De Trollenkoning
Intro trollenkoning.jpg
Geopend 1988
Ontwerp Ton van de Ven
Techniek Ton Merkx, TNO, Spitting Image
Ingesproken door Peter van Ostade
Vorige Rode Schoentjes
Volgende Sprekende Papegaai
Sprookjesbos, overzicht

De Trollenkoning is het zevende sprookje op de route in het Sprookjesbos. Het werd in 1988 toegevoegd tussen de Rode Schoentjes en de Papegaai. De Trollenkoning werd ontworpen door Ton van de Ven en ontwikkeld in samenwerking met TNO Delft en de makers van het Britse programma Spitting Image.

De uitbeelding bestaat uit een trol (een geavanceerde animatronic) op een troon in een holle boom. De boom staat op een eilandje in een vijver met een pleintje ervoor, waar een wijzerplaat met sterrenbeelden en vlak daarvoor een trillende steen in de bestrating te vinden zijn. De Trollenkoning is niet gebaseerd op een bestaand sprookje, maar de Efteling heeft later verschillende verhalen geschreven bij het tafereel.

Uitbeelding

De Trollenkoning is een gekromde oude trol, die in het Sprookjesbos de rol van waarzegger vervult. Volgens sommige sagen beheersen trollenleiders magie, zoals kinetisme en waarzeggerij. Dat gegeven was inspiratie voor de waarzeggende trol, en wellicht de trillende steen.

De Trollenkoning is gezeten op een troon in een grote holle boomstronk. Boven zijn zitplaats groeien grote zwammen op het hout als "afdakje". Bezoekers kunnen met een koperen wijzer hun sterrenbeeld kiezen op een rotsblok. Na korte tijd klinkt een heldere bel, het fluwelen gordijn voor de trol schuift open en het tafereel toont de Trollenkoning in diepe rust. Als de trol ontwaakt en begint te praten gaat een grote hardstenen stapsteen voor de wijzer stevig trillen, een effect dat argeloze bezoekers vaak flink laat schrikken. Bezoekers krijgen vervolgens in nauwelijks verstaanbaar gebrabbel hun horoscoop te horen, tot de Trollenkoning uiteindelijk weer in slaap sukkelt en verdwijnt achter zijn gordijntje.

Hij lijkt zijn voorspellingen af te lezen van de steen die schuin voor hem ligt. Uit die hoek komt blauw of oranje licht, dat duidt op slecht of goed nieuws. Dit is direct te horen aan de Trollenkoning die regelmatig van stemming wisselt, en af en toe verstaanbare kreten uit als 'triest' of 'da's leuk ja', vergezeld van een schaterlach of hoofdschuddend gemompel.

Het thema van de waarzeggerij wordt nog versterkt door reliëfs van de symbolen van de dierenriem in de arduinbestrating van het plein.

Winter Efteling

Tijdens de wintermaanden hangt er onder de Trollenkoning aan de schors van zijn boom een krans van dennentakken en herfstbladeren. Aan de tak met de bel is een slinger van dennentakken en appels te zien.

Geschiedenis

Ontwerp

Dwergenkoning, illustratie voor De Gouden Bijl, de inspiratie voor de Trollenkoning
Schets door Ton van de Ven

Het ontwerp is van Ton van de Ven en is losjes gebaseerd op diens tekening van de Dwergenkoning die hij maakte ter illustratie van het sprookje De Gouden Bijl.[1]

Er werd gekozen voor een doorgroefd, karikaturaal gezicht. Door de diepe rimpels in de huid was het mogelijk om veel beweging in het gezicht te stoppen, en hierdoor een indrukwekkende hoeveelheid uitdrukkingen aan het karakter te geven.

Rechts voor de Trollenkoning ligt een opvallende molensteen, waarin een spot verborgen zit die de trol goed aanlicht. In de oorspronkelijke plannen had deze steen geheel moeten opgloeien en mysterieuze schaduwen achter de Trollenkoning moeten opwerpen.[2] De wijzer werd ontworpen door Henny Knoet.[2]

Vertelstem


Een alternatieve audiotrack van de koning

De stem is vertolkt door Peter van Ostade. Tussen het gebrabbel vangt de bezoeker af en toe een verstaanbaar woord op ('triest', 'haha da's leuk ja'). Hierdoor is het moeilijk in te schatten of de Trollenkoning nu wijs of seniel is. Wel zijn duidelijk stembuigingen waarneembaar die lijken te wijzen op goed of slecht nieuws. Het laten brabbelen in plaats van spreken is een bewuste ontwerpkeus geweest die beter bij het internationale karakter van de Efteling past.[3]

In het Sprookjesbos zijn drie varianten op het gebrabbel te horen: één klinkt positief, de ander is neutraal van toon en de derde lijkt een negatieve toekomst te voorzien. Er zijn er meer opgenomen, maar deze zijn niet allemaal gebruikt. Helaas is er niet voor elk sterrenbeeld een ander verhaal.

Bij het experimenteren met de geluiden probeerde de Efteling verschillende boxen uit voor de lage bastonen. Met de zware discoboxen van JBL van het W-bin-type lokte de Efteling verschillende boze telefoontjes van omwonenden uit. Men zocht een zwaar, diep geluid, dat meer te voelen dan te horen is. Daarop ontwikkelde Bose, dat ook de speakers voor de vertelstem ontwikkelde, een akoestikanon, een 4,3 meter lang baskanon dat in eerste instantie bijzonder geschikt leek, maar dat in de buitenlucht te weinig effect bleek te hebben. Omdat het binnen wél fenomenaal werkte, werd het kanon met zijn geweldige orgelpijpeffect daarom in het Spookslot toegepast, waar het sindsdien aan het slot van de voorstelling de zware donder nog extra accentueert.[2]

Ontwikkeling en bouw

De Trollenkoning is gebouwd als proefproject om animatronics meer detaillistische bewegingen te geven. De Efteling, voornamelijk projectcoördinator Ton Merkx, werkt tijdens de ontwikkeling samen met TNO Delft en de makers van Spitting Image, een satirische Britse poppenshow. De attractie maakt gebruik van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van elektromotoren. Deze toepassing voor een langer programma was nog niet aan de orde tijdens de ontwikkeling van Fata Morgana. De Trollenkoning dankt zijn bewegingen aan live opnamen op video. Deze opnames zijn vervolgens geanalyseerd en zo echt mogelijk nagemaakt.[3] De animatronic kent een groot aantal bewegingen. Alleen al in het gezicht zijn 24 bewegingen aanwezig, waardoor allerlei gezichtsuitdrukkingen mogelijk zijn. De diepe rimpels zijn hierbij van groot belang.

Lex Lemmens zegt over de samenwerking met de externe partners:

Je moet het wiel niet twee keer gaan uitvinden en dus hebben wij onze ervaring en kennis gecombineerd met de wetenschap die men bij TNO in huis heeft. Bij deze samenwerking is steeds weer gebleken dat we precies op dezelfde golflengte zitten. Dr. Scheepmaker, directeur TNO-Productcentrum, is verschrikkelijk enthousiast over wat wij allemaal doen. Het resultaat is een stimulerende samenwerking op mechanisch, elektronisch en computergebied die zijn weerga niet kent. En datzelfde geldt voor de masker-modelleringsexperts bij Spitting Image. Ze hebben voor de Trollenkoning speciale kunststof ontwikkeld om de kop precies dat te laten doen wat wij ervan verlangen. Zij vinden het leuk om dat samen met ons te doen en wij krijgen precies wat we hebben willen. Ja, dat is wel een zeer gelukkig huwelijk tussen ons drieën, met als resultaat een wat ik zou willen noemen geknede Efteling-gehaktbal - een echt Efteling-gebeuren. Dat is geweldig!

De bouwput is gegraven door een aannemer. De verdere uitvoering van boom en koning ligt in handen van eigen Eftelingvormgevers. De boom is 6 meter hoog en heeft een doorsnede van 170 centimeter.[3]

Het project lag in het voorjaar van 1988 enkele weken noodgedwongen stil omdat de Efteling al begonnen was met het project alvorens men de benodigde vergunningen verkregen had.[3]

Opening

De Clercq en Pannenborg tijdens de eerste voorstelling
De Trollenkoning twee jaar na opening in 1990

De opening van de Trollenkoning werd verricht door PR-manager Cees Kikstra, algemeen directeur Ruud de Clercq en prof.dr.ir. A.E. Pannenborg, afgevaardigde van Philips en als zodanig betrokken bij het Cosmo Science Center. Pannenborg werd persoonlijk door de trollenkoning welkom geheten bij de feestelijke ingebruikname van diens troon in de Efteling. Vervolgens houdt Koning Trol zijn eerste standaard show; Cees Kikstra vertelt de kleine hoeveelheid bezoekers en pers trots over de verschillende bewegingsprogramma's en de geavanceerde technieken, waarna de pers een rondleiding door het park krijgt.

Een harder masker

Omdat het masker zacht en plooibaar moest zijn, ging het helaas ook snel stuk. In 2001 heeft de Trollenkoning een taaier masker gekregen dat weliswaar langer meegaat, maar ook veel van de fijne bewegingen in zijn gezicht tempert. In maart 2010 is het masker nogmaals vervangen en werd de boom flink opgeknapt.

In het najaar van 2013 krijgt het sprookje een grote opknapbeurt. Bijna alle aspecten worden gerestaureerd of vervangen. Met name de techniek is geheel vervangen, evenals het harde masker. Het masker wordt opnieuw gemodelleerd en de gezichtsuitdrukking van de trol wordt enorm versterkt. Wel heeft de Trollenkoning nog de oude programmering die niet alle mogelijkheden van de nieuwe animatronic benut.

Het sprookje

In 1988 verscheen de Trollenkoning in het Sprookjesbos zonder een expliciet geassocieerd verhaal: net als de kabouters in het Kabouterdorp was hij een uitbeelding van een algemeen figuur dat je tegen kunt komen in sprookjes, en niet een vertelling van een specifiek sprookje.

Binnen een jaar verscheen er echter toch een achtergrondverhaal bij de koning in deel één van De Eftelingsprookjes, geschreven door Carole Vos (Truus Sparla). In 2009 kreeg hij opnieuw een eigen verhaal, ditmaal van de hand van Gerrie van Dongen en Ad Grooten, in het Sprookjesboek van de Efteling en vanzelfsprekend ook in het luisterboek hiervan, te vinden op de eerste cd. Dit laatste was ook de basis voor zijn eigen Efteling Gouden Boekje.

De Eftelingsprookjes

Eftelingsprookjes deel 1 (1989)

Trollen wonen in een ver land. Ze zijn altijd boos. Ook zijn het pestkoppen die genoegen scheppen in het plagen van mens en dier. Ze wonen tussen de wortels van de bomen, behalve één trol: hun koning. Er is echter een probleem met de koning. De koning is lief. De trollen zitten hiermee in hun maag, want trollen behoren niet lief te zijn. In plaats van ze te pesten helpt hun koning juist mensen en dieren.

De koning besluit dan maar te vertrekken en trekt op blote voeten de wereld in. Aanvankelijk ziet hij het niet, maar hij wordt gevolgd door een uil; de uil die door de Trollenkoning eerder in bescherming was genomen tegen trollenpesterijtjes. Na drie dagen zoeken vinden ze een mooi bos, waar sprookjes wonen. De uil vraagt aan de Efteling of de trollenkoning daar welkom zou zijn. En dat is hij. Nu woont hij er nog. Hij slaapt graag en veel, maar als hij wakker is, kun je hem bijna verstaan. Lief is hij nog steeds, en zijn vriend de uil, die blijft altijd aan zijn zij.

Sprookjesboek van de Efteling en Gouden Boekje

Efteling Gouden Boekje deel 3 in de tweede serie (2016)

Het bos van de trollen wordt geregeerd door de boosaardige trol koning Kobold. Er woont echter ook een aardige trol van meer dan zeshonderd jaar oud in een grote boom, die de toekomst kon voorspellen. Op zekere dag kwam er een meisje bij hem voor de boom: prinses Adelheid. Ze wil trouwen met prins Wikke, die heel sympathiek is, maar waarvan haar vader twijfelt aan zijn dapperheid. Op basis van hun sterrenbeelden voorspelt de oude trol dat hij zeker onversaagd is.

Zodra ze echter uit het zicht verdwenen was kreeg de oude trol een naar voorgevoel. Hij stuurt zijn uil op pad om Wikke te gaan zoeken. De volgende ochtend staat de kleine trol Tore bij zijn boom. Hij meldt dat Kobold een prinses gevangen heeft genomen. Tore wordt op pad gestuurd om haar te bevrijden van een eiland, dat alleen te bereiken is via stapstenen. De twintigste stapsteen ligt los; Tore onthoudt dit goed en springt eroverheen. Net als hij samen met Adelheid weer van het eiland wil vertrekken komt koning Kobold. Hij neemt al enkele stapstenen richting het eiland, totdat, plotseling, dappere prins Wikke op zijn rug springt. De koning kan nog snel een stap zetten om niet uit balans te raken, maar het is de twintigste steen waardoor hij pardoes in het moeras valt en in de diepte verdwijnt.

Toegesnelde trollen laten een luid gejuich horen bij het verlies van hun ongeliefde leider. Diezelfde avond nog werd de oude trol gekroond tot koning Trol de Eerste. Prins Wikke had bewezen dapper genoeg te zijn en leefde nog lang en gelukkig samen met zijn prinses.

In het park

Positie van het Sprookjesboek

Bij de uitbeelding in het Sprookjesbos staat een kunststof sprookjesboek opgesteld waarin geen korte samenvatting van het sprookje staat, zoals bij alle andere uitbeeldingen in het bos, maar een uitleg over hoe de attractie werkt in vier talen: Nederlands, Frans, Duits en Engels. De titel van het sprookje in deze talen luidt:

  • 20px-NLvlag.png De Trollenkoning
  • 20px-VKvlag.png The Troll King
  • 20px-Dvlag.png Der Trollkönig
  • 20px-Fvlag.png Le Roi Troll

Het boek werd geplaatst in 2016.

Sprookjesboek met uitleg

De Nederlandse tekst:

De oeroude Trollenkoning in zijn holle boom weet alles. Hij voorspelt de toekomst voor iedereen die op bezoek komt. En soms helpt hij de toekomst een handje… Wat is jouw sterrenbeeld? Stier, Tweelingen, Boogschutter of Waterman? Zet de wijzer op jouw sterrenbeeld en luister dan heel goed naar de Trollenkoning. Hoewel hij een beetje binnensmonds mompelt en soms raadselachtig brabbelt, kun je hem toch verstaan! En… is de Trollenkoning somber gestemd of heeft hij de grootste pret? Dan weet jij wat jou te wachten staat…

Souvenirs en drukwerk

Beeldje uit de jaren negentig

De Trollenkoning was in de jaren negentig een populair beeldje in de souvenirwinkels van het park. Momenteel is een beeldje verkrijgbaar in de Anton Pieck-serie, inclusief de boom. De Trollenkoning stond centraal in een reclamecampagne van de ABN Amro in midden jaren negentig.

Wetenswaardigheden

  • Tijdens de ontwikkeling van de animatronic is overwogen om deze te gebruiken om een figuur toe te voegen aan het Spookslot.
Verwijzingen
  1. De Gouden Bijl / Sprookjes van Piet van Beest 1974, OmniBoek Den Haag
  2. 2,0 2,1 2,2 Artikel Oog&Oor Magazine, jaargang 2, nummer 2, februari 1988
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 'Trollenkoning', Efteling Nieuws (personeelsuitgave), maart 1988