten

Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp: Linkerwachtrijtheorie.

De oorspronkelijke meandering in 1996

De meandering van Villa Volta is jarenlang een probleem binnen de attractie. De meeste bezoekers neigen in de rechter wachtrij te gaan staan, waardoor de linker vrijwel leeg blijft. Bezoekers die dan toch de de linker wachtrij nemen lopen dikwijls de kans gezien te worden als voorkruiper, waarop woordwisselingen en ruzies ontstaan. In december 2002 wordt extra bewegwijzering aangebracht die duidelijk moet maken dat de attractie twee toegankelijke wachtrijen heeft. In mei 2003 hangt het personeel van Villa Volta voor even een zelfgemaakt plattegrondje in de wachtrij. In juni 2010 besluit de Efteling het probleem definitief op te lossen door enkele hekken in de meandering te verwijderen zodat de attractie één grote wachtrij krijgt.

Bokkenrijders

Zie voor meer informatie Bokkenrijders

Muziek


Fragment wachtmuziek

Voor de muziek werd huiscomponist Ruud Bos gevraagd. Er moesten verschillende stukken gecomponeerd worden: achtergrondmuziek voor in de wachtrij (tevens te horen tussen de voorshows en in de hoofdshow wanneer deze niet draait), twee begeleidende soundtracks voor de verhalen in de preshows en een bombastisch stuk voor de hoofdshow. In een interview in 2011 vertelt hij over de totstandkoming van de muziek:

Ik moest zorgen voor een spannende muziek die de fysieke ervaring van de mensen in Villa Volta gelijk moest houden met de muziek. Vandaar dat ik dan ook een koor heb ingevoegd om het een beetje dramatisch te maken. Ik denk toch wel dat ik een soort tijdschema heb gekregen van de start en bewegingen, dus ik heb toch net als in een film toch wel een soort draaiboekje gekregen en daar heb ik in de muziek natuurlijk dan toch wel rekening mee gehouden. Maar vaak is dat toch wel toeval, maar dat kan goed of slecht uitpakken maar in dit geval sloot dat dan wel naadloos op elkaar aan.[8]

Voor de uitvoering van de muziek werd gekozen voor het Belgisch Kamer Orkest. De muziek van de hoofdshow weet al snel een grote populariteit te verwerven bij het publiek.

Techniek

Brandmeldpaneel met plattegrond

Villa Volta is een zogenaamd madhouse, een attractie die volgens het Haunted Swing-principe werkt.

In de attractie wordt de illusie gewekt over de kop te gaan doordat het interieur van het huis 360° om de banken heen draait. Om het visuele effect te versterken, bewegen de banken zelf ook. Met een uitslag van maximaal 30° wordt het richtinggevoel van de bezoeker voldoende in de war gebracht voor een realistische illusie.

De hele huiskamer zit in feite in een grote trommel die om een as draait. De banken zitten bevestigd op de vloer, en komen via de schoorsteenmantels aan beide zijden van de kamer, ook bij de as uit.

Deze grotere, moderne variant van de Haunted Swing is ontwikkeld door de Efteling in samenwerking met Vekoma en was de eerste madhouse ter wereld. In 2000 nam ook Walibi Flevo een madhouse af van Vekoma, genaamd 'Merlin's Magic Castle'. Inmiddels is dit type madhouse in nog een aantal parken in Europa te vinden.

Lex Lemmens vertelt over de programmering:

De programmering is belangrijk. Bij de TÜV noemen ze zo’n attractie een Kotzmaschine, en niet onterecht: je kunt hem zo gek programmeren als je wilt, maar je moet zorgen dat de mensen er niet ziek uitkomen. Ik heb Villa Volta samen met Ton op de ritmuziek geprogrammeerd. We hebben drie versies gemaakt, waaronder een heel agressieve. Die is overigens nooit gebruikt.[3]

Wetenswaardigheden

Eftelingcommercial voor Villa Volta uit 1996
  • In Hugo's huiskamer ligt het boek Tempel der Zanggodinnen.
  • De Steenbok in Anderrijk maakt op borden gebruik van dezelfde bokornamenten als op de deuren in de tweede voorshow in Villa Volta.
  • Hugo heeft zijn initialen achtergelaten op het opgerolde zeildoek dat deel uitmaakt van het decor van de tweede voorshow. "HvdLD" staat in sierlijke krulletters op het zeil geschreven.
  • Hugo's huis tart het lot: In en op Villa Volta zijn 13 bokken en 13 vensters te vinden.
Verwijzingen
  1. 1,0 1,1 Henk vanden Diepstraten: 'De Efteling/Kroniek van een Sprookje' (2002), Tirion, pag. 180
  2. 2,0 2,1 2,2 YouTube: De Magische Klok - deel 11 (5 augustus 2015)
  3. 3,0 3,1 Eftelist: 'Eftelist in gesprek met Lex Lemmens - dertig jaar toewijding en vakmanschap' (2008)
  4. 4,0 4,1 4,2 Efteldingen: 'Over Villa Volta' (maart 1995)
  5. Brabants Dagblad: 'Efteling bouwt attractie Vila Vola' (21 april 1995)
  6. Gniletfe: Jaartallenoverzicht
  7. Looopings: Rare veiligheidsregels verpesten attracties Efteling (29 januari 2014)
  8. Ochtend in Pretparkland: 'interview met Ruud Bos' (mei 2011)