Het Sprookjesmuseum, tegenwoordig het huisje van Vrouw Holle

In het huisje met het strodak waar tegenwoordig Vrouw Holle 'woont', kon men van 1962 tot en met 2000 het Sprookjesmuseum vinden. Het gebouw bestond destijds uit twee ruimtes en was via een dubbele deur aan de zijde van het Herautenplein te betreden.

Omschrijving

Het Sprookjesmuseum in 1999

De kleine ruimte had een schriele, maar unieke verzameling van bekende sprookjesvoorwerpen. Voor een grote schouw met drie tinnen borden erop en een pot boven het vuur stond een kabinetje in het midden van de ruimte met zes voorwerpen. Aan de muur hingen een tulp van de Fakir en de Knuppel uit de Zak, in de hoek stond een vitrine met de onzichtbare kleren van de keizer, en in een aparte ruimte achterin bevond zich de toverspiegel van Sneeuwwitje.

Sprookjeskabinet

Sprookjeskabinet, 1999

In het fraaie sprookjeskabinet, dat in het midden van de ruimte van het museum stond, waren zes voorwerpen uit sprookjes te vinden, elk op een paars fluwelen kussentje:

Ter informatie was er bij ieder object een bordje geplaatst met een kort fragment uit het sprookje waar het object een rol in speelde in zowel tekst als met illustratie van Anton Pieck. Bovenop het kabinet brandden vier kaarsenlampen.

Knuppel uit de Zak

De knuppel in 1965
Knuppel met de twee rijmpjes

Aan de muur hangt de knuppel uit het bekende sprookje Tafeltje dek je, ezeltje strek je, knuppel uit de zak. Dit sprookje was al sinds 1956 uitgebeeld in de Speeltuin door middel van de goudstukken poepende ezel. In 1963 kwam de knuppel in het museum daarbij. De houten knuppel heeft een uitgesneden gezicht en stekels op de bovenzijde. Om de knuppel in toom te houden is deze op een houten plank bevestigd met twee metalen beugels, en nog een ijzeren kooi er omheen die met vier hangsloten is afgesloten. Voor extra zekerheid is een kogel aan de knuppel bevestigd.

Alsof het geheel er al niet vervaarlijk genoeg uitzag, hing ernaast een instructie voor de meest argeloze bezoeker:

Voorzichtig
knuppel uit de zak
niet tergen

Bij het aanraken van de tralies bewoog de knuppel woest van voor naar achter, hetgeen uitgelegd werd door een ander rijmpje:

Houdt de tralies stevig vast
Dan komt er iets dat U verrast:
Is met 't geweten soms iets loos
Dan wordt deze knuppel boos!

Later werd de trigger van dit effect aangepast waardoor het al voldoende was om de knuppel dicht te benaderen.

Toverspiegel

Ontwerp voor de spiegel in het achterste gedeelte
De Toverspiegel in 1997

Spiegeltje aan de Wand


Helemaal achterin het huisje vond men al vanaf 1962 de toverspiegel van de stiefmoeder van Sneeuwwitje, een sprookje dat al sinds 1952 uitgebeeld was via de grot vlakbij aan het Herautenplein. In een aparte ruimte met een aparte toegang en uitgang, konden bezoekers voor de spiegel plaatsnemen en hoorden vervolgens de stem van Irene Poorter vragen:

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste in het land?

Hierop lichtten de robijnen in de lijst van de spiegel op, het spiegelglas werd gebogen en de stem van Corry van der Linden met heel veel echo weerklonk:

Zo mooi als u bent is er geen. U bent het mooist van iedereen.

Het geheel was dus eigenlijk een veredelde lachspiegel, waarbij de spiegel juist claimde dat je mooi was terwijl je zelf je vervormde evenbeeld aanschouwde.

Geschiedenis

Anton Piecks eerste ideeën voor voorwerpen om in het Sprookjesmuseum tentoon te stellen.

Zie voor een uitgebreide geschiedenis van het huisje zelf Vrouw Holle: het huisje

Het huisje werd al in 1945 gebouwd als blokhut voor de verkenners, en begin 1952 ontwierp Anton Pieck een nieuw uiterlijk voor het gebouw om het te laten passen in het Sprookjesbos. Het gebouwtje zou bekend gaan staan als het huisje van Vrouw Holle, vlak naast de put uit het gelijknamige sprookje, maar werd sinds het openingsjaar van het Sprookjesbos gebruikt als souvenirwinkeltje.

Tien jaar later, in 1962, krijgt de toverspiegel van de stiefmoeder van Sneeuwwitje een plaatsje in het gebouwtje. Het daarop volgende seizoen volgen ook de onzichtbare kleren van de keizer, het kabinet met sprookjesvoorwerpen en de knuppel uit het sprookje van Tafeltje-dek-je in wat vanaf dan het Sprookjesmuseum wordt genoemd. Volgens een ontwerpschets van Anton Pieck waren er meer ideeën voor voorwerpen om in het Sprookjesmuseum ten toon te stellen, waaronder de zevenmijlslaarzen van de reus van Klein Duimpje, Aladdins wonderlamp, het tovertafeltje uit Tafeltje-dek-je en de kop van de reus (deze laatste werd waarschijnlijk te luguber gevonden). Opmerkelijk is te zien dat het gouden muiltje op deze tekening nog van glas is (zoals ook bij de huidige versie van Assepoester in het Sprookjesbos) en dat Pieck de giftige appel van Sneeuwwitje per ongeluk eerst aan Doornroosje had gekoppeld.

Naar idee van Dré Broeders werd in 1965 een triggermechanisme bedacht om de knuppel ook te laten bewegen wanneer iemand te dichtbij zou komen. In 1994 werd na meer dan dertig jaar een nieuw voorwerp aan het Sprookjesmuseum toegevoegd. Ter ere van het jaar van de tulp werd een tulp van de Fakir in een kastje aan de muur geplaatst. De tulp is vandaag de dag niet langer meer ergens te zien (behalve natuurlijk de tientallen tulpen bij de Vliegende Fakir zelf).

Sluiting

De toverspiegel in 2002 in de Marskramer.

De toverspiegel werd in 1999 vervangen door de nieuwe toverspiegel die te zien is in het kasteel van de stiefmoeder van Sneeuwwitje op het Herautenplein. De originele oude toverspiegel werd verplaatst naar de Sneeuwwitje-hotelkamer in het Efteling Hotel, nadat deze een korte tijd onderdeel was van het decor van de souvenirwinkel de Marskramer. De knuppel werd verplaatst en slijt zijn dagen tegenwoordig in de voorkamer van Herberg de Ersteling, eveneens te vinden aan het Herautenplein. Daarbij is nu ook de zak te bewonderen. De nachtegaal uit het sprookje van De Chinese Nachtegaal werd na de opening van het sprookje in 1999 verwijderd uit zijn kabinetje, aangezien er anders twee mechanische vogels in het Sprookjesbos te vinden zouden zijn.

Jarenlang was een bezoek aan het Sprookjesmuseum een geliefde gebeurtenis voor menig wandelaar in het Sprookjesbos, maar nadat drie voorwerpen het veld moesten ruimen uit de attractie (waaronder de populairste onderdelen de knuppel en de toverspiegel) was de collectie vrij karrig geworden. Het park wist zich geen raad met het Sprookjesmuseum en zag de ruimte eigenlijk liever in gebruik voor iets winstgevends. In de zomer van 2000 werd het lege kabinetje van de gouden nachtegaal nog vervangen door de fluit van de rattenvanger van Hamelen, maar een paar maanden later werden de deuren van de kleinbehuisde expositie toch gesloten.

Efteling Museum

Het heeft gelukkig niet lang hoeven duren voordat we een groter en interessanter museum in de vorm van het Efteling Museum er voor terug kregen, al had het Sprookjesmuseum wel een zeer eigen knusse sfeer. Niet voor niets werd het interieur van het huisje te pas en te onpas gebruikt in de tv-serie Sprookjes, die op dvd verkrijgbaar is in het park.

Twee objecten in het sprookjeskabinet

Na de sluiting van het Sprookjesmuseum werd het Sprookjeskabinet voor korte tijd gebruikt om felgekleurde kabouterknuffels en babypantoffels in op te bergen in de souvenirwinkel de Marskramer aan de uitgang van het Sprookjesbos. Bij de vroege opening van het Efteling Museum in december 2003 werden de voorwerpen uit het kabinet in één van de glazen kasten geshowd. Het duurde niet lang voordat de Efteling tot bezinning kwam. De hele opstelling verscheen na een jarenlange afwezigheid weer zoals Pieck het ooit bedoeld heeft, nu in het Efteling Museum met de oorspronkelijke zes voorwerpen. Tevens werden in 2005 de onzichtbare kleren van de keizer, een glazen kast met een kledinghanger en een klein fel spotje, die in het Sprookjesmuseum in een hoek van de kamer stond opgesteld, terug in het Efteling Museum geplaatst, vlakbij het kabinet. Een leuke bijkomstigheid is dat we niet ver van het kabinet de oorspronkelijke ideeën voor sprookjesvoorwerpen van Pieck konden vinden in een lijst aan de wand.

Helaas moesten al deze zaken in mei 2017 weer plaats maken voor een nieuwe inrichting ter gelegenheid van de -overigens puike- tentoonstelling 65 jaar Efteling. Sindsdien zijn ze niet meer in de Efteling te zien.

Vrouw Holle

Het gebouw van het Sprookjesmuseum zelf werd in 2006 omgebouwd, voornamelijk aan de achterzijde. Er werd een tuintje gecreëerd, de ramen en deuren werden vervangen inclusief nieuwe deurposten met stenen met gezichten. Op het dak kwam een animatronic-haan en het bovenste raam werd compleet vervangen. Op de zolder van het gebouw kwam de animatronic van Vrouw Holle. Sinds december 2006 is het sprookje hier te bewonderen. De wezenlijke ruimte van het Sprookjesmuseum waar het kabinetje stond wordt heden gebruikt als opslag.