Kapitein Gijs

Kapitein Gijs, ook vaak Boekanier Gijs genoemd, is een wat apart lid van de Holle Bolle Gijzen-familie. Hij was sinds 1973 te vinden in het Sprookjesbos tussen Roodkapje en De Rode Schoentjes, maar werd in 2016 geplaatst in Ruigrijk tegenover De Kombuys.

In het Sprookjesbos

De vroegere situatie in het Sprookjesbos (1973-2015)

Hij werd in 1973 toegevoegd ter ondersteuning van het horecapuntje In de Noordpool. Het is een echte, stramme kapitein met een sierlijke hoed, een lange witte baard, een rood gala-uniform met prachtige gouden epauletten op de schouders, een sabel en een houten poot. De kapitein wijst vastberaden naar de loop van zijn kanon onder het roepen van "Papier daar!" Als bezoekers hun afval in de loop stoppen klinkt er een luide knal. Via een pijp komt de rommel in een opvang onder de affuit van het kanon terecht.

Sinds de sluiting van In de Noordpool in 1978 heeft deze Gijs het al aanzienlijk minder druk gekregen. Bij de bekendmaking van het nieuwe sprookje voor seizoen 2016, Pinokkio, werd Kapitein Gijs verwijderd. Zijn gemetselde nis werd hergebruikt als achtergrond voor het nieuwe sprookje en is daar nog altijd te zien.

In Ruigrijk

De huidige situatie in Ruigrijk (sinds 2016)

Sinds april 2016 heeft hij een nieuw thuis gevonden in Ruigrijk, waar tot dan toe nog geen lid van de Gijzenfamilie te vinden was. Zijn nautische achtergrond past hier goed. Hij staat nabij horecapunt De Kombuys, in een door Jeroen Verheij nieuw ontworpen houten wachtershuisje tegen een drukke achtergrond van planken, touwen en vaten met rum en 'buskruyt'. Boven het schildershuisje is een klassieke Efteling-E op een schildje te vinden. Tegen het huisje staat een pompstok voor het afschieten van het kanon.

Ontwerp


Papier daarrrr!

Deze Gijs is ontworpen door Anton Pieck, het kanon als papierinworp (een alternatief voor een door Pieck voorgesteld barok inworpornament voor een kleine vijver) werd bedacht en uitgewerkt door Ton van de Ven. Op de oorspronkelijke ontwerptekening van Pieck was aangetekend dat de ogen moesten bewegen. Dit is echter nooit uitgevoerd. Het beeld is -net als de andere Gijzen- volledig statisch. Ook het door Van de Ven ontworpen ornament ter camouflage van de luidsprekeropening bovenin de nis werd niet gerealiseerd.

Het is de laatste Holle Bolle Gijs die geplaatst werd naar een origineel ontwerp van Anton Pieck. Tussen 1967 en 1973 had het park er zeven Holle Bolle Gijzen bij gekregen; de familie Gijs was op sterkte om de Efteling van toen keurig netjes te houden. Kapitein Gijs staat achter een hekje, maar vandalisme komt bij deze Gijs het vaakst voor bij voornamelijk zijn uitgestrekte vinger. De tekening van Pieck toont de zeeman echter in een wat andere houding dan uiteindelijk uitgevoerd is; op de schets staat hij met zijn rechterarm saluerend aan zijn steek, en zijn linkerhand op het gevest van zijn sabel. Ton maakte er in zijn ontwerp de huidige pose van.

Kapitein Gijs vervult een afwijkende rol in de Gijzenfamilie. Hij is de enige mensfiguur die zelf geen papier eet, maar het nodig heeft om zijn kanon te vullen. Echter, zijn functie ('papier daar!') kan een op een gematcht worden met de functie van de aangevers die bij andere Gijzen te zien zijn: de verschillende kabouters, kraaien en eendjes die oproepen om afval in Gijs' mond te steken. Zo bekeken zou het kanon de 'gijs' kunnen zijn, en de kapitein dus slechts een hulpje. Dit maakt de Gijs echter nog een veel afwijkender lid van de familie.

Kapitein, Boekanier?

De spiedende blik van de Kapitein

Aangezien deze Gijs zo verschilt van zijn familieleden, en hij net als veel sprookjes zijn eigen pleintje heeft, is het voor sommige bezoekers en zelfs de Efteling niet altijd duidelijk met wie of wat ze hier te maken hebben. Sommige Efteling-publicaties noemen hem “Piraat Gijs” of “De Zeeroverskapitein”. Vaak lezen we de naam Kapitein Gijs, zoals de Efteling de figuur tegenwoordig ook in publicaties noemt.

Tegenwoordig wordt hij met name in het officieuze circuit ook vaak aangeduid als 'de boekanier', of zelfs 'Boekanier Gijs'. Dit gebruik lijkt terug te leiden naar de fotoboekjes van 1975, 1976 en 1977. In het 'voorwoord van de Wolf' spreekt deze: 'op de Boekanier of Hollebollegijs hoef je geen beroep te doen. Een zeeroverskapitein doet geen boodschappen en wat wil hij met die houten poot' (in dit stukje wordt met Hollebollegijs gedoeld op Wagen Gijs en niet op de kapitein).

De kapitein wordt dus geframed als een piraat: een boekanier is een ouderwets woord voor piraat, maar om het nog wat duidelijker te maken noemt de wolf hem een zeeroverskapitein. De uitbeelding zelf, en de ontwerpen daarvan, geven geen concrete aanwijzingen. Alhoewel de zeeman een houten been heeft, heeft hij niet de typische morsige kenmerken die je verwacht bij een piraat. Buiten het voorwoord van de Wolf komen we de specifieke piraterijassociatie niet meer tegen in officiële uitingen. Dat hij een kapitein is, zoveel is zeker.

Regelmatig wordt er door bezoekers gedacht dat hier het verhaal van de Baron van Münchhausen (die volgens het boek van Rudolf Erich Raspe op een kanonskogel vloog) wordt uitgebeeld. Alhoewel Kapitein Gijs enige gelijkenis vertoont met de fantastische baron (vooral door de kleding en associatie met het kanon), is het vrijwel zeker dat Pieck niet de beroemde Duitser voor ogen had. Baron van Münchhausen heeft echter wel afgebeeld gestaan in de Efteling: van 1981 tot 2015 was de Baron vliegend op een kanonskogel te zien op het bord boven de speelkraam van Boem Bal in de Game Gallery. Wie van kanonnen houdt kan op de locatie nu terecht voor Zwaar Geschut.

Wetenswaardigheden

In Suske en Wiske: De Efteling-elfjes
  • Kapitein Gijs speelt een bijrol in het Suske en Wiske-album De Efteling-elfjes.
  • Een blik achter de schermen zien we in de fotoboekjes van de jaren 70. Helemaal achterin zien we hoe Gerrit Smits Kapitein Gijs schildert, en iets daaronder zijn kanon en een ontwerptekening.
  • In 2006 speelde tijdens onderhoud aan de Kapitein enkele dagen het Allegro Brillante van de Kleine Zeemeermin en de stem van de wachters van de Indische Waterlelies bij deze gijs. Het oorspronkelijke geluid was uitgezet - wat je hoorde was overspraak in de kabelbundel die vanaf de centrale aansturingsruimte naar de verschillende sprookjes in het bos leidt.
  • Op zijn nieuwe locatie heeft de kapitein gezelschap gekregen van een meeuw van hetzelfde soort als die ook bij het sprookje Pinokkio, de oude stek van de kapitein, te vinden zijn.