Halve Maen
Halve Maen 1982.jpg
De Halve Maen
Locatie Ruigrijk
Type Schipschommel
Bouwer Intamin
Ontwerp Ton van de Ven
Geopend april 1982
Thema Zeevaart / V.O.C.
Kosten ƒ 3 miljoen
Hoogste snelheid 54 km/u
Hoogste punt 20 m
Baanlengte 27 m
Ritduur 2 à 3 minuten
G-krachten G-kracht 1
Capaciteit 1200 per uur
Attracties
De Halve Maen op de parkeersticker van 1982.

De Halve Maen is een schipschommel in Ruigrijk en de grootste in zijn soort in Europa. De attractie werd een jaar na de Python, in 1982, geopend als één van de wildere attracties die in die tijd werden gebouwd om de oudere jeugd naar de Efteling te trekken en werd als eerste thrill-ride thematisch aangekleed.

De Halve Maen is vernoemd naar een VOC-schip dat echt heeft bestaan: het was kapitein Henry Hudson die, vanaf Texel vertrokken op zoek naar een westelijke route naar Indië, in september 1609 hiermee de rivier binnenvoer die nu de haven van New York is.

Omschrijving

De Halve Maen

De ingang van de schipschommel is te bereiken via een houten meandering die zich naast de Game Gallery bevindt. Via een hal onder de gevelrij kan er op drukke dagen uit twee rijen gekozen worden, één om in het midden te zitten en één voor de bovenste zitbanken voor- en achterin het schip. In totaal kunnen op de veertien banken gemiddeld zo'n 85 mensen plaatsnemen. Tijdens de rit heeft het schip, dat 20 meter hoog en 27 meter lang is, een uitzwaai van 25 meter en bereikt een snelheid van 54 kilometer per uur.

Over het algemeen wordt de attractie door één personeelslid bediend, maar op drukke dagen kunnen er twee medewerkers worden ingezet. De attractie heeft twee standen om het aantal slagen te bepalen van een rit. Bij nat weer kiest men voor een langer programma met meer slagen, omdat het dan langer duurt voor het schip op hoogte is door de verlaagde grip tussen aandrijving en schip. De rit duurt tussen de twee en drie minuten (ongeveer 38 slagen heen en weer in het korte programma). De attractie heeft bijna ƒ 3.000.000,- gekost en kent een capaciteit van 1200 personen per uur.

Bij de uitgang staan tourniquets om te voorkomen dat bezoekers via de uitgang naar binnen lopen.

Gevelrij

Het oud-Hollandse vissersdorpdecor in typische Anton Pieck-stijl achter de kademuur van de Halve Maen is van de hand van Ton van de Ven. Hoewel de Efteling bekend is om Pieckse gevelrijen, was dit de eerste en jarenlang ook de enige gevelrij in het park. Pas met de komst van het Efteling Theater in 2002 werd deze simpele maar doeltreffende manier van thematiseren vaker toegepast.

Het meest linker huisje achter de Halve Maen heet Taveerne d'Ouwe Liefde. Tijdens avondopenstellingen brandt er hier rood licht achter de raampjes. Door de dubieuze naam van het pandje en het feit dat er 's avonds een rood lichtje brandt achter het raam, kan worden aangenomen dat het hier om een verbeelding van een ouderwets bordeel gaat.

De Amsterdamse Huys Duynder Visser, ca. 1914

Hiernaast staan een smal naamloos pakhuisje met een takel en een breder betimmerd huis. Hier stond ooit het jaartal 1505 op de gevel, maar dit is later (per abuis?) overgeschilderd. Uit de grote ramen van dit huis klom entertainment tijdens de Zomer Efteling naar buiten bij aanvang van hun zeemansact. In dit huis staan de technische installaties van de schipschommel opgesteld.

Het volgende huisje met een klokgevel heet De Huys Duynder Visser, zoals te zien is op een kort uitstekende luifel. Die naam is niet uniek, maar vinden we terug op een gevelsteen van het pand Leidsestraat 24 in Amsterdam. Wellicht dat Ton van de Ven hier inspiratie heeft opgedaan. Op de luifel vindt men een ander bord dat scheepsverhuur adverteert: Kees Jolleman. Hier verhuurt men schuitjes. Een jol is een bootje, en een jolleman is een ouderwetse term voor een schipper die diensten verleent met een dergelijk scheepje.

De laatste gevel is een pakhuis met als opschrift het jaartal 1570.

Van de Ven ontwierp ook een klokkentoren als afwerking voor de top van de dragers. Dit voorstel is niet uitgewerkt.

Geschiedenis

Voorstel voor de afwerking van de top van de dragers (Uit: tentoonstelling '25 jaar Sensatie in de Efteling')

Na de komst van de Python in 1981 smaakte het bij de Efteling naar meer. Nog voor de opening van de achtbaan werd er een meerjarenplan opgesteld waar onder andere de Piraña en Fata Morgana onderdeel van uitmaakten. De plannen zijn dan ook aanvankelijk om de rapid-river als de volgende attractie te presenteren, maar er wordt al vroeg besloten om de primeur te geven aan Astroworld in Houston, Texas. Nadat een delegatie een bezoekje aan Astroworld maakt, wordt er besloten om de Efteling-variant verder te ontwikkelen en Ton van de Ven tevens meer tijd te geven voor de thematisering. De Piraña wordt daarom een jaartje uitgesteld. Om de ontwikkeling van het park niet te laten stranden in een attractieloos jaar (een snelle groei was essentieel voor het park op dat moment), werd besloten bij Intamin aan te kloppen voor de aanschaf van een van-de-plank-attractie.

Het oog van de Efteling valt op de schipschommel. Op dat moment staan in de Speeltuin de schommelschuitjes. Deze moderne variant zou perfect passen in het plaatje van de Efteling, een nostalgische beleving op groot formaat voor de nieuwe doelgroep die het park probeert te bereiken. Net als bij de Python en de Piraña wil het bestuur wel flink uitpakken, en daarom wordt er gekozen voor de grootste variant die ter wereld beschikbaar is, met 85 zitplaatsen.

De Twee Kwartieren

Het logo van de Halve Maen, achterop het schip.

Bij de bouw van de attractie tekent de milieuvereniging De Twee Kwartieren (toevallig een halve maan) protest aan tegen de Hinderwetvergunning. Het conflict wordt daarbij niet zo hevig als bij de bouw van de Python. Efteling-medewerkster Nel Adams zocht contact op met de voorzitster van de vereniging en legde de beweegredenen voor de Halve Maen uit. Er werd een 'herenakkoord' bereikt: De milieuvereniging zet de actie vervolgens niet door. In maart 1982 werd de afspraak gemaakt dat de Efteling de geluidsoverlast zoveel mogelijk zal beperken en toekomstige uitbreidingen op tijd worden gemeld. Het compromis is voor de Efteling nodig, omdat het park geen vertraging in de planning meer kan gebruiken.

De opening

Eftelingcommercial in het teken van de Halve Maen uit 1982

De Halve Maen werd opende voor publiek in het paasweekend van 1982. De officiële opening ging gepaard met een toneelstuk van Martin Brozius, op dat moment bekend van het kinderprogramma Ren je Rot en de tv-commercials voor het park. Hij speelt de rol van Kapitein Krakkepit, die samen met zijn mannen het schip verovert.

Na 1982

In 1988 is de Halve Maen opgenomen in het Guinness Book of Records als grootste schipschommel van Europa. Dat record is tot op de dag van vandaag nog niet verbroken. Rond diezelfde tijd werden de beige palen groen geschilderd.

Stoere Zeebonken, een act die aansluit bij de Halve Maen

In het midden van de jaren nul werd er een podium voor de attractie geplaatst voor twee verschillende acrobatische acts in het thema van de attractie: de Stoere Zeebonken tussen 2004 en 2006, opgevolgd door Matrozen in de mast in 2007. Het podium werd pas in 2011 (toen het al jaren niet meer in gebruik was) verwijderd.

De verdeling naar twee wachtrijen voor bezoekers die voorin of in het midden van het schip willen zitten is er sinds 2010. In juni 2015 onderging de attractie een flinke opknapbeurt. Daarbij werd het plein en de vijver voor de attractie anders ingedeeld en werd een klein strand ingericht met houten palen. De rij met bankjes voor de Halve Maen verdween.

Wetenswaardigheden