Het Huis van de Vijf Zintuigen
Huisvandevijfzintuigen1996.jpg
1996, de huidige toegangspoort tot de Efteling
Locatie Entree (ten westen van het park)
Bouwer Aannemer: Van Wijnen Zuid
Bouwconstructies: Adviesbureau Tielemans
Ontwerp Ton van de Ven
Geopend 25 september 1995
officiële opening 4 april 1996
Aantal kassa's 20
Kosten ƒ 17 miljoen
Ingang

Het Huis van de Vijf Zintuigen is het entreegebouw van de Efteling, opgetrokken uit voornamelijk hout en riet. Het gebouw, een ontwerp van Ton van de Ven, was gereed op 25 september 1995 en opende officieel bij aanvang seizoen 1996. In verschillende ruimtes in het gebouw zijn gehuisvest: verschillende losse kassablokken, een kantoor, een toiletblok, de Gastenservice, de winkel Efteldingen en boven de winkel de studio van Efteling Kids Radio. Het Huis van de Vijf Zintuigen is tevens een sprookje, naar idee van de Efteling en bewerkt door schrijver Wim van der Oest.

Omschrijving

Voorplein

Het Huis van de Vijf Zintuigen bevindt zich aan het einde van de parkeerplaats, schuin voor het Efteling Theater. Het is bereikbaar via een drietal poorten aan het eind van de Parkeerpromenade, die toegang bieden tot het voorplein van het gebouw. Op de twee middelste pilaren staan twee Eftelingvlaggen, rechts en links van de vlag waait de Brabantse vlag. Wie het plein heeft betreden vindt links een bordje met het parkreglement en daarachter het 'Tijdelijk buiten gebruik'-bord Voor je neus, midden op het plein, bevindt zich de Eeuwig Schrijvende Pennenveer, een gedenkteken ter ere van de jaarrond-openstelling die sinds 1 april 2010 geldt. Rechts vooraan het plein bevindt zich een bord met informatie over de toegangsprijzen.

Via de rechterzijde van het plein kom je uit bij de losse Groepskassa's en vervolgens het pad richting de Fietsenstalling, de Kinkenpolder en Efteling Bosrijk en Loonsche Land. Aan de linkerzijde is de hondenkennel.

Entree

Het Huis gezien vanaf de parkeerplaats links
Het plein
De dakconstructie is eenmaal binnen goed te zien
Een vaak gebruikte en hevig geretoucheerde persfoto van het Huis na zonsondergang
Het Huis vanuit de lucht in 2006
Panorama van dak en kassa's vanaf het balkon

De entree zelf bestaat uit een aantal delen, die aan de voorzijde goed te zien zijn vanwege de grote opening in de kap. Bovenin de opening staat licht gebogen de naam EFTELING te lezen. Vooraan in het midden van het gebouw staat een grote kolom, met enkele meters daarboven een houten rond balkon wat op deze hoogte doorloopt tot de achterkant van het gebouw. Meteen daarachter bevindt zich verhoogd kantoor, het Kraaiennest, bemand door de managers van het Entree-gebied. Het kantoortje bestaat uit alle kanten uit ramen die zijn beplakt met Eftelingse krullen; aan de voorkant bevinden zich twee trapjes en deuren, maar deze zijn niet toegankelijk. Aan de achterzijde zit ook een trap en een deur, welke wel gebruikt wordt.

Aan zowel de linker- en rechterzijde van het kantoor bevinden zich 8 kassablokken, in totaal dus 16 kassa's. Ieder blok heeft een eigen wachtrij met ijzeren hekjes, aansluitend op het kassaloket. Ieder hokje is vrijwel hetzelfde: aan de voorzijde drie vensters, waarbij het middelste venster is voorzien van een geluidssysteem en geld-luik. In het hokje zelf vinden we een rond bureau voor het dienstdoend personeelslid die de kassa beheert. Achter in het hokje zit een deur die enkel toegankelijk is met een pasje. Ieder hokje is gethematiseerd met een bloemkelk-achtige rand rondom het dak en een gebogen puntdak met gouden punt. Alles is geverfd in pasteltinten groen, geel en donkerrood. Het interieur is vrij kaal en zakelijk en puur gericht op effectiviteit. Direct achter de kassablokken staan een aantal parkeerkaart-automaten.

Een tiental meters achter de kassablokken bevindt zich een rij toegangspoortjes richting het park. Boven de poorten hangen sinds 2009 televisieschermen waarop showtijden, Eftelingreclames en belangrijke mededelingen staan. Naast iedere poort staat een hokje waar het dienstdoend personeelslid in staat om je toegangsbewijs te controleren door middel van een (hand-)scanner. Wanneer je entreeticket of abonnement gescand is kun je doorlopen richting de overdekte ruimte voor de entree van souvenirwinkel Efteldingen en het Dwarrelplein.

Het systeem met de barcode-scanner wordt gebruikt sinds 2004, alhoewel de Efteling in een persbericht in 2002 al laat weten er in te investeren. Voor 2004 werd een deel van de entreetickets afgescheurd zodat tickets niet meerdere malen gebruikt konden worden.

Toiletblok

Aan de rechterzijde van het gebouw bevindt zich een toiletblok, net als het kantoor en gastenservice met plat dak. Het blok bestaat uit een losse gang die vanuit twee kanten toegankelijk is en toegang geeft tot een herentoilet, damestoilet en invalidentoilet. In de ochtenduren en avonduren is het hier vaak bijzonder druk, met name bij het damestoilet wil zich weleens een wachtrijtje vormen. De populariteit is niet onverklaarbaar: het is de laatste mogelijkheid om je behoefte te doen voor je in de auto richting huis stapt. Tussen het toiletblok en de rand van het gebouw bevindt zich een smalle, maar langwerpige meandering die zelden gebruikt wordt, maar bedoeld is voor grote groepen.

Gastenservice

Voor meer informatie zie Gastenservice

Aan de linkerzijde, tegen de muur aan, bevindt zich een gebouw waar de Gastenservice en een kantoor/archief is gehuisvest. Het gebouw kent een aantal grote ruiten met een aantal loketten, waar op rustige dagen er twee van geopend zijn. Door middel van bordjes boven de loketten wordt aangegeven of het loket beschikbaar is voor abonnementhouders of reguliere gasten, een optie die vooral gebruikt wordt in het begin van het seizoen. In tegenstelling tot de kassablokken is hier geen wachtrij aanwezig - de korte rijen staan vaak tot een aantal meter op het loze stuk ruimte tussen de gastenservice en het eerste kassaloket. Links van de gastenservice is een publieke telefoon en hangt een bord met informatie over bustijden.

Kaarsenkassa's

Voor meer informatie zie Kaarsenkassa

Tijdens de Winter Efteling worden de entreehokjes gethematiseerd als kassa's, met op de rand van het dak een berg druipend kaarsvet en op de punt van het gebouwtje een brandend vlammetje.

Het Huis gezien vanaf het Dwarrelplein

Geschiedenis

Op weg naar een nieuwe entree

De Efteling had in de jaren tachtig een grote uitbreiding doorgemaakt, zowel qua attracties als bezoekersstroom. In 1980 paste de Efteling de dan nog nieuwe Ingang West enigszins aan aan de drukte, maar eind jaren negentig bleek dit niet genoeg te zijn. Een nieuwe entree was nodig, een entree met een hogere capaciteit en op een locatie die ook na verdere uitbreidingen gunstig zou zijn.

Met de plannen van de Wereld van de Efteling, waarbij vooral uitgebreid zou worden in de zuidelijke richting van het park, kwam de nieuwe entree direct aan de orde. Hij zou als eerste geplaatst worden, onder de noemer 'Wereld van de Efteling Fase 1'. Die jaren daarna zou er moeten gewerkt worden aan een groots uitgaanscentrum. Het centrum moest in totaal 20.000 m² groot worden en ruimte bieden aan horeca, winkels, theater, show en amusement, alles onder de naam Uitrijk. het centrum was één van de fenomenen waarmee creatief directeur Ton van de Ven rekening moest houden toen hij het nieuwe ontvangstgebouw ontwierp. In 1988 wordt in een personeelspublicatie het plan voor een entree op de plek van de Dienst Buitenobjekten (materiaalopslag, plantenkassen etc.) genoemd, inclusief de aansluiting op een 'Dorpsstraat' die uitkomt op een centraal plein.[1]

Ton van de Ven werkte voor de entree verschillende concepten uit, o.a. een Beierse gebied met allerlei gebouwtjes. Uiteindelijk werd het één groot gebouw met rieten kap.

Het ontwerp

Ton van de Ven over de totstandkoming van de vorm.
Ontwerpschets van de entree door Ton van de Ven

Het Huis van de Vijf Zintuigen is gebouwd in verschillende stijlen, zonder dat er ergens een duidelijke link kan worden gelegd. Invloeden uit West-Sumatra, het Volk van Laaf, hier en daar wat Piecks en vooral veel Efteling-opmerkelijkheden zijn in elkaar gesmolten. Met andere woorden, het is een uniek gebouw dat nog nooit ergens zo werd neergezet. Wat opgaat voor de verschijning is zeker de constructie van het geheel, met maar liefst 331 knooppunten. De dakconstructie is een complex netwerk van houten pilaren en balken.

Ton van de Ven vertelt over het ontwerp en de totstandkoming in personeelsblad Efteldingen in 1995:

Een entree als entree alleen was niet aan de orde. De entree moest gekoppeld worden aan de plannen voor het Uitgaanscentrum. Dat betekent qua uitstraling, volume en ambiance er een gebouw moest verschijnen waarop later andere gebouwen kunnen inhaken. Bouw je bijvoorbeeld te klein, dan is de hele ambiance naar de sodemieter. Bouw je in één bepaalde stijl, dan kun je later geen kanten meer op. Dat is ook de reden waarom er afgezien werd van het eerste ontwerp dat van de tekentafel kwam. Het eerste plan bestond uit een soort kasteel met kermisachtige elementen. Zo'n gebouw had geen ruimte meer opengelaten voor nieuwe gebouwen in het Uitgaanscentrum. Wij hadden ons dan te veel vastgelegd. Het gebouw zoals het er nu staat, zie ik als een soort paraplu. Een grote paraplu waaronder zowel de wensen van exploitatie-mensen als de aankomende en vertrekkende gasten een plaats kunnen vinden. Een paraplu die ook uitnodigt om eronder te verblijven. Ik heb bewust gezocht naar een blikvanger in het landschap. Wij zijn uiteindelijk gegaan voor een gebouw dat buitensporige organische vormen en materialen heeft. Het gebruik van riet (de kap van entree telt 4.500m2 rietpijlen, red.) als dakbedekking is daarvan een voorbeeld. Riet heeft bovendien als voordeel dat het zich vloeiend laat vormen en het gevoel van beschutting versterkt. De dakconstructie is niet bedacht, maar in feite zo gegroeid. Tijdens het ontwerpen op papier hebben wij naar constructievormen gezocht en die voorgelegd aan de constructeurs. Die zagen de huidige manier ook als de enige oplossing. Wij kwamen toen tot dezelfde slotsom. De vraag was toen: 'Zie je problemen om het te bouwen? Nee?. Dan zijn wij klaar!'.[2]

De constructie

Aanzichten van de entree

De technische basis wordt gevormd door vier hoofdkolommen onder de vier spitsen, geplaatst in de richting van de spitsen. Tijdens het ontwerpproces speelde de wijze waarop de verbindingen konden worden gemaakt een belangrijke rol Een absolute eis was dat er een hout op hout-constructie werd gemaakt, waarbij de techniek van de verbindingen minimaal zichtbaar zou zijn. De toepassing van stalen verbindingen was evident, echter stalen knopen die nadrukkelijk in beeld werden gebracht zouden afbreuk doen aan de sfeer van de constructie die men had bedacht. Er werd gekozen voor een verbinding met staalplaten, die passen in een zaagsnede in het hart van de boomstam, die daaraan met bouten wordt verbonden. Een unieke technische oplossing.

Voor de 800 boomstammen waaruit de hoofddraagconstructie is opgebouwd, is gekozen voor een hoge kwaliteit vuren, afkomstig van fijnsparren uit Beieren. Bij het verwerken waren er nog aanzienlijke verschillen in vochtigheid in het hout. Rond houd trekt niet krom als gevolg van droging en dat was een groot voordeel voor een maatvaste uitvoering die nodig was bij het project.[3]

De bouw

In 1994 wordt begonnen met de bouw van het Huis van de Vijf Zintuigen. De locatie bevindt zich op een onbebouwde plek van het park aan de rand van het park. Aangezien de bouw aan de rand van het park ligt is er is dit seizoen weinig te merken van bouwverkeer; enkel vanaf de oever van Fata Morgana en vanaf de parkeerplaats is er goed zicht op de bouwvoortgang.

Begin april 1995. Waar een nieuwe toegangspoort zou moeten staan, wordt dan al twee weken niet gebouwd

Oorspronkelijk zou het Huis van de Vijf Zintuigen moeten openen aan het begin van het seizoen 1995, maar door een bouwstaking ligt men enkele weken achter op het geplande bouwschema. De hele logistiek was dan al toegesneden op de nieuwe toegangspoort met kassa's, winkel en restaurant, maar in april staat het gebouw nog compleet in de steigers. Op 12 mei van dat jaar wordt het hoogste punt bereikt. De parkplattegrond wordt om de paar maanden uitgegeven met een schatting hoe lang Ingang West nog als entree kan worden gebruikt. Het duurt tot september voor de entree in gebruik kan worden genomen. Een landelijke bouwstaking zorgt er voor dat zowel de nieuwe toegangspoort als het Golfpark laat worden opgeleverd.

Het hele ontwikkelingsproces en bouwproces van de entree is op film opgenomen, er bestonden plannen om daarvan een TV-productie te maken.[4]

Latere aanpassingen

Meer poorten en kassa's

Vanaf 2007 wordt het op drukke dagen steeds problematischer om snel en makkelijk door de entree te komen. Wanneer in 1994 de entree wordt ontworpen heeft men nog niet in het vooruitzicht dat men binnen tien jaar voornamelijk gebruik maakt van tickets die al eerder zijn aangeschaft, bijvoorbeeld via de Efteling Webshop of de Albert Heijn-kortingsactie. Daardoor worden de kassa's veel minder vaak gebruikt en bovendien worden er nog maar amper tickets verkocht die geldig zijn voor meerdere personen. De meeste gasten lopen rechtstreeks door naar de toegangspoorten met hun eigen geprinte ticket, wat voor personeel zorgt voor meer handelingen. Het probleem wordt deels opgelost door op drukke dagen ook de grote deuren links van de poorten te openen, waardoor twee extra entreepoorten in gebruik genomen kunnen worden.

Informatieschermen

In het hoogseizoen van 2008 werden lcd-schermen gemonteerd boven en tussen de kassablokken. De schermen worden doorgaans gebruikt voor het informeren over showtijden van Aquanura, het doen van huishoudelijke mededelingen en het onder de aandacht brengen van acties.

Naam van het park

Op de oorspronkelijke ontwerptekening was al de naam EFTELING te zien, licht gebogen geplaatst bovenin de opening aan de voorzijde. Aanvankelijk was de naam van het park echter niet aanwezig, en zag de arriverende bezoeker nergens expliciet het woord Efteling. Pas op 13 november 2014 kwam daar verandering in, toen de letters geplaatst werden tijdens een grondige renovatie van het dak.

Sprookje

De Efteling bedacht voor haar nieuwe ingang ook een bijbehorend sprookje, dat werd uitgewerkt door schrijver Wim van der Oest. Opmerkelijk genoeg komt er een hofnar genaamd Pardoes in voor, terwijl dit verhaal niet compatibel lijkt te zijn met het achtergrondverhaal van de Pardoes uit Symbolica. In de versie van dit verhaal die op een Sprookjesboek in het huis zelf staat, is Pardoes wellicht daarom vervangen door een klein zusje.

Het verhaal gaat over vijf zoons van een oude koning, die elk een bijzonder goed ontwikkeld zintuig hebben: de oudste kon aan mensen zien of ze eerlijk waren, de tweede horen wat mensen dachten, en hun broers konden goed proeven, ruiken en voelen. Op het sterfbed van de koning wil deze uit de doeken doen wie hem mag opvolgen, maar hij overlijdt voordat hij zijn zin kan afmaken. Elk van de zoons durft hem nu niet op te volgen, bang dat er een vloek op rust als hij niet de voorbestemde was. Ze worden zo somber van hun situatie dat ze hun speciale gaven langzaamaan verliezen, elk wegkwijnend in hun eigen kasteel. Ook het land verpieterde bij ontstentenis van een leider.

De enige plek waar het nog gezellig was, was het koninklijk paleis, waar hofnar Pardoes alles nog gaande houdt. Op een dag pakt hij de scepter van de oude koning en de overleden heerser verschijnt voor hem in een visioen en hem vertelt wat hij moet doen. Pardoes reist langs de prinsen. Tegen de eerste prins zegt hij: "u kunt koning worden als u hoort wat ik nu denk". De prins antwoordt dat alleen zijn broer dat kan. Pardoes legt hem uit dat hij dus zijn broer nodig heeft om te kunnen regeren. Zo gaat hij ook langs alle andere broers en de wens van de koning komt uit: ze zullen het land gezamenlijk regeren. Het volk is zo blij dat het een paleis voor ze bouwt met een dak met vijf punten, verwijzend naar elk van de gaven van de prinsen. Dit is allemaal lang geleden gebeurd, het koninkrijk is inmiddels ten onder gegaan, maar alleen dak is nog te zien.[5]

Wetenswaardigheden

  • Als relatiegeschenk werd een miniatuur gemaakt van het Huis van de Vijf Zintuigen. Er werden echter te veel exemplaren van besteld, waardoor de overige oplage voor de prijs van 99 euro te koop kwam in de winkeltjes van het park.

Externe links

Verwijzingen
  1. De toekomst van de Efteling, Efteling Nieuws (personeelsuitgave), maart 1988
  2. Efteldingen april 1995: 'De nieuwe entree'(1995)
  3. BouwWereld nr. 13 (21 juni 1996)
  4. Persinformatie Efteling 1995
  5. Erwins Eftelingsite: Huis van de Vijf Zintuigen