Boodschap 73x73.png

Dit artikel gaat over de uitbeelding van het sprookje in het Sprookjesbos. Zie Kleine Zeemeermin (doorverwijspagina) voor andere uitingen.

De Kleine Zeemeermin
Intro zeemeermin.jpg
Geopend 1970
Gebaseerd op De Kleine Zeemeermin
Opgetekend door Hans Christian Andersen
Ontwerp Anton Pieck, Ton van de Ven
Muziek Allegro Brillante
Figuren meermin en vis
Opvolger van Dansende Dolfijn
Vorige Raponsje
Volgende Draak Lichtgeraakt
Sprookjesbos, overzicht

De Kleine Zeemeermin is een sprookje over een zeemeermin die verliefd wordt op een knappe mensenprins en zo naar hem verlangt, dat ze een deal sluit met een kwade zeeheks. Het sprookje is een beroemd cultuursprookje van de hand van Hans Christian Andersen die het schreef onder de titel "Den lille Havfrue". Het werd voor het eerst uitgegeven in 1836.

In de Efteling is het de tiende uitbeelding op de route in het Sprookjesbos, tussen Raponsje en Draak Lichtgeraakt. Eigenlijk betreft het hier geen uitbeelding van het sprookje van Andersen, maar stelt het de Zeemeermin als mythische figuur in het algemeen voor. De zeemeermin is uitgebeeld als beeld in een fontein, gezeten op een rots, met in haar linkerarm een grote vis die water in de vijver laat stromen. De achtergrond van het tafereel wordt gevormd door een barok muurtje met Cupido-beeldje, een overblijfsel van een vroegere attracties op een andere plek: De Magische Liefdesbron. De ornamenten werden gebruikt voor De Dansende Dolfijn, wel al op deze plek in het bos gelegen. Het beeld is sinds 1970 in het Sprookjesbos te vinden, oorspronkelijk ontworpen door Anton Pieck en gemodelleerd door Ton van de Ven.

Uitbeelding

De Zeemeermin is in het Sprookjesbos te vinden op een driesprong, tussen Raponsje en de Draak. Vanaf de toegangsweg naar Roodkapje is echter een breed sluippad dat recht op de Zeemeermin afloopt. De uitbeelding bestaat uit een statisch beeld van een zeemeermin peinzend op een stapel rotsen. De meermin heeft lang blond haar, volledig ontbloot bovenlijf en vanaf haar middel een groen geschubde staartvin. Onder haar linkerarm houdt ze een grote vis die water spuugt. Het beeld staat voor een achtergrond van een witgepleisterd barok decortje met engeltjes en een Cupido-figuur bovenop.

Als uitvoering is het één van de meest eenvoudige in het Sprookjesbos. Het tafereel is klein en behalve het water is er geen beweging en geen interactie met de bezoeker. Het principe van een zeemeermin op een rots die in de verte staart doet enigszins denken aan het beeldje van de Kleine Zeemeermin in Kopenhagen, al lijken ze in uitvoering totaal niet op elkaar.

Op de achtergrond klinkt het harpconcert Allegro Brillante van François-Adrien Boieldieu, dat ook in de Gondoletta te horen is.

Winter Efteling

Omdat het ontblote bovenlijf in de winter wat koud kan zijn, krijgt ze dan een doorschijnend pakje aan.

Geschiedenis

Ontwerp van Anton Pieck voor de Zeemeermin

Het tafereel is sinds 1970 in de Efteling te vinden, maar op deze plek staat al sinds 1964 een attractie. Dat was de door Peter Reijnders bedachte De Dansende Dolfijn. Die attractie bestond uit de muur van de oude Liefdesbron (die buiten het Sprookjesbos stond), inclusief Cupido-beeldje en waterbak. Deze was bij een klein vijvertje geplaatst omgeven door lage hekjes. In het midden stond een ronde bloembak waar een vis omheen zwom. Ongeveer hetzelfde principe als de tegenwoordige Wensbron. Het tafereel werd begeleid met de muziek "Moon River", een compositie van Henry Mancini. Het geheel was echter een beetje out-of-place in het Sprookjesbos, en werd zes jaar na ingebruikname weer vervangen.

Anton Pieck deed ter vervanging van de Dolfijn een suggestie voor een uitbeelding van het sprookje De Zes Zwanen dat niet uitgevoerd is. Hij maakte ook een ontwerp voor een zeemeermin, met daaromheen rondzwemmende vissen die wellicht bedoeld waren om het vis-effect van de Dansende Dolfijn te kunnen behouden. Er werd gekozen voor de zeemeermin. Ton van de Ven modelleerde het beeld van de meermin dat in 1970 geplaatst werd in het aloude decortje, zij het zonder de rondzwemmende vissen.

Latere aanpassingen

Ton van de Ven bij de restauratie van het beeld in 2001

In 2001 werd het beeld in zijn geheel gerestaureerd, in de Eftelingse traditie dat bij het toevoegen van een nieuw sprookje (in dit geval Raponsje) ook omliggende sprookjes opgeknapt worden. Ton van de Ven coördineerde het project persoonlijk.

Bij de restauratie ontstond er een probleem met de rotspartij. Er blijkt dat door de constructie van de staart het heel lastig is om een rotsblok zo te positioneren dat haar hand er op rust; voorheen was de rotspartij uit kunststof gemaakt en toen was dit geen probleem. Een voorstel om een stuk staart weg te halen, werd door Ton van de Ven geblokkeerd. Er werd een wat gekunstelde oplossing gevonden, maar die bleek ook niet zo duurzaam. Tegenwoordig zweeft de hand van de hybride daarom helaas in het luchtledige.

In 2006 kreeg de meermin een nieuwe, glanzende laklaag die haar huid eruit doet zien alsof ze nét uit het water is komen zetten. Net als bij veel andere sprookjes werd er ook een laag hekje voor het water aan de voorzijde geplaatst.

Muziek

Heel zachtjes zijn de harpklanken te horen van het Allegro Brillante van François-Adrien Boieldieu, in de uitvoering van Lily Laskine op harp en Orchestre National de l'ORTF o.l.v. Jean Martinon. Het is slechts een fragment uit het complete harpconcert. Aangezien dezelfde muziek ook afgespeeld wordt op het Gondoletta-eiland, is de track te vinden op de Efteling-cd's onder de naam "Gondoletta". Het complete muziekstuk staat op De Mooiste Efteling Melodieën (1994), een fragment is te vinden op Muziek van de Efteling (1987-1992) en Betoverende Efteling Melodieën (2012-2015).

Het sprookje

Oorsprong

Beeldje in Kopenhagen

De Kleine Zeemeermin is misschien wel het beroemdste sprookje van de Deense sprookjesschrijver Hans Christian Andersen. Deze bekendheid is niet in het minst te danken aan het feit dat de zeemeermin hét symbool van Kopenhagen is geworden. Een fraai bronzen beeldje van de meermin, met een verlangende blik, siert daar de haven. Ook de animatiefilm van Disney, uitgebracht in 1989, droeg uiteraard spectaculair bij aan de bekendheid van het sprookje. Trouw aan Andersens tekst is Disney is echter beslist niet. Niet alleen veranderde Disney de rol van de zeeheks tot rivaal van de kleine zeemeermin om de liefde van de prins, maar ook het einde werd compleet herschreven. In de tekenfilm wint de zeemeermin uiteindelijk de hand van de prins, en leeft nog lang en gelukkig.

Meerminnen komen al vanaf de klassieke tijd in vertellingen voor. Deze mythische wezens, half mens, half vis (en dus te classificeren als chimaera’s), zien we voor het eerst voor in teksten uit Babylonië, zo rond duizend jaar voor Christus. De betoverende Sirenen uit de Odyssee kunnen gezien worden als zeemeerminnen. middeleeuwse teksten staan vaak vol sterke verhalen over hele meerminsteden, niet in het minst gevoed door het bijgeloof van zeelui. In allerlei moderne fantasieliteratuur, van Peter Pan tot Harry Potter, spelen ze nog steeds een rol.

Andersen baseerde zijn in 1837 gepubliceerde sprookje (dat overigens tot de langere sprookjes in zijn bundels behoort), op het christelijke volksgeloof rond mythische wezens. Deze zouden in tegenstelling tot mensen geen “ziel” hebben, en dus bij hun dood in het niets verdwijnen. Hoewel zeewezens in de folklore vrijwel altijd weergegeven worden als verleidelijk en demonisch, geldt dit niet voor de kleine zeemeermin. Haar romantische verlangen naar transcendentie, en de continue opofferingen die ze maakt, duiden juist op een goede geest waarvoor redding nabij is.

Samenvatting

Op de bodem van de zee woont een zeemeermin met haar vier oudere zussen en haar vader, de koning. Op haar vijftiende mag ze eindelijk naar de oppervlakte zwemmen en ziet daar op een schip een prins, op wie ze op slag verliefd wordt. Een storm steekt op, waarbij de prins bijna verdrinkt, maar de kleine zeemeermin redt hem en laat hem bewusteloos achter op het strand, waar een meisje hem vindt. De meermin blijft geobsedeerd door de prins, en wil ook graag een eeuwig levende ziel hebben zoals mensen. Ze gaat naar een zeeheks, die haar benen kan geven in ruil voor haar prachtige stem. Een aanvullende voorwaarde is dat ze met de prins moet trouwen om haar benen te behouden, anders zal ze eindigen als het schuim der zee.

Ze ontmoet de prins en ze kunnen het goed vinden, maar helaas kan de zeemeermin niet met hem praten. De prins houdt van haar zoals iemand van een klein kind houdt. Hij gaat op zoek naar een levenspartner, vindt het meisje dat hem op het strand vond en bereidt zijn huwelijk met haar, toevallig een prinses uit een naburig land, voor.

De zussen van de kleine zeemeermin hebben een oplossing: ze hebben hun mooie haar geruild bij de zeeheks voor een mes waarmee ze de prins om kan brengen. Doet ze dat, dan verandert ze niet in schuim en kan ze terugkeren naar de zeebodem. De kleine zeemeermin kan dit niet over haar hart verkrijgen, dus ze kiest voor de schuimoptie.

Door haar opoffering heeft ze een plekje verdiend tussen de kinderen van de lucht. Als ze driehonderd jaar lang goedheid en koelte naar de mensen zal brengen, krijgt ze toch nog de door haar zo zeer gewenste, onsterfelijke ziel.

In de Efteling

Zicht op de Zeemeermin in 2003

De uitbeelding in de Efteling is van oorsprong geen uitbeelding van het verhaal, hoewel het niet ondenkbaar is dat ontwerper Anton Pieck dit verhaal wel in gedachte had toen besloten werd de Zeemeermin toe te voegen aan het Sprookjesbos, ter vervanging van de Dansende Dolfijn. Er valt echter uit geen enkele publicatie te halen dat het hier gaat om een uitbeelding van het bekende sprookje. Het is pas in 1998 dat de Efteling de link graag legt, wellicht door de populariteit van het sprookje na de Disney-film. In dat jaar vormt het sprookje onderdeel van de Nieuwe Sprookjesshow, en de Efteling Club geeft een boekje uit waarin naar het tafereel wordt verwezen als dat van De Kleine Zeemeermin.

Vanaf het Andersen-jaar 2005 lijkt het park echt te hechten aan de gedachte dat het hier daadwerkelijk om het cultuursprookje van Andersen gaat. De uitgave van het sprookje in het boek Sprookjesboek van de Efteling in 2009 en de plaatsing van een kunststof sprookjesboek met een samenvatting van het verhaal in 2016 bevestigen dat de Efteling de Zeemeermin tegenwoordig beschouwt als een uitbeelding van het verhaal.

In de Eftelingse media

In het park

Locatie van het Sprookjesboek

Bij de uitbeelding in het Sprookjesbos staat een kunststof sprookjesboek opgesteld waarin een korte samenvatting van het sprookje staat in vier talen: Nederlands, Frans, Duits en Engels. De titel van het sprookje in deze talen luidt:

  • 20px-NLvlag.png De kleine Zeemeermin
  • 20px-VKvlag.png The little Mermaid
  • 20px-Dvlag.png Die kleine Meerjungfrau
  • 20px-Fvlag.png La petite Sirène

Het boek werd geplaatst in 2016.

Sprookjesboek bij de Zeemeermin

De Nederlandse tekst:

Toen haar knappe droomprins schipbreuk leed, bracht de kleine zeemeermin hem op het droge. Om hem te laten ontwaken zong ze met haar betoverende stem een prachtig lied. Ze bedacht echter verdrietig dat hij nooit verliefd op haar zou kunnen worden vanwege haar vissenstaart. Van een oude zeeheks kreeg ze benen, maar dan moest ze haar meest waardevolle bezit afgeven: haar betoverende stem. Eenmaal aan land kon ze haar prins dus niet vertellen dat zij zoveel van hem hield...

In boeken

In hoorspelen en luisterboeken

  • Op CD 6 van De mooiste sprookjes uit de Efteling (2006) is het sprookje te beluisteren, gevolgd door het liedje "Beroemd".
  • Op 'Sprookjesboek van de Efteling-luisterboek (2010) CD 4.

Theater

Op televisie

  • Het derde seizoen van de tv-serie Sprookjes (2008) heeft een aflevering over de Kleine Zeemeermin.
  • In de tv-serie Flappie de Clown in Sprookjesland (1984), opgenomen in de Efteling, komt een bellenblazende zeemeermin voor.

Elders

Een zeemeermin op het bord boven De Verleiding

Er zijn meer zeemeerminnen in de Efteling:

Wetenswaardigheden

  • Naar verluidt werd het beeld gemodelleerd naar de vrouw van Ton van de Ven, Riet. Van de Ven benoemde De Kleine Zeemeermin als zijn favoriete sprookje.
  • Vroeger liep er een sluiproute achter de Zeemeermin, om sneller van de Papegaai naar Draak Lichtgeraakt te komen. Dit was de eerste sluiproute die bij het Oppoetsen van de parel in 1999 verdween aangezien het pad eigenlijk voor meer verwarring zorgde dan dat het enig nut had. Nu staan er rookmachines die voor een mysterieuze nevel in het bos zorgen.