Kinderspoor
Kinderspoorpagode.jpg
Kinderspoor vanaf de Pagode
Locatie Ruigrijk
Type Treinparcours
Bouwer Efteling, J. Van Esch B.V., Kloos Oving
Ontwerp Anton Pieck, sinds 1999 ook Ton van de Ven en Chris van Grinsven.
Geopend 1954
Thema Holland
Figuren 1
Hoogste snelheid Afhankelijk van bestuurder
Baanlengte 450 meter
Ritduur Afhankelijk van bestuurder
Aantal treinen 14 (was 21)
Attracties

Het Kinderspoor, ook wel de Traptreintjes, is een attractie in Ruigrijk waarin kinderen tot 12 jaar, twee aan twee gezeten in een klein metalen voertuig in de vorm van een locomotief met twee paar pedalen, op eigen kracht moeten voortbewegen over een parcours door een landschap met boerderijen, akkers en een molen.

De attractie kent een lange geschiedenis, is verschillende keren aangepast en zelfs van locatie veranderd. De eerste versie, officieel daterend uit 1954, was een ontwerp van Anton Pieck. Tot in 1999 ratelden op een lommerrijke plek in een uithoek van Marerijk, achter de Speeltuin (later het Lavenlaar), de treinen over het spoor. De attractie, die vanaf de allereerste dag een enorm succes bleek, was de eerste van de Efteling waarbij een rit te maken was. Sinds 2000 rijden de Traptreintjes hun rondjes in een Zaanse Schans-landschap, naar ontwerp van Ton van de Ven, aan de oevers van de Siervijver.

Het oude Kinderspoor

Het Kinderspoor, dat in de loop der jaren ook benamingen als Kinderspooremplacement en het Spoorbaantje heeft gekend, werd in 1954 geopend. Het was gelegen vlakbij de Speeltuin. Een jaar eerder, in 1953, reden er de traptreintjes al, hoewel het landschap nog niet was opgebouwd en de tekeningen op het station nog ontbraken. De locomotiefjes waren wel anders dan de versies die een jaar later kwamen, waarschijnlijk waren de traptreintjes van 1953 dus een proef.

Treinen en traject

Uitgebreide opnames van het Kinderspoor in 1960

De locomotiefjes hebben een kenmerkende wit-blauwe kleur met een zwarte 'schoorsteenpijp'. Voorop staan de initialen ES en aan de zijkant valt op een lint de naam van de trein te lezen. Alle treintjes zijn vernoemd naar bekende vogelsoorten: Arend, Gans, Gier, Koekoek, Lijster, Mees, Meeuw, Mus, Pelikaan, Reiger, Uil, Valk, Zwaan en Zwaluw zijn de veertien treinen die nu in gebruik zijn. Daarnaast zijn of waren er ook nog Eend, Kip, Kraai, Merel, Pauw, Specht en Sperwer wat het totaal aan treinen op 21 brengt. De namen werden bedacht door Anton Pieck, die zich hierbij waarschijnlijk liet inspireren door de allereerste locomotief van Nederland, "De Arend".

Er zijn in de loop der jaren enkele subtiele aanpassingen gemaakt aan de locomotiefjes, waaronder een dikkere bumper, een verlaagde carrosserie en verschil in kleur, maar het wezenlijke ontwerp is nooit veranderd.

De grootste verrassing in het traject was de wissel in het station. Wie na een cirkel door het landschap terugkeerde naar het stationsgebouw, ontdekte dat de wissels waren verlegd. Via een ander traject kon men dan nogmaals door het landschap trappen. De baan maakte destijds namelijk twee cirkels, een grote en een kleine. De kruising veroorzaakte echter veel problemen, waaronder botsingen en vooral ontsporingen. In het midden van de jaren zeventig werd onder leiding van Lex Lemmens de kruising uit het parcours gehaald. De baan werd toen omgevormd naar twee lussen.[1]

Station en landschap

Anton Pieck ontwierp het eenvoudige stationsgebouw met borden met spreuken. In het gebouw werden met de stem van Theo Hochwald de regels van het spoor verteld: "Per coupé mogen slechts twee kinderen mee. Stoppen en botsen is verboden. Rijdt u de tweede keer, het station laaaang-zaam binnen." Pieck ontwierp ook de stationsrestauratie (de kraam De Soete Inval, die later zou vervangen worden door een heus Stationskoffyhuis) en diverse elementen voor het levendige landschap.

De treinbaan was ingebed in een landschappelijk decor met daarin een kasteelruïne, een tunnel, een brug, een put, een ooievaar op zijn nest, een windmolen en enkele boerderijen en akkers.

Windmolen

Beeldbepalend element in het landschap was een windmolen, een kleine blauwgeverfde standerdmolen met een rieten dakje en een ladder aan de achterkant. Het nabijgelegen molenaarshuisje was te herkennen aan de molenstenen die tegen de gevel stonden. Er was goed nagedacht over de logica van het landschap, zo groeide op de akkers het koren dat in de molen gemalen zou worden.

Bij het einde van het oude Kinderspoor werd de molen afgebroken en kon worden meegenomen door een Belg die duiven en eenden leverde aan de Efteling. Hij heeft een aantal jaar in het Belgische Weelde gestaan. Na de dood van deze man is de molen in 2011 bij een particulier in Kaatsheuvel beland, die hem aanbood aan de Efteling. Ze kwamen overeen om de molen van hem over te nemen voor € 5.000,-, maar later zag de Efteling toch van de aankoop af. Tegenwoordig staat de molen in volledig gerestaureerde staat bij Frank de Laat in Vlijmen.[2]

Overwegwachter, eind 19e eeuw

Overwegbediende

De spoorwegovergang

Ook bijzonder was een overweg waar een figuur met hoge hoed de spoorbomen automatisch sluit bij het naderen van treintjes door middel van het draaien aan een zwengel. Voor deze toevoeging in 1955[3] baseerde Pieck zich op de overwegwachters aan het eind van de negentiende eeuw, die een vergelijkbaar kostuum inclusief cape en hoge hoed droegen. Deze taak werd in die tijd vaak overdag uitgevoerd door vrouwen, terwijl mannen de nachtdienst voor hun rekening namen.

Volgens een urbane legende zou het hoofd gemodelleerd zijn naar dat van Peter Reijnders. Dat lijkt echter erg onwaarschijnlijk aangezien het lichaam duidelijk dat van een vrouw is.

Horeca

Soete Inval - Stationsrestauratie

Het Kinderspoor heeft een groot deel van zijn bestaan 'eigen' horeca gehad. In de beginjaren stond nabij het emplacement het tentje De Soete Inval, waarnaast op een paal een bordje "Stationsrestauratie" stond om wat duidelijker bij het spoor aan te haken.

In 1964 werd het Stationskoffyhuis geopend, een grootser opgezet baliehorecapunt met een grote overhangende luifel. Dit heeft tot in de jaren negentig gefunctioneerd.

Afbraak en verhuizing

In 1988 werd de Europalaan ten noorden van het park aangelegd en kwam daarbij voor 20 meter over het grondgebied van de Efteling. Hierdoor moesten sommige zaken in het park worden opgeofferd, waaronder Ingang Parklaan, een gedeelte van de Speeltuin (die toch al werd afgebroken door de bouw van het Volk van Laaf), maar ook het Kinderspoor moest enkele meters inleveren. Het molenaarshuisje in het landschap moest hiervoor worden afgebroken. Door de komst van het Lavenlaar kwam er tevens een grote muur te liggen tussen de traptreintjes en de openbare weg. De attractie kwam bovendien in een uithoek van het park te liggen, nog nauwelijks zichtbaar voor de bezoeker.

Het Stationskoffyhuis, gesloten

In 1991 werd naast het Kinderspoor een nieuw magazijn gebouwd op het Dienstenterrein. De tunnel en kasteelruïne werden daarbij afgebroken.[4] Zeven jaar later werd er een dienstweg aangelegd voor de groendienst langs de Lavenmuur. Weer werd het terrein voor de attractie kleiner. De attractie verloor in de loop van de jaren negentig ook veel van haar charme. Druktes bleven uit en het Stationskoffyhuis werd bijgevolg gesloten. In 1999 werd de attractie dan ook afgebroken. De Efteling wist echter dat ze een nostalgische attractie als deze niet zomaar uit het park konden verwijderen. Onder leiding van creatief directeur Ton van de Ven kreeg de attractie een nieuw leven op een andere locatie.

Het nieuwe Kinderspoor

Het Kinderspoor in 2011.

Aan de oostelijke oever van de Siervijver, vlakbij het parcours van de Gondoletta, werd in januari een gedeelte van de vijver ingedamd. 12.000 m3 grond werd aangevoerd en nieuwe riolerings- en elektro-voorzieningen inclusief een beregeningssysteem werden aangelegd. [5] De baan werd wel langer, maar bestaat nog steeds uit twee lussen, waarbij tussendoor het station wordt aangedaan. De bouwdienst van de Efteling zorgde voor het bouwen van de huizen, de eigen groendienst voor het landschap, en bouwbedrijf J van Esch zorgde voor de funderingen en indammen en werkte met spoorbouwer Kloos Oving aan het nieuwe spoor. Het project werd geleid door projectleider Peter Koppelmans en gecoördineerd door Dagmar van den Wittenboer. De creatieve invulling kwam van Ton van de Ven en Chris van Grinsven. [5]

Zaanse schans

Zaans doorrijdmolentje

Veel zaken werden gewoon verhuisd naar de nieuwe locatie. Zo zijn de treintjes met vogelnamen nog dezelfde en ook de overweg, de ooievaar, de stem op het station, de borden met spreuken en de tekeningen van reizigers aan de muren in het station zijn gelijk. Maar er werd ook het één en ander nieuw opgebouwd. Belangrijk verschil daarbij was de stijl: was de oude baan nog in de wat grauwe stijl van Anton Pieck uitgevoerd, nu werd als inspiratie voor het landschap de Zaanse Schans gebruikt: een gebied in Zaandam waar in de jaren 70 een flink aantal historische panden uit de Zaanstreek is verzameld. Kenmerkend hiervoor is het wit/groengeverfde hout, waarmee ook nieuwe boerderijen werden opgebouwd, waarvan één met een molentje op het dak, waar je met de trein doorheenrijdt. Aan een steiger liggen twee bootjes, met opschriften EFT-01 en EFT-02. Het oorspronkelijke agrarische thema komt ook op de nieuwe locatie terug, middels archaïsche landbouwwerktuigen die her en der opgesteld staan, en levende schapen die het landschap begrazen.

Van de Ven ontwierp een nieuw stationsgebouw waarbij de oorspronkelijke structuur behouden bleef, maar voegde onder andere een toren met klok toe en gaf het station, heel toepasselijk, een vogelnaam: De Blauwe Reiger. Eén van de tekeningen van Pieck, de reiziger, werd driedimensionaal uitgewerkt tot beeld op het plein. Het nieuwe Kinderspoor werd geopend in 2000.

Het station aan het Kinderspoorplein

Het Kinderspoor is niet verlicht en wordt na zonsondergang gesloten.

Latere aanpassingen

Sinds december 2003 wordt de attractie 's winters omgevormd tot Langlaufbaan 't Hijgend Hert.

In 2008 werd na de reiziger ook de reizigster tot beeld omgevormd. Ze kreeg een plekje recht tegenover haar mannelijke variant. In de stijl van het stationsgebouw werd tevens toen het horecapunt Flierefluiter op het pleintje van de attractie geopend.

Opnames voor 'Veilig Verkeer'

Wetenswaardigheden

  • In 1955 wordt het Kinderspoor omgebouwd tot set van de geluidsfilm 'Veilig Verkeer', een promotiefilm van het Verbond voor Veilig Verkeer.[6]
Verwijzingen
  1. Interview Eftelist met Lex Lemmens (2008)
  2. Persoonlijke communicatie Frank de Laat, 2014
  3. "1951 - De Efteling 10 jaar - 1961", document persinformatie door Bob Venmans, uitgave 1961
  4. Gniletfe: Kinderspoor (24 april 2000)
  5. 5,0 5,1 Online editie personeelsuitgave J. Van Esch B.V., 07-2000
  6. Henk vanden Diepstraten: 'De Efteling/Kroniek van een Sprookje' (2002), Tirion, Pagina 35