Pinokkio
Intro pinokkio.jpg
Geopend 24 maart 2016
Gebaseerd op Pinokkio
Opgetekend door Carlo Collodi
Ontwerp Robert-Jaap Jansen, Alessio Castellani
Muziek René Merkelbach & Marco Kuypers
Ingesproken door o.a. Alessio Castellani, Jeroen Verheij & Robert-Jaap Jansen
Opvolger van In de Noordpool
Vorige Roodkapje
Volgende Rode Schoentjes
Sprookjesbos, overzicht

Pinokkio is een verhaal over een houten pop die een echte jongen wil worden en daarbij door schade en schande wijzer wordt. Het is afkomstig uit het boek Le avventure di Pinocchio (De avonturen van Pinokkio) van de Italiaan Carlo Collodi uit 1883. Het boek werd in vele talen vertaald, in 1915 in het Nederlands, en kent voornamelijk sinds de Disney-film uit 1940 een grote populariteit.

In de Efteling is het de vijfde uitbeelding op de route in het Sprookjesbos, tussen Roodkapje en de Rode Schoentjes. Via de Soldatenpoort is het het eerste sprookje aan de rechterkant. Het opende op 24 maart 2016 als het negenentwintigste sprookje in het bos. De uitbeelding bestaat uit de werkplaats van Geppetto, de Vos en de Kat opduikend uit een ton, en een vijvertje waar Pinokkio, samen met zijn vader, in de bek van een enorme monstervis zijn te vinden. Het op Italiaanse leest geschoeide sprookje is ontworpen door Robert-Jaap Jansen, die eerder Vrouw Holle ontwierp, en Alessio Castellani, eerder verantwoordelijk voor Efteling media-producties en zelf Italiaan. Pinokkio werd gebouwd voor een bedrag van € 2 miljoen op de plek waar voorheen In de Noordpool en Kapitein Gijs stonden. Die laatste werd verplaatst naar het Ruigrijk.

Uitbeelding

Tafereel gezien bij aankomst op plein

Het sprookje Pinokkio ligt aan een pleintje in het Sprookjesbos. Na het huisje van de grootmoeder van Roodkapje maakt de route een slinger om een wal en komt dan uit op de open plek in het bos. Rondom het met kinderkopjes bestrate plein vinden we drie losse tafereeltjes die samen het sprookje uitbeelden. Links is de werkplaats van Geppetto te vinden, in het midden een nis met de valse Vos en Kat, en rechts een haventje met de Monstervis. De drie elementen zijn zo opgezet dat de bezoeker een tocht maakt op zoek naar Pinokkio, vergelijkbaar met de verhaallijn van het boek.

Werkplaats

La Bottega di Geppetto

De muziek bij de werkplaats

Het eerste tafereel is te vinden in de werkplaats van Geppetto. De werkplaats is vormgegeven als een bescheiden huisje met groot naambord "La Bottega di Geppetto". Het heeft een kleine bovenverdieping met blauwe dakkapel en een luifel ondersteund door kolommen vol uit hout gesneden muzikale uilen. Het zijn er twintig in totaal. Rond de werkplaats zijn wat werkstukken van Geppetto te vinden, zoals een uit hout gesneden drakenkop en uil. Bij de werkplaats klinkt een vrolijk tarantella-deuntje van Merkelbach en Kuypers. Voorin de werkplaats bevindt zich een dubbele deur, met links en rechts een raam. Aan de rechterzijkant zit, net als het geval was bij In de Noordpool die voorheen op deze plek stond, nog een deur met daarboven een uithangbord met trekpopje. Op de dubbele deuren hangt een bordje dat in het Italiaans wijst op de afwezigheid van Geppetto én Pinokkio:

CHIUSO

La bottega riaprirà quando avrò
ritrovato il mio Pinocchio...

   Geppetto

(GESLOTEN. De werkplaats zal weer open gaan wanneer ik mijn Pinokkio terug heb gevonden... Getekend: Geppetto.)

Pieckmuisjes
Acrobatische muizen

Door de ramen is het interieur van de werkplaats te zien, waar tientallen muizen, eekhoorns en vogels spelen op en met het speelgoed en ander houtsnijwerk van Geppetto. Het geheel doet hiermee wat denken aan de speelkamer van de Zeven Geitjes, maar dan groter en drukker. Aan de muren van de werkplaats hangt gereedschap voor houtbewerking, op de vloer liggen krullen hout, en tegen een tafel staat een grote zaag. Rechts geeft een trap toegang tot de bovenverdieping van de bottega, links is een stenen schouw geplaatst die aansluit op de schoorsteen op het dak.

Een groepje muizen houdt een aantal marionetten met Italiaanse maskers in beweging, wat een opvallend schaduwspel op de wanden geeft. Een ander groepje muizen speelt muziek in een theatertje met het opschrift "Teatrino". Verschillende werkstukken in de werkplaats dragen de signatuur van Geppetto. Vlak achter de ramen duikt van tijd tot tijd de behulpzame krekel uit het verhaal op, zowel links als rechts. Zijn stemmetje ("Hihi, Pinokkio!") is ingesproken door Robert-Jaap Jansen. Een ander insect dat is uitgebeeld is de houtworm. De witte larven van deze kevertjes duiken op een paar plaatsen in het decortje op, onder andere vooraan bij een verrekijker.

Interactie met een draaibare sleutel en een duveltje-uit-een-doosje

Op de vensterbank voor het rechter raam staat een houten kistje met het opschrift:

Draai aan deze sleutel
en wacht een poosje...

Wie schrikt van dit
Duveltje-uit-een-doosje?

Wanneer bezoekers aan de sleutel draaien klinkt een opwindgeluid en springt in de werkplaats een duveltje uit een vergelijkbare doos. Links in het huisje is ook een speeldoos te zien. Synchroon met de muziek gaat deze open en toont een ballerina.

Van tijd tot tijd verandert het vriendelijke licht in de werkplaats in een blauwe gloed, stopt de tarantella en verschijnt onder begeleiding van twinkels en harp rechts op de trap de Blauwe Fee. Ze roept, duidelijk op zoek, om Pinokkio, en verdwijnt dan weer. Direct daarna gaat muziek weer verder en spelen de dieren door.

Nis

De Vos en de Kat

Nabij de werkplaats, in een nisje in een muur, zijn wat tonnen levertraan ("Olio di Fegato") opgestapeld achter een laag hek. In deze tonnen hebben zich de Vos en de Kat verstopt. Ze komen regelmatig tevoorschijn en roepen dan gniffelend om Pinokkio, terwijl ze rondspieden op zoek naar hun slachtoffer. Op een muurtje naast de nis ligt de verloren knapzak van de marionet. De Vos is ingesproken door Jeroen Verheij. De nabijheid van de zee is duidelijk door de meeuwen op de tonnen en de nis.

Haventje

De apotheose van het Pinokkio-triptiek wordt gevormd door een haventje met de Monstervis. In een vijver tegen de rand van het Sprookjesbos is de enorme oranje-rode vis te vinden die zowel Geppetto als Pinokkio heeft opgeslokt. Het dier lijkt een kruising te zijn tussen een wrattige walvis en en een diepzee-hengelvis, met lichtgevende tentakels en een bek vol vervaarlijke tanden. Rond het beest hangt een walm van vislucht en van tijd tot tijd spuit het beest uit zijn spuitgat (wat weer doet vermoeden dat het een zoogdier is) een stevige stoot water omhoog.

Rijmpje op de reddingsboei

Op de kade van het haventje is een hengel met veertje geplaatst waarmee de vis "wakker gekieteld" kan worden. Voor de duidelijkheid is in een reddingsboei het volgende rijmpje te lezen:

Geen gejengel,
pak de hengel!

Er is iets vreselijk mis,
in de maag van deze Monstervis.

Kietel hem wakker voor heel even.
En zie waar Geppetto en
Pinokkio zijn gebleven.

Je bent een held als
je hen beiden bevrijdt.

Maar pas op!

Anders word jij zijn
volgende maaltijd...

Pinokkio in de monstervis

Wanneer bezoekers de hengel naar de vis bewegen ontwaakt deze, en opent zijn ogen en bek. Achterin zijn keel zien we dan eindelijk de marionet Pinokkio, samen met zijn vader Geppetto. Geppetto staat achter een tafeltje met een brandend kaarsje en Pinokkio kijkt verschrikt toe, zijn armpjes in de lucht geheven. De vissenbek sluit weer, en gaat iets later nogmaals open. Dit keer is Pinokkio veel meer voorin de bek te zien; Geppetto staat nog achter het tafeltje. Pinokkio probeert uit de vis te kruipen en roept, met de stem van Alessio Castellani, om hulp in het Nederlands en Italiaans ("Hé hé, Aiuto!"). Al snel sluit de bek zich, en valt de vis, na het laten van een boer, weer in slaap.

Rondom de vis borrelt het water op verschillende plaatsen. Het dier, dat ook in slaap grommende geluiden maakt, is rondom te bekijken vanaf de kade die is afgewerkt met een aantal meerpalen en een steigertje.

Geschiedenis

Ontwerp

Het sprookje is bedacht door Robert-Jaap Jansen, die al meer dan tien jaar met dit idee rondliep. Centraal in het concept stond de Monstervis, en daaromheen werd de "zoektocht" naar Pinokkio bedacht. Uiteindelijk werden dus zelfs drie taferelen uit het omvangrijke verhaal uitgevoerd, waarvan twee met een interactief element.

Ontwerper Alessio Castellani voerde het grootste deel van het detailontwerp van het sprookje uit, en maakte de gedetailleerde tekeningen waarmee de vormgevers van het park aan de slag gingen. Castellani had hiermee een flinke invloed op de uiteindelijke vorm van het sprookje in het bos.

Er werd samengewerkt met de 'Fondazione Nazionale Carlo Collodi', de Italiaanse stichting in het plaatsje Collodi die zich tot doel stelt het verhaal van Pinokkio te promoten en aldaar het "Pinokkio Park" beheert, waar ook uitbeeldingen van het verhaal te zien zijn. De Fondazione schonk een originele houtschaaf die te zien is op de werkbank van Geppetto in de Efteling.

Pinokkio zit vol Italiaanse invloeden op het ontwerp. Het vele "houtsnijwerk" (een deel is uitgevoerd in kunststof) is uniek voor het Sprookjesbos, en samen met kleurige elementen als de Venetiaanse meerpalen (palines) bij het haventje zorgen ze voor een stijl die deels aansluit maar deels ook sterk afwijkt van die van de rest van het bos. Rondom de vijver zijn onder andere Italiaanse cipressen aangeplant.

Monstervis-maquette in groentinten

In een eerdere incarnatie van het ontwerp was de vis mosgroen en de vijveromgeving moerassiger. Voor de Monstervis hebben de ontwerpers uiteindelijk gekozen voor een meer cartoony uiterlijk in de (oranje) kleur van een vriendelijke goudvis om deze minder beangstigend te maken voor kleine kinderen. Het sprookje wijkt daarmee wel meer af van het ingetogen kleurenpalet van Pieck in de rest van het bos. Ook werd in eerste instantie ontworpen rondom de bestaande structuur van het oude huisje van In de Noordpool; pas verderop in het traject werd ingezien dat het geheel vervangen moest worden door een onderkelderd nieuw bouwsel.

Volgens de Efteling is de figuur Pinokkio 'Eftelings' onder andere vanwege de krul in zijn haar en zijn gekromde wipneus. Het is opvallend te noemen dat het zeer bekende element van de groeiende en krimpende neus van Pinokkio in de uitbeelding van het sprookje niet is meegenomen.

Bouw

In de Noordpool en Kapitein Gijs zomer 2015, enkele weken voor de bouw van Pinokkio

Het sprookje Pinokkio werd aangekondigd op 1 juni 2015 en de bouw begon in oktober van dat jaar. De ingang met de Soldatenpoort werd gesloten en een tijdelijke ingang tot het Sprookjesbos werd gecreëerd via het dienstpad achter Polles Keuken. Op 2 oktober publiceerde de Efteling het eerste ontwerp voor het sprookje, een schets van Robert-Jaap Jansen van de werkplaats van Geppetto, 'La Botega di Geppetto'. Diezelfde dag ging In de Noordpool al tegen de vlakte.

Voor de bouw van Pinokkio werd een flinke hap uit de begroeiing van het Sprookjesbos genomen, en werden verschillende bomen gerooid. Het voormalige nisje van Kapitein Gijs uit 1973 bleef behouden en werd hergebruikt als achterwand van de Vos en de Kat. De Efteling produceerde zelf de meeste van de decoratieve elementen in het sprookje, maar Jora Vision maakte de grote Monstervis. Tegelijk met de afronding van de bouw van het sprookje kregen de belendende sprookjes Roodkapje en de Rode Schoentjes de grootste onderhoudsbeurt uit hun lange geschiedenis. Op 24 maart 2016 opende het voor publiek; de dag ervoor konden pers en abonnementhouders alvast een blik werpen op het nieuwe sprookje.

Techniek

Het verdwijnen van Pinokkio

Pinokkio is als één van de nieuwste sprookjes in het bos ook één van de meest geavanceerde. In het huisje van Geppetto bewegen tientallen diertjes dat het een lieve lust is, geholpen door een manshoge kelder vol techniek direct onder de werkplaats. De bouw van deze kelder was de belangrijkste reden om het huisje In de Noordpool niet opnieuw te gebruiken, maar om een gelijkvormig bouwsel op dezelfde plek op te bouwen. Ook onder de Monstervis in de vijver bevindt zich een techniekkelder. Om deze makkelijk toegankelijk te maken (en zo bij de animatronics in de vis, de verlichting en mechanismen als het waterspuitsysteem te kunnen) is een tunnel aangelegd vanaf de wal onder de steiger naar deze centrale kelder. Personeel kan dus zonder bootje makkelijk aan de slag.

De Blauwe Fee die verschijnt en verdwijnt op de trap van de werkplaats doet dat middels een reflectie in een diagonaal geplaatste glasplaat: de beproefde Pepper's Ghost-techniek die de Efteling al sinds het Spookslot in 1978 toepast. Het verdwijnen van de kleine Pinokkio achterin de keel van de vis werkt anders: deze Pinokkio schuift wanneer de vis zijn bek dicht heeft een klein stukje naar achteren, en zakt dan in een ruimte onder het tafereeltje voordat hij (veel groter) voorin de bek weer opduikt. Hierbij is gebruik gemaakt van forced perspective om de vissenbek dieper te doen lijken: de Pinokkio en Geppetto achterin in de vis zijn veel kleiner dan de Pinokkio voorin.

De geureffecten bij de hengelplaats op de kade bij de monstervis worden via roostertjes in de balustrade verspreid.

Het sprookje

Pinokkio in de eerste geïllustreerde editie uit 1883

Het verhaal is afkomstig uit het boek Le avventure di Pinocchio van de Italiaan Carlo Collodi uit 1883. Collodi heette eigenlijk Carlo Lorenzini maar nam de naam van het dorp waarin hij opgroeide, Collodi, aan als pseudoniem. Het boek was een van de eerste voorbeelden van het nieuwe genre kinderliteratuur en genoot grote populariteit. Sindsdien zijn er zeer veel adaptaties van verschenen. Waarschijnlijk het meest bekend is de interpretatie van tekenfilmfabrikant Disney uit 1940. Van deze tweede langspeelfilm uit de Disneystal is ook een kermisachtige attractie gemaakt die je in drie Disney-pretparken kunt bekijken.

Samenvatting

In de meest bekende versie van het verhaal maakt de arme houtsnijder Geppetto een houten marionet, Pinokkio, die tot leven komt doordat deze uit betoverd hout is gesneden. Pinokkio is echter gemeen, ongehoorzaam, hedonistisch en naïef en komt continu in de problemen door zijn gedrag. Kenmerkend is zijn neus, die groeit als hij liegt.

Steeds weer komt Pinokkio in een nieuwe situatie terecht waar hij zichzelf diep in de nesten werkt, en zijn arme vader Geppetto heeft het nakijken terwijl Pinokkio weken, maanden of zelfs jaren van huis is. Op zijn avonturen krijgt Pinokkio wel de hulp van twee figuren: de geest van de krekel die hij op zijn eerste nacht in het huisje van Geppetto in een boze bui per ongeluk dood smeet, en de Blauwe Fee. Samen helpen ze hem om zijn slechte gedrag steeds wat langer onder controle te houden en zijn eigen fouten in te zien, met de belofte van de fee dat hij een échte jongen zal worden als hem dit lang genoeg lukt.

De bekendste episodes uit de avonturen van Pinokkio zijn de herhaalde ontmoetingen met de valse Vos en Kat die hem overhalen zijn goudstukken te begraven om een goudboom te kweken (en het goud vervolgens zelf opgraven) en een bezoek aan Pretland waar luie kinderen in ezels veranderen. Uiteindelijk verandert ook Pinokkio in een ezel, maar bij een val in de zee vreten vissen zijn ezelshuid op en is Pinokkio weer een marionet.

Geppetto is al zoekende naar Pinokkio (die dan al een jaar van huis is) terecht gekomen in de maag van een vreselijke Monstervis, en leeft daar in een bootje. Uiteindelijk lukt het Pinokkio om Geppetto te vinden, waarbij hij ook wordt opgeslokt door de vis. Samen ontsnappen ze, waarna Pinokkio maandenlang hard werkt op een boerderij om zo voor de oude en zieke Geppetto te kunnen zorgen. Met zijn gespaarde geld redt hij niet alleen Geppetto, maar ook de zieke Blauwe Fee. Als dank verandert ze de brave Pinokkio uiteindelijk in een echte jongen, tot grote vreugde van Geppetto en Pinokkio.

In de Eftelingse media

In het park

Sprookjesboek bij het huisje

Bij de uitbeelding in het Sprookjesbos staat een kunststof sprookjesboek opgesteld waarin een korte samenvatting van het sprookje staat in vijf talen: Nederlands, Frans, Duits, Engels en als enige ook in het Italiaans. De titel van het sprookje in deze talen luidt:

  • 20px-NLvlag.png Pinokkio
  • 20px-VKvlag.png Pinocchio
  • 20px-Ivlag.png Pinocchio
  • 20px-Dvlag.png Pinocchio
  • 20px-Fvlag.png Pinocchio

Het boek werd geplaatst bij de opening in 2016.

Sprookjesboek met Italiaanse tekst

De Nederlandse tekst:

De timmerman Geppetto wilde zo graag een zoon dat hij een houten pop maakte die hij Pinokkio noemde. Toen een blauwe fee Pinokkio tot leven wekte was Geppetto zielsgelukkig. Maar de goedgelovige houten pop moest nog veel leren voordat hij een echte jongen kon worden. Daarom stuurde zijn vader hem naar school. Onderweg haalden de sluwe Vos en de domme Kat Pinokkio over om mee te gaan op allerlei avonturen. Telkens als hij hierover loog tegen Geppetto, groeide zijn neus een paar centimeter. Op een kwade dag kwam Pinokkio niet thuis uit school en begon Geppetto wanhopig een zoektocht over land en zee... Waar is toch Pinokkio?

In boeken

Theater

Geppetto en Pinokkio in de musical
  • Van september 2015 tot maart 2016 speelde in het Efteling Theater de musical Pinokkio. Het plan voor uitbeelding in het Sprookjesbos zou eerder gemaakt zijn, waarna voor de musical ook voor hetzelfde verhaal van Pinokkio gekozen is. De musical werd echter eerder aangekondigd.

Live-entertainment

De fee uit het sprookje, met haar kenmerkende blauwe jurk en toverstaf, kun je tegen het lijf lopen als levend Sprookjesfiguur in het park.

Souvenirs en drukwerk

Vanaf de première van de musical kwamen een aantal artikelen verkrijgbaar, waaronder een trekpop, drinkglazen en een pin.

Wetenswaardigheden

Mijnheer Prikkebeen in de werkplaats
  • Het gegrom van de monstervis is het geluid dat de cocker spaniel van ontwerper Robert-Jaap Jansen maakte. Hij nam het geluid al jaren voor de opening van het sprookje op.
  • Het ontwerp voor Geppetto in de monstervis is gebaseerd op de opa van ontwerper Alessio Castellani. Hij gebruikte ook zijn eigen kat als model voor de kater in de ton.
  • Veel van de kleine figuurtjes en poppen die voor de werkplaats van Geppetto bedacht werden hebben hun oorsprong in de beroemde Italiaanse Commedia dell'arte.
  • Eén van de dansende muisjes op de voorgrond in de werkplaats van Geppetto draagt de kop van de marionet Colombina, die hoort bij de plaats waar Castellani opgroeide: het muisje met rozen op haar witte hoed.
  • Aan de muur van de werkplaats hangt een portretje van Carlo Collodi, schrijver van het verhaal.
  • In de werkplaats is een kleine krekelachtige Mijnheer Prikkebeen te ontdekken, die sterk lijkt op de Prikkebeen in de Vlindermolen op het Anton Pieckplein.
  • Het affiche aan de buitenwand van de werkplaats verwijst naar nog een avontuur van Pinokkio. "L'unica marionetta che dalla senza fili!" is erop te lezen: de enige marionet zonder touwtjes!, een verwijzing naar het hoofdstuk in het boek waar Pinokkio zich aansluit bij een marionettentheater en daar zijn vijf goudstukken verdient.
  • Bij Kapitein Gijs in Ruigrijk vinden we precies een zelfde meeuw terug als rond de nis van de Vos en de Kat, waar de Boekanier voorheen te vinden was.
  • Het Sprookjesboek bij Pinokkio is het enige in de Efteling met de tekst ook in het Italiaans; een speciaal verzoek van Alessio Castellani. De Italiaanse tekst verwijst als enige taal naar de samenwerking met de Fondazione Collodi.
  • Vlak voor de Blauwe Fee op de trap verschijnt is in het raampje op het dak van de werkplaats een blauw licht te zien, waardoor het lijkt alsof de fee via die weg het huisje binnen komt.
  • De stenen rond de vijver met de Monstervis komen van de Levensbron op de Brink.
  • Het ontwerp van de pilaren met muzikale uiltjes werd hergebruikt op een 'Sprookjesboekenkast' die in februari 2016 werd aangeboden aan Villa Pardoes door Paul van Loon en Olaf Vugts.