Het Volk van Laaf
Laaflogo.jpg
Logo van de attractie
Locatie Marerijk
Type Walkthrough
Ontwerp Ton van de Ven
Geopend 1990
Figuren 51 Laven
Opvolger van Speeltuin
Attracties

Het Volk van Laaf is een attractie in Marerijk, waar bezoekers het dorpje van het sprookjesvolk 'de Laven' kunnen bezichtigen: Het Lavenlaar. Het Lavenlaar bestaat uit vijftien huisjes waarvan een groot deel van binnen bezichtigd kunnen worden. Vier van de huisjes kennen een loertafereel. In deze scènes en in de buitenlucht zijn de Laven te bekijken terwijl ze met hun dagelijkse bezigheden bezig zijn. Verder bestaat de nederzetting uit o.a. speeltoestellen, lachspiegels en een kabbelend beekje. Door het hele Lavenlaar slingert door de toppen van de bomen ook de Slakkenmonorail, waar je een uitzicht van boven op de enclave van het luimige volkje hebt. Het sprookje en alle ontwerpen voor het Volk van Laaf, dat opende in 1990, zijn bedacht en gemaakt door Ton van de Ven.

Het sprookje achter de Laven, dat in het Loerhuys te bekijken is, verhaalt dat tijdens de winter voor seizoen 1990 de Laven hun nederzetting hadden opgetrokken in de Efteling na een lange, barre tocht door de aarde. Vele jaren geleden leefden de Laven op de Noordpool. Toen het ijs en de onophoudelijke sneeuwstormen begonnen, ging het volk op de vlucht, geleid door de vader der Laven, de Grote Laaf, en zijn vrouw, Oermoeder Lot. Ze konden geen andere kant op dan door de grond en zo begonnen de Laven te graven. Tijdens de tocht legde de Grote Laaf het Grote Lood; liefdevol maakten de Laven een beeld van hem en dat namen ze mee op hun verdere reis door de aarde. Na een avontuurlijke reis die eeuwen duurde, kwamen ze uiteindelijk in de Efteling terecht, nadat ze hun kreet "Alaaf!" hoorden.

De bouwstijl van de verschillende huisjes is een mengelmoes aan architectuur van over de hele wereld, in een stijl die licht doet denken aan die van Anton Pieck, maar vooral de unieke handtekening van Van de Ven draagt. Kenmerkend voor de bouwstijl zijn de puntdaken met bol.

Omschrijving

Groeten van het Volk van Laaf!

Het Lavenlaar is het dorp waar het volk van Laaf woont en werkt. Het is te betreden via de hoofdpoort tussen het Lonkhuys en het Slakkenhuys, tegenover restaurant Het Witte Paard, maar er zijn meer in- en uitgangen. De hele enclave wordt omringd door een muur, waarbij er toegangspoorten te vinden zijn in het zuidwesten (naast Lot's Kraamhuys), het westen (bij de lachspiegels), het noordwesten (bij Lal's Brouwhuys), het noordoosten (achter het Leerhuys), het oosten (achter het Lariekoekhuys) en grenzend aan het Anton Pieckplein in het zuidoosten (vlakbij het Leed- en het Lachhuys). Aan de noordkant van het Lavenlaar staat een hogere muur met om de zoveel meter een torentje. Hier achter bevindt zich de Europalaan.

Het Lavenlaar

Plattegrond van het Lavenlaar

De entree tot het Lavenlaar bestaat uit een open poort tussen twee torentjes. Boven de poort staat in rode letters in het Anton Pieck-lettertype te lezen "Het Lavenlaar". Links van deze poort bevindt zich het imposante Lonkhuys met het bijzonder vleugelhelmdak. Vanuit hier kun je al een stukje van het Lavenlaar overzien. Op het pleintje waar je uitkomt na het betreden van de poort of het Lonkhuys staat de Lurkpomp met drie Lebbertuiten. De pomp vangt regenwater op, maakt het schoon en door te pompen stroomt het water uit één van de drie, en altijd een andere, tuit. Ook op dit plein aanwezig is Loetwiek de orgellaaf. De Laaf met blonde krullen bespeelt vanuit zijn orgel met de hand de blaaspijpen en produceert een aanstekelijk muziekje. Aan de rechterkant zie je het Loerhuys. Het is omringd door een reeks hoge kegelvormige plantenbakken. In het Loerhuys is een diepe put en al wie daar in loert hoort het verhaal van de Laven.

Brouwer Lal aan het werk.

Ten westen van dit plein vind je een bruggetje dat je bij Lot's Kraamhuys brengt, waar Oermoeder Lot de Larfjes verzorgd en oude Laven van Lotje tikt. Vlakbij ligt een vijver die onderdeel uit maakt van het Lavenlaak. Door het Lavenlaar stoomt deze combinatie van beken en vijvers. Als je verder loopt kom je langs een IJslandse boomwortel waarvan er meedere in het Lavenlaar zijn te vinden. Ze herinneren aan het thuisland van de Laven op de Noordpool. Daarnaast staan de Lachspiegels en Lolwippen en zo nader je een plein in de vorm van een slakkenhuis, waar je de ingang van Lal's Brouwhuys vindt. Hier worden volgens een oeroud recept Lurk en Limoen gemaakt onder leiding van de brouwer Lal. Met behulp van een ingenieus systeem wordt hier het water uit het Lavenlaak gebruikt. Net als bij veel andere huisjes in het Lavenlaar kan je hier door kaleidoscopen kijken in de muren, waardoor je de buitenwereld heel anders gaat zien.

Even verder leunt het Leunhuys op twee muren. Bovenin is Lektriek te zien, bezig met her repareren van een peertje. Als je de poort nu links van je neemt kom je bij het Lurk- en Limoenhuys, waar je vroeger je dorst kon lessen. Tegenwoordig zijn er de geluiden te horen van hardwerkende Laven. Het bruggetje rechts brengt je bij het Loof- en Eerhuys, waar het gouden beeld van de Grote Laaf staat - de enige Laaf die definitief het Grote Lood heeft gelegd. In de andere kamer van dit huis is het gat vanwaar de Laven kwamen te zien.

Op een grote plas, niet zo ver van het Loof- en Eerhuys, vind je Lijn's Zweefhuys. Daarnaast bevindt zich een gebouw wat doet denken aan een enorme buik, het Lavelhuys. Hier woont Lorrenloet, die tweedehands materiaal verhandelt en alleen te zien is als je de Slakkenmonorail neemt. Naast dit huis zijn de staptegels te vinden. Eenmaal hieroverheen zie je recht voor je het Leerhuys. Een uil zit boven de ingang en we kunnen hier goed naar binnen kijken, waar meester Lavi de looi leert aan zijn leerlingen.

Op het grote plein dat zich voor het Leerhuys bevindt zie je een molensteen die als tafeltje wordt gebruikt en een heuveltje waar de Loerpijpen uitsteken. Ten oosten hiervan staat een gebouw met bovenop een schoorsteenveger. Dit is het Glijhuys, zoals dat met sierletters te lezen valt van de muur, een gebouw waar je via ladders van verschillende glijbanen kan gaan. Even verderop staat de bakkerij van de Laven, het Lariekoekhuys, alwaar de liflafjes en lariekoeken waar Laven zich mee voeden gebakken worden door de gebroeders Luim. Aan de wieken van de molen is een ondeugende Laaf te zien.

Wanneer je hier doorloopt, over het bruggetje, of via de andere kant van het Lariekoekhuys, kom je bij het Lachhuys. Je daalt de trap af en je hoort onder je voeten rare geluiden. Vanuit de grote ruimte in dit huis heb je een overzicht over het naastgelegen Anton Pieckplein. Vanaf daar zie je goed het Leedhuys liggen, de vroegere EHBO-post van Marerijk die tegenwoordig buiten gebruik is en zelfs tijdelijk bekend stond als het Leuterhuys. Ook is te zien hoe de slakken van de monorail het station van het Slakkenhuys binnen rijden.

Lavenhuysjes

Foto Naam Functie Monorail Toegankelijk te voet? Aantal Laven
Lonkhuys2012.jpg Lonkhuys uitkijktoren eerste huys, doorheen ja 0
Lots Kraamhuys.jpg Lot's Kraamhuys kraamhuis na het Lonkhuys, links ja 26
Brouwhuys tuin.jpg Lal's Brouwhuys drankproductie na Kraamhuys, vlak over het dak ja 7
Lurklimoen.jpg Lurk en Limoenhuys drankconsumptie na Leunhuys links niet meer te horen, kennelijk aan het verbouwen
Leunhuys.jpg Leunhuys woonhuis van electricien tweede huys waar men doorheen rijdt, na het Brouwhuys er onderdoor, niet naar binnen 3
Loof Eer huys.jpg Loof en Eerhuys aanbidding en herdenking na Leunhuys rechts ja geen te zien, wel te horen en een verguld beeld
Zweefhuys.jpg Lijn's Zweefhuys woonhuis van touwslager na Leunhuys rechts ja 0
Lavelhuys.jpg Lavelhuys woonhuis van verzamelaar tweede huys waar men doorheen rijdt, na het Brouwhuys er onderdoor, niet naar binnen 1
Leerhuys.jpg Leerhuys educatie (school) na Lavelhuys, aan drie zijden eromheen naar binnen loeren, niet naar binnen 5
Glij3.jpg Glijhuys vermaak (glijbanen) na Leerhuys links ja 1
Groenloerhuys.jpg Laafs Loerhuys geschiedenis vertellen eerste huys, doorheen te zien centraal in het dorp groot deel van de rit 0, wel te zien op dia's
Bakkertje.jpg Lariekoekhuys voedselproductie (bakkerij) na Glijhuys links ja 7
Lachhuys.jpg Lachhuys opbeuren van bezoekers na Lariekoekhuys links ja 0
Leedhuys.jpg Leedhuys voormalige EHBO-post na Lariekoekhuys rechts nee 0
Slakkenhuys.jpg Slakkenhuys station opstap en uitstap ja 1

Geschiedenis

Aanleiding

De attractie is geboren uit een aantal zaken die eind jaren tachtig speelden. Op de eerste plaats wilde de Efteling na de 'wilde' jaren, waarin thrillrides als de Python en de Piraña werden toegevoegd, terug naar de bakermat van het park: het sprookje. Deze weg werd al succesvol ingeslagen met Fata Morgana en de Trollenkoning in het Sprookjesbos. Volgens Ton van de Ven kwam daar een probleem bij kijken. Hij zei daarover bij zijn speech bij de opening van het Volk van Laaf:

Al heel lang wilden we in de Efteling weer iets doen met de bekende sprookjesstijl. Het probleem was alleen het vinden van een passend sprookje. Hier stuit je op het gegeven dat veel mensen niet meer zo goed op de hoogte zijn van Andersen of Grimm en de meeste sprookjes komen ook al op de één of andere manier in de Efteling voor.

Paul Beck vertelt in een persoonlijk gesprek in 2010:[1]

Ik was nog maar net in dienst toen Ton van de Ven naar mij toekwam met een plan om het sprookjesimago van de Efteling te gaan versterken. Ton van de Ven had het idee om een soort nieuw Sprookjesbos te bouwen, en dat was dan het Lavenlaer. De attractie zou gaan om een uniek volkje met een bijzondere historie: het Volk van Laaf dat na eeuwenlange ondergrondse omzwervingen uiteindelijk in de Efteling terecht was gekomen om daar te komen wonen. Het was een nieuw en eigen sprookje, en iedereen was daar meteen heel enthousiast over! Ook omdat het Lavenlaer redelijk betaalbaar was. Best kostbaar, maar in de traditie van de Efteling bezien was het in elk geval niet zo duur als een achtbaan. Daarbij zou de attractie een enorme capaciteit krijgen, de grootste van alle attracties in de Efteling! Dat was natuurlijk ook erg belangrijk.

Ontwerp

Aquarel van de voorzijde van het Lavenlaar
Aquarel van het Lavenlaar vanaf bovenaanzicht

De oplossing bleek om een eigen sprookje te verzinnen, een geheel eigen volk te ontwikkelen met een eigen dorp. Ton van de Ven baseerde zijn idee op de fabel van Luilekkerland. De eerste tekeningen voor het project laten huisjes zien in de vorm van taarten en gebakjes.[2]

Over de oorsprong van de geschiedenis vertelt Ton:[3]

Ik heb al jaren gespeeld met de gedachte een soort Luilekkerland te maken in combinatie met het beeld van een 'funny village', een fantasiedorp met een idiote architectuur. Die luilekkerland-gedachte spreekt uit de dikbuikige gestaltes van de Laven. Het verbeeldt het goedige aspect in de mens, een volk zonder conflicten. Precies wat we nodig hebben in deze tijd van geweld en drugs. De eerste schetsen dateren uit 1985/1986, maar toen kreeg de Fata Morgana voorrang.

Het proces verliep vlekkeloos: terwijl Ton van de Ven de eerste impressies van het Lavenlaar en alternatieven op verschillende huisjes maakte, werd direct besloten om een compleet dorp met meerdere huisjes en interieurtjes te bouwen. Nog voordat de eerste tekeningen waren uitgewerkt maakte architect Jan Verhoeven funderingsplannen die zonder tegenslagen bij de gemeente werden goedgekeurd. De bouwdienst ging op zoek naar gebruikte authentieke materialen en de eerste schaalmodellen werden geboetseerd. Veel zaken worden later in het werk zelf bepaald en het project wordt binnen budget opgeleverd.

Een lastig vraagstuk waar projectmanager Erik van den Brand zich mee bezighield was de keuze voor de bewegingstechniek. De Trollenkoning, twee jaar eerder geopend, was op dat moment de meest geavanceerde animatronic die de Efteling had neergezet. Het was voornamelijk Lex Lemmens die opnieuw een samenwerking met TNO aan wilde gaan. Het was echter de bewegingstechniek van Fata Morgana die zich had bewezen. Na hevige debatten, waarbij Ton van de Ven keer op keer aanvoerde dat de bewegingen primair en simpel moesten zijn, werd gekozen voor de techniek van Fata Morgana: de nokkenschijven en af en toe wat luchtdrukcilinders. Bijkomstigheid was dat alle scenes onderkelderd moesten worden om de nokkenschijven rechtstreeks onder de pop kwijt te kunnen. Er werd door Ton van de Ven een bewuste keus gemaakt om alle scènes te verhogen zodat de scène zich afspeelt op ooghoogte van kinderen en volwassenen vanuit een hoger perspectief naar de figuren kijken. Het zou de beleving van een inkijkje in een andere wereld versterken.[4]

Locatie

Een ander punt was de locatie. Op de plek waar het Lavenlaar gebouwd werd stond de eerste attractie van het park, de Speeltuin. In de loop der jaren raakt deze wat in verval en verliest zijn aantrekkelijkheid bij het grote publiek. De speeltuin zou niet meer bij de filosofie van het park horen en grote speeltuin zouden niet meer uniek zijn. Droomvlucht en Villa Volta waren nog niet uitgewerkt, maar er kwam een visie waarbij alle zelfbedachte sprookjes bij elkaar geplaatst werden. Het Volk van Laaf was daar een eerste stap in. [1] De goedkeuring om het Luilekkerland-project, wat de werktitel "Funny Village" meekreeg, op de locatie van de Speeltuin te bouwen kwam in 1989 van de directie onder leiding van de nieuwe directeur Paul Beck. Het stichtingsbestuur had aanvankelijk nog zijn twijfels over de toegevoegde waarde van de attractie, maar Beck zag, mede door de mogelijkheden met merchandise, wel brood in de Laven.[5] Hoewel de merchandise rondom Laaf al vanaf het begin groot in aantal was, werden de Laven pas echt een kassucces toen in 1996 Laaf Products werd opgericht.

Sloop speeltuin en bouw

Fragment van het Klokhuis over de bouw van het Volk van Laaf


De bouw van het Lavenlaar duurde acht maanden en de hele attractie heeft uiteindelijk 15 miljoen gulden (6,8 miljoen euro) gekost. Vrijwel alles aan het Volk van Laaf werd in huis gebouwd: de huizen werden in eigen beheer gebouwd, alle figuren werden door eigen afdeling Decoratie & Vormgeving gemaakt, kleding en schoeisel werden intern ontworpen en gemaakt door schoenmaker Van Beers BV.

Begin 1989 werd de helft van de Speeltuin van speeltoestellen ontdaan: de Fietsenmolen werd verkocht, terwijl de Chinese familieschommel, de klimtoren en de Ponymolen werden gesloopt. Er werd een grote witte bouwschutting om het afgesloten gebied gezet. Op de schutting hingen borden met een aankondigingstekst: De Efteling bouwt haar grote attractie voor het seizoen 1990. Wij vragen uw begrip voor eventueel storende bouwwerkzaamheden. Door verschillende kijkgaten in de schutting te maken, maakte de Efteling voor het eerst de bouwfase van een attractie al tot een promotie voor de attractie.

De andere helft van de Speeltuin, inclusief de EHBO-post die van 1990 tot 2004 nog als zodanig dienst deed onder de naam Leedhuys, bleef tot het naseizoen geopend voor publiek. Bij sluiting van het seizoen werd dit deel van de Speeltuin gesloten voor de bouw van het Lavenlaar en werd de bouwput uitgebreid.

Enkele draaimolens en de Gekroonde Eend werden respectievelijk verplaatst naar het Speeltuinplein (achter de Smulpaap) en het Anton Pieckplein. Zaken die niet in de weg van het Lavenlaar liggen, voornamelijk het Kinderbad en de vroegere Kleuterhof, moesten toch aan ruimte inboeten. Het bad werd verplaatst en verkleind. De Kleuterhof verdween wel geheel van het Efteling-toneel. Vier jaar later zou een nieuwe speeltuin onder dezelfde naam in Reizenrijk verrijzen. De witte olifant en de Aapmolen blijven bleven behouden en ook de Jeepmolen keerde terug, zij het in een nieuwe vorm. De oorspronkelijke Jeepmolen werd verbouwd naar de souvenirwinkel voor het Volk van Laaf: De Loetiek. De heksenhoed, schuitjes, schommels, paardenmolen en dierenmolen en kwamen terug tussen het Lavenlaar en het later geopende Villa Volta. In 2007 kreeg deze speeltuin een renovatie onder de naam Kindervreugd.

Opening

November 1989, een Laaf komt uit het gat gekropen voor de Vaderlandse pers. Hij wordt opgevangen door het EHBO-team.

November 1989 werd het Volk van Laaf aan de Nederlandse pers gepresenteerd. Een Laaf (gespeeld door Robert-Jaap Jansen) kwam, met veel rook, ter plekke uit een gat in de grond - de rest van het volk zou gehaald worden en men besloot zich hier te vestigen. De laaf werd direct opgevangen door personeel van de EHBO die al in typische dokterskleding aanwezig waren.

Het Lavenlaar opende op 12 april 1990 voor de bezoeker. Op 15 juni werd er een groot openingsfeest gehouden met een grote vuurwerkshow, veel beroemdheden en Paul Beck paradeert met Sneeuwwitje uit de gelijknamige Eftelingmusical door het Lavenlaar.

Vergelijking Land van Ooit

In eerste instantie was het de bedoeling de attractie "Het Land van Laaf" te noemen (een naam die door veel bezoekers en soms door de Efteling zelf ook wordt gebruikt), maar aangezien een jaar daarvoor Het Land van Ooit was geopend door ex-directeur Marc Taminiau, werd hier van afgezien. De attractie werd zodoende als "Het Volk van Laaf" gepresenteerd, terwijl boven de hoofdpoort de naam "Het Lavenlaar" wordt gebruikt. Een laar is een open plek in het bos.

Behalve de naam haalde Taminiau rondom de opening van het Volk van Laaf verschillende keren uit naar het park. "Anton Pieck zou zich omdraaien in zijn graf", sprak hij in de krant.[3]

Het verhaal

Illustratie van het Volk van Laaf
Ton in 1989 bij het Volk van Laaf in aanbouw

Het verhaal van de Laven is geen bestaand sprookje, maar geschreven door Ton van de (La)Ven. In het sprookje worden de Laven van hun oorspronkelijke woonplaats de Noordpool verdreven. Ze duiken ondergronds en zwerven daar lang rond, om uiteindelijk in de Efteling weer bovengronds te komen en hier hun dorp te stichten.

Zie voor de uitgeschreven versie van het verhaal de Lavenkrant, en voor een vertelde versie het Laafs Loerhuys.

Bijbelse oorsprong

Het levensverhaal van de Laven vertoont parallellen met het bijbelverhaal van Lot uit het boek Genesis. Lot (een man) moet zijn tenondergaande stad Sodom ontvluchten. Zijn vrouw mocht hierbij niet achterom kijken, zij deed dit toch en veranderde in een zoutpilaar. Lavenmoeder Lot (een vrouw) moet met de Laven hun tenondergaande woonstede ontvluchten, en verliest daarbij haar man die verandert in een ijspilaar.

Hierna vertonen de verhalen nog maar weinig overeenkomsten: in de bijbel gaat het daarna verder over incestueuze intriges, in de Efteling over duurzaamheid en luim.

Utopische samenleving

Ton van de Ven heeft met het Lavenlaar een utopische, idealistische versie van de samenleving neergezet. Een zorgeloze samenleving zonder de onaangename kanten van het leven. De levensstijl van de Laven is onmiskenbaar bourgondisch. Een belangrijk contrast met bijvoorbeeld het Sprookjesbos, is dat tegenslagen of bedreigingen; armoede, ongeluk of ziekte er niet zijn te vinden. Zelfs de dood is, op één goed gedocumenteerde uitzondering na, afwezig.

Een belangrijk ingrediënt van het dorpje is de ecologische inslag, een weerslag van de tijdgeest begin jaren 90 toen de attractie gebouwd werd. Volgens het verhaal zagen de Laven tijdens hun onderaardse tocht hoe de mens de aarde vervuilt, grondstoffen verspilt en zijn eigen problemen veroorzaakt. Daarentegen is de ideale samenleving van de Laven geheel zelfvoorzienend. De Laven eten geen vlees en gebruiken geen vervuilende stoffen. Het dorpje is compleet gebouwd uit duurzame materialen.

Aantrekkingskracht

De opening van de attractie leverde, in 1992 genoemd, 150.000 gasten extra per jaar op.[6] Het succes van het Lavenlaar nam af en steeds minder bezoekers bezochten het Lavenlaar. Projectleider Erik van den Brand zegt hierover:[4]

We hadden toen heel veel van het Lavenlaar verwacht in termen van aantrekkingskracht en populariteit. Ik vind het nog steeds één van de mooiste plekjes van de Efteling, waarbij het gemiddelde publiek nooit dat niveau meer heeft. Achteraf kun je daar heel veel dingen van vinden hoe dat komt. Mijn verklaring is dat men het verhaal niet kent. Het publiek van nu is zo kort van memorie en heeft zo weinig geduld dat men dat verhaal niet tot zich neemt voordat ze het gaan bekijken. Je moet er eerst aan werken om er van te kunnen genieten. En dat doet de grote massa dus niet. Maar het is gemiddeld niet meer of minder spektakel dan in het Sprookjesbos. Het verhaal proberen te verbinden naar wat men kent in plaats van zelf een verhaal te maken en dat proberen te verkopen: je maakt het jezelf nodeloos moeilijk.


Verwijzingen
  1. 1,0 1,1 Persoonlijk gesprek met Paul Beck, december 2010
  2. Henk vanden Diepstraten: 'De Efteling/Kroniek van een Sprookje' (2002), Tirion, pag. 159
  3. 3,0 3,1 Strijd in Brabantse attractieparken om de prijs van de originaliteit, Maasroute, 21-09-1989
  4. 4,0 4,1 Persoonlijk gesprek met Erik van den Brand, najaar 2010
  5. Henk vanden Diepstraten: 'De Efteling/Kroniek van een Sprookje' (2002), Tirion, pag. 149
  6. 'De Efteling - handel in illusies', Limbursch Dagblad, 18-07-1992