De Vermolencarrousel op het Anton Pieckplein.
Controlepaneel

De Carrousel van Giezen en Vermolen, meestal kortweg Vermolencarrousel of Vermolenmolen genoemd, is een carrousel op het Anton Pieckplein tussen de Loetiek en de waterpomp.

Omschrijving

Op de carrousel staan twee gondels, twee galawagens, twee arrensleeën, zestien paarden, een haan en een leeuw. De muziek komt van een Carl Frei-orgel, dat de originele boeken van Frei en Henk Möhlmann speelt. De doorsnede van de carrousel is 11 meter.

Vaantjes met stadswapens

Aan de molen is bij elke paal rondom een vaantje bevestigd met de naam en het wapen van Nederlandse plaatsen waar de molen gedraaid heeft. In volgorde zijn dit:

  • Vermolen01 loonopzand.jpg Loon op Zand
  • Vermolen02 waalwijk.jpg Waalwijk
  • Vermolen03 tilburg.jpg Tilburg
  • Vermolen04 cuyk.jpg Cuyk
  • Vermolen05 amsterdam.jpg Amsterdam
  • Vermolen06 hilvarenbeek.jpg Hilvarenbeek
  • Vermolen07 haarlem.jpg Haarlem
  • Vermolen08 rotterdam.jpg Rotterdam
  • Vermolen09 rosmalen.jpg Rosmalen
  • Vermolen10 helmond.jpg Helmond
  • Vermolen11 gennep.jpg Gennep
  • Vermolen12 drunen.jpg Drunen
  • Vermolen13 eindhoven.jpg Eindhoven
  • Vermolen14 someren.jpg Someren
  • Vermolen15 hertogenbosch.jpg 's-Hertogenbosch
  • Vermolen16 breda.jpg Breda
  • Vermolen17 coevorden.jpg Coevorden
  • Vermolen18 maastricht.jpg Maastricht
  • Vermolen19 denhaag.jpg Den Haag
  • Vermolen20 berlicum.jpg Berlicum

Geschiedenis

Pre-Eftelingse geschiedenis

Carl Frei's orgel voor de carrousel van Giezen eind jaren 30

De carrousel komt uit 1865 en is de oudste carrousel van Nederland. Oorspronkelijk was hij eigendom van A.C. (Dries) Leander (1839-1892) uit Wageningen. Zijn dochter Pietje trouwde in 1888 met B.M. (Ben) Giezen; vermoedelijk ging de carrousel bij het huwelijk over op het gezin Giezen, of bij het overlijden van Dries.[1] Zelf afkomstig uit de Doetinchem reisde Giezen er eerst alleen in de Achterhoek mee rond, later trok hij ook naar het zuiden. In 1919 stond zijn draaimolen voor het eerst op de Tilburgse Kermis.

Nadat zijn eerste vrouw in 1900 overleed, hertrouwde Giezen met de weduwe Vermolen, die zelf ook al kinderen had. Giezen reisde tot 1942 zelf rond met de molen, daarna werd het voortgezet door deze stiefkinderen onder de naam Gebroeders Vermolen, later werd dit door Ben Vermolen alleen voortgezet.

In het begin was de molen aangedreven op mankracht. Later werd hier twee paardenkracht voor ingezet: Max en Vos. Begin jaren 50 kwam er meer behoefte bij het publiek aan 'modernere' draaimolens, en werd de oorspronkelijke bezetting vervangen door auto's, fietsen en vliegtuigen. Deze primeur voor Nederland was het eerst te zien op de kermis in Kaatsheuvel van 1957.

In 1961 liet het ministerie van Economische Zaken een miniatuur maken voor de Hollandse tentoonstelling in New York dat jaar. Tot ongeveer 1975 heeft Ben Vermolen met de carrousel gereisd, daarna werd hij overgenomen door zijn zoon Johan. De laatste kermis die hij hiermee bezocht was de paardenmarkt in Hedel.

Wereldtentoonstelling in Vancouver

Restauratie van de molen na aankoop in 2000
De molen op het Dwarrelplein
achter het Volk van Laaf in 2001
Open ruimte waar de carrousel tot 2004 stond

Vermolen kreeg in 1985 namelijk het aanbod om de carrousel de Nederlandse inzending naar de wereldtentoonstelling in het Canadese Vancouver te laten zijn. Een moeilijke beslissing omdat de molen soms al negentig jaar dezelfde kermissen bezocht. Hij besloot het toch te doen, maar van reserveonderdelen een tweede molen te bouwen. Met die tweede molen werd nog rondgereisd over de kermissen. De oorspronkelijke carrousel werd verscheept naar de wereldtentoonstelling. In de kopie-molen werd het Carl Frei-orgel geplaatst, de oorspronkelijke kreeg een Richterorgel.

Op de Wereldtentoonstelling was een oudhollands pleintje nagebouwd met onder andere een replica van het kasteel van Coevorden en de Vermolenmolen en werd gehouden van 3 mei tot en met 15 oktober 1986. Na afloop daarvan verkocht Vermolen hem aldaar en de draaimolen bleef de tien jaar daarop in Canada staan bij een groot winkelcentrum.

Komst naar de Efteling

In 1995 werd de in Canada draaiende molen, onder leiding van Lex Lemmens, door de Efteling gekocht. Hij werd gerenoveerd, waar kon het ook beter, in de werkplaats van Johan Vermolen. Die restaureerde hem tot zijn oorspronkelijke bezetting van twee gondels (van Heyn), twee galawagens, twee arrensleeën en zestien paarden (van Hübner). Ook werden de orgels weer omgewisseld zodat vanaf nu het Carl Frei-orgel weer de muziek verzorgde.

Na de renovatie ging de carrousel in 1996 nog eenmaal terug naar de kermis, en wel het nostalgische deel van de Tilburgse Kermis. Daar werd hij geëxploiteerd door vrijwilligers, waaronder Lemmens, en de opbrengst ging naar Give Kids the World (een soort Villa Pardoes bij Walt Disney World). Sindsdien staat hij in de Efteling.

In de Efteling

Na zijn rondes op de Tilburgse Kermis werd de carrousel in 1996 tijdelijk geplaatst op de Speelweide, afgezet met dranghekken. Met ingang van het nieuwe seizoen 1997 daarop werd hij geplaatst op het toen nieuwe Dwarrelplein, waar behalve het Huis van de Vijf Zintuigen toen nog niet zoveel te beleven was. In 2000, als het Kinderspoor naar het Ruigrijk verdwijnt, neemt de molen de vrijgekomen plaats in, naast het Lavenlaar. Na de vernieuwing van het Anton Pieckplein komt hij in 2004 op de huidige plek terecht, naast het Witte Paard, tussen de Drinkebroer en de Loetiek.

Restauratie 2015-2016

In de winter 2015-2016 krijgt de carrousel een zeer grondige onderhoudsbeurt. De molen gaat helemaal uit elkaar, en wordt door een combinatie van specialistische bedrijven en de Efteling zelf gerestaureerd. Wooddesign Amusement Rides uit 's-Hertogenbosch (van de familie Vermolen) tekent voor de panelen, doeken, constructie en het vervangen van de 220-volt verlichting door slagvaste, veiliger 24-volt lampen. Een Duitse draaimolenspecialist bouwt een compleet nieuw stalen frame, en het orgel krijgt een grote revisie bij een restauratieatelier waardoor het tot 30% meer geluid produceert.[2]

De attributen op de molen, zoals de paarden, sleeën en koetsen, worden door de Efteling zelf in het Gildehuis gerestaureerd. Alle ornamenten worden tot op het originele hout opgeschuurd, waarna een (deels ook door het park opnieuw ontworpen) kleurschema wordt opgebracht. Ook krijgt de molen een nieuw controlehuisje, dat "beter aansluit bij het Anton Pieckplein". In totaal werken zes Efteling-medewerkers ruim vier maanden aan de klus,[3] onder leiding van Frank Schooleman. Het totale restauratieproject staat onder leiding van Gylk Jongstra. De molen opent weer voor het publiek op 17 april 2016.

Verwijzingen
  1. Correspondentie Riekie Leander, augustus 2017
  2. 'Zie ze glanzen, de kermispaarden', Brabants Dagblad 14-04-2016
  3. 'Efteling geeft oudste draaimolen een facelift', Omroep Brabant, 20-01-2016